Maqsat – kıeli ónerdi bıiktetý

– Erkebulan Qaırollauly, áýeli Jezqazǵan teatrynyń qurylý tarıhy týraly aıtyp berseńiz.

– Teatr Arqalyq qalasyn­da 1972 jyly belgili qoǵam qaı­rat­keri О́zbekáli Jáni­bekov­tiń ti­keleı basshylyǵymen quryl­ǵan bolatyn. Sol jyly 24 jel­toq­sanda Muhtar Áýezovtiń «Aıman – Sholpan» komedııa­sy kórermenmen qaýyshty. Jańa teatrdyń irgetasyn qalaý­shy­lar negizinen M.Shep­kın atyn­daǵy Máskeý Joǵa­ry tea­tr ýchı­lıshesiniń túlek­teri edi. 1978 jyly teatr N.Ostrov­skıı­diń ataqty shyǵar­masy bo­ıyn­sha qoıylǵan «Qurysh qalaı shynyqty?» spektakli úshin Qazaqstan jastar odaǵy syı­lyǵynyń laýreaty atandy. О́ner ordasyna 1981 jyly ult­tyq kásibı teatr óneriniń negi­zin salýshylardyń biri, So­sıa­lıstik Eńbek Eri, Qazaq­stannyń halyq ártisi Serke Qojamqulovtyń esimi berildi. Uly akterdiń esimimen atalatyn teatrdyń qurylǵanyna bıyl 45 jyl tolyp otyr.

Torǵaı oblysynyń jaby­lýy­na baılanysty 1988 jyly Jez­qazǵan qalasyna qonys aýdar­ǵan óner oshaǵy elimizdiń má­de­nı-rýhanı órkendeýine aı­tar­­lyq­­taı úles qosyp keledi. Osy jyl­dar ishinde úsh dúrkin res­pýb­­lıkalyq, I aımaqtyq teatrlar festıvalderiniń bas júl­desin ıelendi. Talantty akter­ler­diń bir toby halyq­ara­lyq, res­pýb­lıka­lyq, aımaqtyq alaman báı­ge­ler­diń túrli atalymdar boıynsha júldegerleri atandy.

О́ziniń 45 jyldyq tarıhynda respýblıkamyzdyń barlyq óńir­lerinde óner kórsetken ujym­nyń repertýarynda álem klassıkasy men aýdarmalardan, tól ádebıetimiz boıynsha sah­nalanǵan elýden astam qoıy­lym bar.

Búgingi tańda teatrda Qazaq­stan­nyń halyq ártisi, Qazaq­stan­nyń eńbek sińirgen qaı­rat­keri D.Janbotaev, Qazaq­stannyń eńbek sińirgen ártisi S.Bulǵaqbaev, «Qurmet» or­deni­niń ıegeri R.Ibraeva, máde­nıet qaıratkerleri men máde­nıet salasynyń úzdikteri S.Nur­ǵalıeva, Z.Abdrasılova, Á.Sho­manuly, B.Ibraev, E.Báıdeshev, V.Popov, Sh.Uzaqov, G.Isıneeva, T.Mustafınov, D.Kenjeev, S.Begaıdarova, J.Birmuhanov, N.Sembaev esimderi erekshe qurmetke ıe...

– О́ner oshaǵynyń mereı­toıyn sırek talant ıesi, re­jısser Janat Hadjıev esimi­men sabaqtastyra ótkizý ıdeıa­sy qalaı týdy?

– Sebebi Janat Áýbákiruly Serke teatrynyń irgetasyn qa­laý­shylardyń biri bolyp tabylady. Teatrdaǵy eńbek jolyn akterlikten bastaǵan ol M.Áýezovtiń «Aıman – Shol­pa­nynda» – Arystan, Á.Tarazı­diń «Kúlmeıtin komedııasynda» – Sánjan, M.Kárimniń «Aı tutyl­ǵan túninde» – Dárýish, Sh.Aıt­matovtyń «Armanym – Áseli­minde» – Ilııas beıne­lerin jáne t.b. tamasha rólderdi somdady.

О́zin rejısserlik baǵytta synap kórýdi maqsat tutqan sahna sańlaǵy Almaty memle­ket­tik teatr-kórkemsýret ıns­tı­týtynyń rejısserlik fakýl­tetine túsip, 1980 jyly biti­rip shyqty. 1982 jyly týǵan teatryna qaıta oraldy. Bas rejısser, kórkemdik jetekshi retinde Serke teatrynyń shy­ǵar­mashylyq bıik belesterge kóterilýine búkil kúsh-jigerin jumsady. M.Áýezovtiń «Qarash – Qarash», «Qaragóz», «Erte oıandym, oılandym, jete almadym», Á.Tarazıdiń «Qyz mahabbaty», A.Vampılovtyń «Tuńǵysh ul», Ǵ.Músirepovtiń «Qyz Jibek», «Qozy Kórpesh – Baıan sulý», M.Kárimniń «Tas­tama otty, Prometeı», «Aı tu­tylǵan tún» shy­ǵarma­lary negizinde sahnalaǵan t.b. dúnıe­leri rejısserlik tyń sheshim­derimen, erekshe tujy­rym­da­­ma­symen jańalyqqa toly bol­dy. Sonyń nátıjesinde týyn­­dy­lar respýblıkalyq óner báıge­lerinde teatr tarıhyndaǵy jańa lep retinde tanylyp, bas júl­­delerge ıe boldy.

– Festıvaldiń maqsaty týraly ne aıtasyz?

– S.Qojamqulov teatry fes­­tı­valdi ótkizý arqyly teatr atty kıeli ónerdi bıik­tetýdi, erekshe daryn ıesi J.Hadjıevtiń esimin ulyqtaý­dy, onyń teatr ónerine sińir­gen eńbegin nasıhattaý­dy, keıingilerge úlgi etýdi maq­sat etedi. Sonaý 90-shy jylda­ry elimizde oryn alǵan qıyn­shy­lyqtarǵa qaramastan, mun­da qatarynan úsh márte respýb­lıkalyq teatr festıvali ótti. Osy jaqsy úrdisti qaı­ta­dan jańǵyrtqymyz keldi. Sol arqyly ónerdegi jańa esim­derdi anyqtap, teatrlardyń bir-birimen shyǵarmashylyq baı­lanystaryn jaqsartsaq, ár óner ordasynyń ósip-órkendeý ba­ǵy­tyndaǵy múmkindikterin baı­qap, ónerlige keń óris ashsaq deımiz.

– О́ner dodasyna qansha teatr qatyspaq?

– Festıvalge Qaraǵandy ob­ly­syndaǵy S.Seıfýllın tea­try, K.Stanıslavskıı atyn­daǵy orys drama teatry, ob­lys­­tyq mýzykalyq-kome­dııa teatr­larymen qatar, Asta­na­­daǵy Q.Qýanyshbaev atyn­da­ǵy qazaq mýzykaly-drama teatry, Pavlodardyń J.Aı­maýytov atyndaǵy qazaq drama teatry, sondaı-aq Janat Áý­bá­kiruly eńbek jolyn jal­ǵas­tyr­ǵan Almatydaǵy Ǵ.Músi­repov atyn­daǵy balalar men jas­ós­pirimder teatry, Ar­qa­lyq qala­sy­nyń Balalar men jasós­pirim­der tea­try qatysqaly otyr.

Festıvalge Qazaqstannyń Eńbek Eri A.Áshimov, Qazaqstan­nyń eńbek sińirgen qaırat­keri, Astana Jastar teatrynyń kór­­kem­dik jetekshisi ári bas rejısseri N.Jaqypbaı, óner­taný ǵylymynyń kandıdaty, T.Júrgenov atyndaǵy óner aka­demııasynyń dosen­ti M.Jaq­sylyqova, S.Qojam­qulovtyń qyzy Márııam Seráli­qyzy, shepkındik túlekter M.Ma­napov, T.Quralıev, J.Ábil­taev, A.Ahmetqalıeva men S.Qa­ra­balın jáne basqa da qur­metti qonaqtar keledi dep kútilýde.

Úmitaı MOLDABERGEN