Dáýir aınasy ultqa olja bolyp oraldy

Ultyn ulyqtap, jurtyn týra jolǵa salyp, ata-baba rýhyna adal­dyq tanytsaq degen Alash arystarynyń jóni bólek. Olar alǵa qoıǵan maqsat-mindetter ushan-teńiz bolǵan edi. Ony keńes­tik júıe tunshyqtyryp baqty. Biraq múlde joǵalta almady. Táýelsizdik kelip bári jaryqqa shyqty. Sonyń bir dálelindeı, qarashanyń alǵashqy kúni Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetinde Jýrnalıstıka máselelerin zertteý ıns­tıtýtynyń dırektory, kórnekti ǵalym Namazaly Omashulynyń uıytqy bolýymen jaryq kórgen 10 tomdyq «Alash kósemsózi» atty qundylyqtyń tusaýkeser rásimi ótti. Bastaý sózdi oqý ornynyń rek­tory Erlan Sydyqov alyp, úlken ǵylymı jobanyń sátti oryn­dal­ǵanyn, bul Táýelsizdiktiń 20 jyl­dyǵyna tartý bolyp otyrǵa­nyn jetkizgen ol 10 tomdyq eńbekte qazaq táýelsizdigi úshin barlyq sanaly ǵumyrlaryn arnaǵan Alash arystarynyń ótken ǵasyr basyndaǵy pýblısıstıkalyq eń­be­kteri toptastyrylyp otyrǵa­nyn tilge tıek etti. Al osyndaı halqymyzǵa qajet kóp tomdyq týraly professor Namazaly Omashuly jan-jaqty baıandap, sol dáýirdiń aınasy bolǵan ba­sylymdardaǵy Alash arys­tary­nyń eńbekterine toqtaldy. Bul dúnıeler arqyly Alash sózi jań­ǵyryp, ult alyptarynyń óshpes murasy jańa dáýirge jetip otyr­ǵanyn, osy iske Ǵ.Aqseıit pen S.Rahman sııaqty azamattardyń óz úlesterin qosqanyn alǵa tartyp, doktorant Serik Rahmanǵa qam­qor­lyq jasaý jaǵyn da atap ótti. Ásirese, elim táýelsizdikke qolyn jetkizse, nasıhatshysy bolsam degen Mustafa Shoqaı shyǵarǵan «Jas Túrkistan», «Sholpan», «Sary­arqa», «Abaı», taǵy da bas­qa jarııalanymdardyń qazaq jurtynyń muńyn muńdap, joǵyn joqtaǵandaryna, ár qazaqtyń balasy alǵashqy eki jylda ana tilinde bilim alýyn qadap jazyp ketkenderine, tilinen aıyrylǵan jurt joıylǵan jurt dep shy­ryldaǵandaryna naqty mysaldar keltirdi. Olar orystyń baıy da, kedeıi de qazaqty súlikteı so­raty­nyn, al qazaqtyń odan azattyǵyn almaı qutylmaıtynyn shyryldap jazǵanynan da habardar etti. Memlekettik syılyqtyń laý­rea­ty, jazýshy Qoıshyǵara Sal­ǵaraulynyń aıtýynsha, bul 10 tomdyq Alash arystarynyń shejiresi mıynan, júreginen shyq­qan ultshyl oıdyń jemisi. KSRO qulaǵanda el bolýdyń úlgisin solardan oqyp bildik deı kelip, olardyń tánniń quly emes, rýh­tyń uly bolǵanyn aıtyp, zııaly kim degenge baılanysty óz baı­lamyn baıan etti. Keıde kimniń kim ekenine mán bermeı, ushqary oılaıtynymyzǵa ókinish bildirdi. Atalar amanatyna adal bolýdy aıtyp, sóz ben isimizdi bir jerden shyǵarý jaıyn qozǵap, keıde ol úılesim tappaı jatatynyn, ondaı kezde eldiń altyn dińgegi bolǵan­dardyń urpaǵymyz, muragerimiz deý artyqtyq etedi degen ol, osyndaı qundy eńbekke ólsheýsiz eńbek sińirgen azamattardyń ju­my­syn qalaı baǵalasaq ta bolady dep toqtam jasady. Aqyn Júrsin Erman óziniń Mustafa Shoqaıdyń eki tom kitabyn jata-jastana oqyǵannan keıingi jan serpilisin áńgimelep, Ámire men Shoqaıdyń Parıjde júzdeskeninen dáıekter keltirdi. Kórnekti ǵalym, qoǵam qaı­ratkeri Myrzataı Joldasbekov Alash arystarymen qarǵadaı kezinen tanysqanyn, aýyldaǵy mal dárigeri bolyp isteıtin qara­pa­ıym jeńgesiniń Ahmet Baıtur­synov maqalalaryn oramalyna túıip kórsetpeı oqyp júretinine, Maǵjandy qazaqtyń Pýshkıni dep biletinine mysaldar keltirip, Mus­tafa Shoqaıdyń basyna ar­naıy baryp táý etkenin, ol shy­ǵarǵan «Jas Túrkistan» jýr­naly­nyń kóshirmeleri qolynda baryn, ony paıdalanýǵa beretinin atap ótti. Prezıdent Baspasóz hatshysynyń orynbasary, tarıh ǵylymdarynyń doktory Darhan Qydyráli Mustafa Shoqaıdy kóp­ten beri zerttep júrgenin, ǵylymı eńbekterine arqaý etip alǵanyn, «Jas Túrkistan» jýr­naly ýrdý, japon, Eýropa tilderine aýdarylǵanyn naqty mysal­darmen jetkizip, Abaı týraly maqala, Maǵjan óleńderi jarııa­lan­ǵanyn tilge tıek etip, úsh máseleni qadap aıtty. Onyń birinshisi, áli de bolsa ulttyq jýr­nalıstıkanyń bastaýynda turǵan ózge de biraz basylymdardyń qozǵalmaı jatqanyn, ony da qol­ǵa alý kerektigin, solardyń qa­tarynda «Iаsh Túrkistan», «Ulyq Túrkistan», «Shýra» «Ýaqyt» sekildi rýhanı qundylyqtardyń baryn alǵa tartty. Ekinshi, osyndaı kitaptar shyǵarǵan kezde kóp jaǵdaıda túpnusqaǵa barmaı, burynǵy jarııalanymdardy ne aý­dar­malardy  ala salý úrdisi ba­ryn, bul burynǵy qateni túzetýge múmkindik bermeıtinin de tilge tıek etti. Úshinshi, doktorantýrada júrgen jastardy parsy, shaǵa­taı, ózge de qazaqqa kerek shyǵys tilderine beıimdep oqytý arqyly úlken mektep qalyptas­tyrsaq, eýropalyq úlgimen ush­tas­tyrar edik dedi. Professor Darhan Qam­zabekuly bul 10 tom dáýir aı­na­sy, ultqa kelgen olja dep baǵa­lady. Sol sekildi qazir osyn­daı eńbek­ter boıynsha ǵylymı dú­nıe­ler jazdyrý máselesin aıtyp, qazir dıplomdyq jumys kóshirý­den tu­ra­tynyn búkpesiz jurt talqysyna saldy. Jýrnalıst Nesip Júnis­baev osyndaı qundy eńbekti al­da­ǵy ýaqytta memlekettik syılyqqa usynýǵa bolaty­nyn, Táýelsiz­dik­tiń alǵashqy jyl­­dary A.Sár­sen­baevtyń bas­taýymen jýrnalısterge ondaı ma­rapattardyń tıgenin tilge tıek etse, alashtanýshy Tur­syn Jurt­baı bul úlken izdenis­tiń qory­tyn­dysy ekenin aıta kele, osy 10 tom eńbektegi tildik baılyq bólek, osynyń bárin súzip jú­rip iske asyrǵan, kúmisteı qaqtap jurtqa usynǵan Omashuly basta­ǵan azamattarǵa alǵysym sheksiz, dedi. Senator Qýanysh Sul­tanov «Alash kósemsózi» ult rýhanııa­tyna qosylǵan ólsheýsiz olja deı kelip, ulttyq salany ósirýdegi Qytaı eliniń úlgi-ónegesinen mysal keltirdi. Sóıtip, ultymyzdyń rýhanııa­ty­na 10 tom qundylyq qosyldy. Endi osydan sabaq alyp, Alash ıdeıa­syn jańǵyrtý arqyly táýelsiz­digimizdi bekitý ár azamattyń moı­nyndaǵy paryzy dep bilemiz. Súleımen MÁMET.