UIB prezıdenti Darhan Ahmed-Zakı: Bizdiń keleshegimiz – sıfrly ekonomıka

– Darhan Jumahanuly, jyl ótken saıyn jańa mamandyqtar paıda bolýda. Ol túlekterden jańasha bilim alýdy talap etedi. Siz basqaryp otyrǵan UIB – Halyqaralyq bıznes ýnıversıteti 25 jylda bilim naryǵyndaǵy suranysqa saı jańa mamandyqtardyń ordasy bolyp qalyptasty ma?

– Qoǵamda joǵary oqý oryndarynyń alar orny erekshe. Ár ýnıversıtet óz úlesin qoǵamǵa kerek mańyzdy ǵylymı jumys jasaýmen birge jas urpaqqa jańasha bilim berý arqyly qosa alady. Dál osy baǵytta Elbasy Nursultan Nazarbaev ta árdaıym ýnıversıtetterge «ınnovasııalyq ekonomıkany qurýǵa belsendi qatysyp, álem deńgeıinde básekelestikti arttyrý qajet» dep talap qoıady. Básekelestiktiń bıik úlgisi ornyǵa bastaǵan joǵary oqý oryndary arasynda jáne jalpy qoǵam ishinde Halyqaralyq bıznes ýnıversıteti ekonomıkanyń kóp salalarynda kóshbasshy bolýǵa jáne bıznesti basqarýǵa qabiletti, joǵary bilimdi, bilikti mamandardy daıarlaýda eleýli tájirıbesi bar oqý orny retinde bedeli tolyqtaı qalyptasty dep oılaımyn.

Balasy mektep bitiretin kezde kez kelgen ata-ananyń aldynda «Balam kim bolady?», «Ol qandaı joǵary oqý ornyn tańdaıdy?» jáne «Ol qandaı maman bolyp shyǵady?» degen basty suraq týyndaıdy. Osy oraıda bilim naryǵynda óz qyzmetimizdi usynyp otyrǵan ýnıversıtet bolǵandyqtan 25 jyl ishinde qalyptasqan jaqsy dástúrlerimizdi atap ótsek, artyqty­ǵy bolmas. Ekonomıka, bıznesti júze­ge asyrý, kásipkerlik is, aqparat­tyq júıe, zańger sekildi mamandyqtar­dy meńgergisi keletin jas talap­kerge keleshekte qandaı tereń­detil­gen bilim kerek, osy tóńirekte ǵyly­mı izdenister júrgize me, álde tek tájirıbelik bilimmen shektele me, ata-ana men túlek úshin tańdaý erki zor. Ekonomıka salasynda bilim alýda júıeli túrde sheshilmeı kele jatqan eń basty eki másele bar. Onyń birinshisi, ekonomıka-qarjy mamandary mindetti túrde irgeli bilimge súıenbeı, ilkimdi istiń bastaýshysy da, qozǵaýshysy da bola almaıdy.

Matematıkalyq nemese áleýmettik-ekonomıkalyq modelderdiń boljamy retinde durys aqparattardy paıdalanyp, keleshekte ózi úshin qandaı da bir she­shim qabyldaýshy júıe qalyptastyrý kerek. Ekonomıkaǵa qajetti tereń qurylymdyq túrlendirýlerdi júzege asyrý úshin burynǵy qalyptasqan tájirıbe búgingi kún talabyna jaýap bere almaýy múmkin. Sebebi biz sońǵy ýaqytta tek tájirıbelik úlgi­degi bilimge kóbirek súıenip kettik. Son­­dyqtan da ekonomıka salasyndaǵy mamandar mindetti túrde irgeli bilimge ıe bolýy kerek. Teorııalyq turǵydan dáleldengen basty ekonomıkalyq zańdardy eshkim joqqa shyǵara almaıdy ǵoı. Sonymen qatar zaman ózgerip jatyr, jańa tehnologııalar kelip, jańasha ekonomıkalyq qarym-qatynastar ornyǵa bastady. Sondyqtan da irgeli bilimge qosym­sha kúrdeli taldaý barysynda jańa ártúrli ekonomıkalyq ádis-tásil­derdi qoldanatyn bilikti mamandardy naryq talap etedi. 

Ekinshi baǵyt, bizdiń keleshegimiz – sıfrly ekonomıka. Tehnologııa­lyq úrdistiń ár qıyrynan kelip túsip jatqan aqparatty der kezinde saralap, soǵan sáıkes olqylyǵy men táýekel­derdi jedel anyqtap, ońtaı­landyrý jolyna baǵyttaıtyn aqparattyq tehnologııalardyń basymdyǵy kerek. Osyǵan oraı Halyqaralyq bıznes ýnıversıteti keleshektegi muratyn sıfrly ekonomıkamen tyǵyz baı­lanystyryp, jańa bıznes model­der­di tabysty engize alatyn, laıyqty básekege túse alatyn osy salanyń bilikti mamandaryn daıarlaýdy jón kórip otyr. 

– «Nege?» degen suraq týady. Eko­nomıkanyń damýyna, qyzmet kórsetý sapasyn arttyrýǵa septigi tıgenimen, kesheýildep kelip jatqandyqtan kemshiliktiń túbi­rin alǵashqy bolyp túzeýge den qoıǵandaryńyz ba?

– Elbasy Nursultan Nazarbaev ekonomıkany ártaraptandyryp, ony jańa relske qoıý úshin de taýar ón­dirý­shi zaýyttardyń barlyǵyn az ýaqyt­tyń ishinde sapalyq ósimge múm­kin­dik beretin jańa tehnologııaǵa ótý barysyndaǵy ońtaılandyrý  týraly jıi aıtady. Al muny kim júzege asyrady? Muny tek ekonomıkalyq turǵyda nemese tek ınjenerlik baǵytta, ne tek menedjerlik turǵyda ǵana emes, osy keshendi baǵyttyń bárin bir maqsatqa baǵyndyryp, úılestire alatyn jańa býynnan jetilip ósken bilimdi maman ǵana jasaı alady. Mysaly, barshaǵa málim, Toyota, Siemens, BMW sekildi álemniń alpaýyt kompanııalary taýa­ryn jyl saıyn túrlendirip otyrady.

О́z óndirisin qysqa merzim ishinde ózgerte alady jáne jańa ıdeıany menedjerlik ıdeologııaǵa sáıkes jedel túrde óndiriske engizý jolyn taba­dy. Olar álemniń kóshbasshy el­derinde keleshekke baǵyttalyp qabyl­danǵan baǵdarlamalarǵa sáıkes óz ón­dirisin sıfrly platformaǵa kóshirý ústinde:  Indýstrııa 4.0 (Germanııada), О́ndiristik Internet (AQSh-ta) jáne Internet + (Qytaıda).  Jasyraty­n­y joq, bizdiń elimizde jańa ınnova­sııa­lyq ıdeıa paıda bolsa da, ony óndiris­ke deıin aparýdyń joly qıynǵa soǵa­dy. О́ndiristegi osy máselelerdi sheshe biletin ámbebap mamandardy daıarlaý úshin bizdiń ýnıversıtet óz oqý baǵdarlamalaryn túrlendirip qoǵamǵa usynyp otyr. Sonymen qatar biz bilim berý tásilderin de jetildirý ústindemiz. 

Búgingi tutynýshy men taýar óndirýshiniń arasynda qarym-qaty­nastyń jańa túrleri qalypta­syp keledi, ol elektrondy-kommersııa jáne jasandy ıntellekt ádisteri ar­qyly úlken kólemdi málimetterdi óńdeý deńgeıimen baılanysty bolyp tur. Búginde onlaın saýda-sattyq kóshbasshylary Alibaba, Amazon jáne eBay sekildi alpaýyt kompanııalar óz saýdasyn áldeqashan ınternet jelisinde elektrondy túrde júrgizedi. Al mundaı bıznes modelderdi bizge kim úıretedi? Jańa sıfrly saýda-sattyq qarym-qatynasty saraptap, taýardy jetkizýdiń logıs­tıkasyn jáne elektrondy marketıng júıesin te­reń biletin mamandardy kim ázirleı­di?

Qazaqstandaǵy sanaýly onlaın dúken­der jumys barysynda tek qana qarapaıym bıznes-modelderge ǵana júginedi. Ekonomıkalyq saraptamasyn jasap, soǵan sáıkes áleýmettik jelide nemese onlaın platformada óndirýshi óz taýaryn laıyqty baǵaǵa satý úshin óziniń marketıngtik jobasyn durys júzege asyra ala ma? Amal ne, bul baǵytta da bizdiń elimizde bilikti mamandardyń joq ekenin moıyndaýǵa týra keledi. Osy salada tereń zertteý­ler júrgizip, mamandardy daıarlaý júıesin qurý – ol zaman talaby. Bizdiń maqsat – jańa baǵdarlamalar negizinde sol e-commerce jáne smart tehnologııalar salasyna qajetti zamanaýı quzyrettilikterge ıe bolatyn mamandar daıarlaý.

Úkimet usynyp otyrǵan «Sıfr­ly Qazaqstan» baǵdarlamasyna sáı­kes, onda atap kórsetilgen aldyńǵy qatarly 7-8 óndiristik baǵyttarǵa aqparattyq tehnologııalardy engizý arqyly ónimdi arttyrý joldary kózdelip otyr. Munda da sıfrlandyrý arqyly óndiristi joǵary ónimdilikke jetkizýdi baǵalap, saralaý úshin de jańasha kózqaras jáne bilim talap etiledi.

Jańa úlgimen qalyptasqan, ǵylymnyń jetistigin ónimdi arttyrýǵa baǵyttaı otyryp, onyń ekonomıka­lyq tıimdilikke qol jetkizýdi kózdegen óndiristik mekemeler de az. Menińshe, bıznes ókilderi men ýnıversıtetter birigip jumys isteýi kerek. Mysaly, qazir bizdiń ujym sıfrly ekonomıka negizin qalyptastyrýdaǵy ıntellektýaldy «logıstıka – aglomerasııa» aqparattyq júıesin qurý barysynda Big Data jáne Smart city baǵyttarynda keshendi zertteýler júrgizedi. Kompanııalardy seriktes bolý­ǵa shaqyramyz.

– Sizdiń oqý ornynyń basqalarǵa qaraǵanda artyqshylyǵy nede?

– Eń basty erekshelik bizdiń oqý baǵdarlamalarymyzdyń mazmunyn­d­a der edim. Árıne búgingi joǵary bi­lim turǵysynan qarasaq, ýnıversıtet­ti tańdaıtyn kezde túlekter de, onyń ata-analary da taza tutynýshy­lyq kózqaras turǵysynan qaraıdy, bilim berý bazasyna qaraı emes, onyń burynnan qalyptasqan abyroı-bede­line sáıkes tańdaý jasaıdy. О́ki­nishke qaraı keıbir úlken ýnıver­sıtetterdiń ózderi de jańa zaman talabyna jaýap beretin mamandar daıarlap otyr dep nyq senimmen aıta almaımyz. Naryqqa mamandandy­ryl­ǵan, kásippen ushtastyrylǵan bilim­di sanaýly ýnıversıtettiń ǵana bereti­nin aıta ketkenimiz abzal bolar. Sapaly mamandy ámbebap ustazdar daıyndaıdy. Qazirgi tańda jyldan jylǵa stýdentter sany kóbeıgenimen, joǵary bilikti oqytýshylar sany kúrt ulǵaıyp jatqan joq. Onyń eń birin­shi sebebi, keńestik kezdegideı aspırant­tar sany kóp emes, búgingi magıstratýra men PhD oryndar sany shekteýli.

Ekinshiden, óndiristen ǵana kelip sabaq beretin ustaz túbegeıli irgeli bilim bere almaýy múmkin, ol úshin ǵylymı jumys jasaý qajet. Mysaly, Qazaqstanda quqyq mamandyqtary boıynsha jyl saıyn bitirip jatqan shamamen 10 myń adamnyń tek 20-30 paıyzy ǵana óz mamandyǵymen birinshi jyly jumysqa ornalasa alady eken. Al qalǵan zańgerler qaı jerge jumysqa barady? Olardy naryqqa qalaı beıimdeımiz? Olardyń kópshiliginiń alǵan bilimderi belgili baǵytta shablondyq turǵydan quryl­ǵan bilim. Mysaly, elektrondy kommersııa salasyndaǵy bızneske qyzmet kórsete alatyn qansha zańger bar? Álem­degi damyǵan memleketterde ın­ký­batordan shyqqandaı birdeı da­ıyn­­dalatyn bıznes mamandaryn álde­qashan mansuq etken,  ol elderde kún saıyn 100-den astam jańa turpat­taǵy bıznes paıda bolady. Iаǵnı jańa bızneske jańa júıemen pánaralyq bilim alǵan maman kerek. 

– Al buǵan qalaı qol jetkizýge bolady?

– Aldymen sol zamanaýı jańa bilimge qol jetkizý úshin nemese shet tilinen kerekti aqparatty aýdaryp oqý úrdisine engizý nemese otandyq ýnıversıtetterde tikeleı aǵylshyn tilinde úıretý qajet. Ekinshiden, eko­no­mıst + aqparattyq tehnologııa, qarjy + menedjment, marketıng + aqparattyq tehnologııa degen sııaqty qos pánaralyq bilim berý isin jetildirý kerek. Árıne jańa býyndaǵy mamandardy daıarlaýda, eń aldymen osy júıeni túbegeıli túsinip, stýdentke úıretý úshin oqytýshynyń biliktiligin arttyrý  ýnıversıtetterdegi basty is-sharalardyń biri. Kelesi mańyzdy baǵyt – ol ýnıversıtette túrli qyzmet kórsetý sapasyn arttyrý. Osyǵan oraı UIB - Digital university, UIB - Academy jáne UIB – Consulting atty jobalarymyz jaqynda ýnıversıtet ómirine tolyǵymen enip, óz jemisin beredi dep senemiz.  

 – Bilim berý mazmunyn jańartý búgingi kúnniń basty talaby bolyp otyr ǵoı. Al osy talapqa jaýap beretin mamandar bar ma?

– Talapqa jaýap beretin mamandardy tabý óte qıyn. О́ıtkeni oqytýshylardyń basym bóligi Keńes Odaǵynyń josparly ekonomıkasynyń negizinde bilim alyp qalyptasqan nemese keshe ǵana bıznes ashyp, qysqa merzim ishinde tájirıbe jınaqtaǵan mamandar. Búgingi ınnovasııalyq ekonomıkany damytýǵa osy eki toptyń ǵana áleýeti jetkiliksiz bolady. Iаǵnı solarmen qosa, jas ǵalymdardy shetel taǵylymdamasynan ótkizip, sapaly professorlar jáne oqytýshylar quramyn qalyptastyrý qajet. Álemdik myqty ýnıversıtetterdiń usynǵan onlaın ashyq kýrstary negizinde de otandyq mamandardyń biliktiligin arttyrýǵa bolady. Bizdiń ýnıversıtette de osyndaı ustanym bar.  Sońǵy 25 jylda qalyptasqan bilikti ujym osy baǵytta jumys istep jatyr. 

– Al sol jańa aqparattardy qa­byl­­­daýǵa bizdiń ustazdarymyz daıyn ba? 

– О́kinishke qaraı tolyǵymen daıyn emes. Nege? Eń birinshi sebebi aǵyl­shyn tilin jetik bilmeýinde. О́ıtkeni ǵylymı jáne tájirıbelik mamandandyrylǵan jańalyq­tyń kópshiligi aǵylshyn tilinde jarııalanady.  

Alaıda «til bilmeıdi eken» dep Qazaqstandaǵy ustazdar bárinen syrt qalyp, tysqary tura almaıdy. Sol sebepti bizdiń ýnıversıtette ustazdar men stýdentterge aǵylshyn tilin úıretýdi qolǵa aldyq, qosymsha turaqty merzimde kásibı til kýrstary ótedi. Ýnıversıtette 30-dan astam ustaz aǵylshyn tilin erkin meńgergen, olardyń jasy 30 ben 50-diń arasynda. Keler jyldary aǵylshyn tilinde dáris beretin ustazdardyń sanyn 50 paıyzǵa deıin jetkizý kózdelip otyr. Sheteldegi joǵary oqý oryndarynyń ustazdary da kelip sabaq berip júr. Ýnıversıtet basshylyǵynda da shetel mamandary jumys isteıdi. Qazir biz jalpy 5-7 baǵdarlamany tolyǵymen aǵylshynsha oqytamyz. Ekinshi bas­ty másele – álemdik básekelestikte laıyqty oryn alý úshin seriktes bolatyn myqty shetel ýnıversıtetteri­men ornyqty qarym-qatynas ornatý. «Eger jetistikke jetemin deseń, seriktesiń de myqty bolsyn» degen ustanym bızneste de bar. Sol kezde oqý baǵdarlamalarynyń ishki mazmunyn júıeli túrde jańartyp, qos dıplomdy baǵdarlamalardy júzege asyrýǵa bolady. Bul bilim alatyndar úshin tamasha múmkindik qoı! Biz qazir osy jumysty josparly túrde júzege asyrýdamyz.

Bizdiń seriktesterimiz eki negizgi baǵytqa bólingen. Biri Ońtústik Koreıa, Qytaı, Malaızııa ýnıversıtetteri bolsa, ekinshi qanatymyz Eýropaǵa baılanǵan: Fransııa, Polsha jáne Anglııa ýnıversıtetterimen baılanysymyz nyǵaıyp, qos dıplomdy baǵdarlamalar usynyp otyrmyz. Bul jerde, PhD doktoranttardy, MBA jáne DBA bilim alýshylardy (keminde bir modýlin) sol ýnıversıtetterde daıarlap alýdyń da paıdasy zor bolyp otyr. Jalpy, sheteldik seriktestermen birigip ǵylymı jumys jasaý bizdiń ustazdarǵa da úlken abyroı jáne syn. Árıne bul qysqa merzimdi jumys emes.

– Olardyń qoıyp otyrǵan talaptary qandaı?

– Akademııalyq turǵydan, eń áýeli «eger sizder qos dıplomdy baǵ­darlamany júzege asyrǵylaryńyz kelse, sizder belgili joǵary sapa deń­geıin qamtamasyz etýlerińiz kerek» deıdi seriktesterimiz. Iаǵnı magıstrant 1-kýrsty bizdiń ýnıversıtette oqyp, 2-kýrsyn sheteldiń ýnı­ver­sıtetinde jalǵastyratyn bolsa, bizdiń jaqta berilgen pánderdiń sapasy seriktes ýnıversıtettegi sapadan kem bolmaý kerek. Qazirgi kúni tórt ýnıversıtetpen qos dıplomdy baǵdarlamamyz bar. 

– Osy seriktestikti eskere kel­gende, jalpy ýnıversıtette  stýdent­terdiń bilim deńgeıi qandaı?

– Jyldan-jylǵa sapaly stýdenttik kontıngent qalyptasyp keledi. UBT nátıjesi boıynsha jáne olımpıadalarda joǵary kórsetkishteri bar abıtýrıentterge ýnıversıtettiń ishki granttary beriledi. Ýaqyttyń talaby bolǵannan keıin bizdiń ýnıversıtette de aǵylshyn toptary ashyldy. Bıylǵy úmitkerlerdiń besten bir bóligi taza aǵylshyn tilinde bilim alamyn dep kelgender jáne olardyń til bilý deńgeıi kóńil toǵaıtarlyq. Osy jyldan bastap biz magıstratýrada fızıka men ınformatıka muǵalimderin aǵylshyn tilinde oqytyp jatyr­myz. Bul baǵdarlama úsh bólikten tura­dy: mekteptegi jańartylǵan mazmun­dy ıgerý, pándi aǵylshynsha oqytý ádistemesin meńgerý (CLIL júıesi) jáne koýchıng-trenerlik qabiletti­likti qalyptastyrý. Sońǵysy ustazdy oqýshylardyń aldynda turyp sabaq bergende sheshendik óner negizinde qyzyqtyrý, eliktirý, ári qaraı mektep oqýshysy ózinshe izdenýine jol ashý tásilderin úıretý bolyp tabylady. Dál osy jobany pedagogıkalyq baǵyttaǵy qos shet tili («aǵylshyn-qytaı tili») degen mamandyqqa da qoldandyq.

– Siz basqaryp otyrǵan ýnıver­sıtettiń joǵary bilim naryǵynan oryn alǵanyna 25 jyl bolypty. Bitirip shyqqan túlekterińiz qoǵam­nan óz ornyn taba aldy ma?

– Jalpy, 1992 jyldan bastap ýnıversıtetti 20 myńǵa jýyq túlek  bitirip shyqty. Olardyń kópshiligi búginde eńbek naryǵynan óz ornyn taýyp, ártúrli sala boıynsha eńbek etip júr. Arasynda birshamasy óz isin quryp bıznesterin júrgizýde, al keıbiri bilim men biliktiligin kórsetip mekemelerde joǵary laýazymdarda jumys isteýde, mysaly Dmıtrıı Kamenev, Kanat Beısekeev, Olga Spırına, Arman Konyrbaev jáne t.b. 

Sońǵy kezde bitirgennen soń sol jyly jumysqa ornalasý jaǵynan bizdiń ýnıvercıtet 70-75 paıyzdy kórsetip tur. Qalǵandary oqýlaryn magıstratýrada jalǵastyrady. Bul aldyńǵy qatarly ýnıversıtetterdiń kórsetkishi. Bul «jetkilikti me», «az ba, kóp pe» degen suraqqa eshkim naqty jaýap bere almaıdy. 

Qoǵamda eskiden kele jatqan «ýnıversıtet jumyspen qamtamasyz etýi kerek»  degen bir teris pikir qalyptasqan. Birde-bir ór­kenıetti damyǵan memlekettiń ýnı­ver­sıteti ózine ondaı mindetteme almaıdy. Olarda jalpy kópshiligi ári qaraı bilim alýdy jalǵastyrady. Eýropalyq tájirıbeden aıtar bolsam, dál qazir olarda bakalavrıattan keıin magıstratýrǵa ótinish bildiretinderdiń sany 60 paıyzdyń ústinde eken. Keleshekte bizdiń elimizdegi ýnıversıtetterdi jylyna 130-150 myńdaı túlek bitiretin bolady.

Al magıstratýraǵa 25-30 paıyzy ǵana túsedi. Iаǵnı bakalavrıatty bitirgen maman óz salasyndaǵy biliminiń kelesi deńgeıine ótýdi ǵana emes, naryqqa qajetti, sáıkes qandaı qosymsha baǵytty ıgere alady, máselege osy qyrynan kelgeni durys shyǵar. Ýnıversıtet stýdentti bir emes, eki nemese úsh pánaralyq mamandyqqa baýlýdy maqsat etip qoıýy kerek. Aqparattyq tehnologııany bitirgen stýdent ekonomıka baǵytyndaǵy magıstratýraǵa tússe, ekeýin ushtastyra otyryp, erteńgi kúni ózine unaıtyn laıyqty jumys tabý múmkindigine qol jetkizedi. Al tek aqparattyq tehnologııany bakalavrıat pen magıstratýrany ǵana támamdasa, onda oqý bitirgende de jumys tabý qıynǵa soǵady. Pánaralyq mamandyqtardyń kerektisin oqyta otyryp, jańa qos traek­torııaly oqý baǵdarlamalaryn ashý kez kelgen ýnıversıtettiń básekelestik qabiletin arttyra túsedi (major-minor baǵdarlamasy).

Bizdiń ýnıversıtet osy baǵyttyń tıimdiligin túsinip, oqytý úderisine jańalyq engize bas­tady. Búgingi kúni ekonomıka jáne quqyq, bıznes jáne basqarý, sıfrly marketıng jáne aqparattyq tehnologııa, menedjment jáne marketıng sekildi qos kásipke baǵyttalǵan oqý baǵdarlamalaryn usynyp otyrmyz. Osy qos mamandyqty ıgerip shyqqan maman jumys berýshiniń aldynda týyndaýy múmkin máselesin keshendi sheshýge kelgende qabiletti bolady.

– Jalpy, otandyq ýnıversıtet­terimizdiń aldynda keleshekte taǵy qandaı belester bar? 

– Meniń oıymsha, Qazaqstandy ozyq 30 eldiń qataryna súırep shyǵatyn naqty eki óndiristik baǵyt bar – ol aqparattyq tehnologııalar ındýstrııa­sy men bilim berý salasy. Birinshisi «Sıfrly Qazaqstan» baǵdarlamasy aıasynda qarastyrylsa,  bilim berý salasyn da tolyǵymen jeke ındýs­trııa retinde qalyptastyrýǵa bolady. Iаǵnı, onyń da úlken eksporttyq áleýeti bar. Mysaly, AQSh, Aýstra­lııa, Ulybrıtanııa, Germanııa  jáne Fransııa elderi álemdegi bilim berý qyzmetiniń jyldyq aınalymynan 62 paıyzyn alyp otyr, ol shamamen 50-70 mlrd dollardan asady. Bul degenimiz, osy elderde eksportqa baǵyttalǵan bilim berý ındýstrııa­sy qalyptasty degen sóz. Olar oqyp jatqan shetel stýdentterine kópshi­likke baǵyttalǵan bárine ortaq jáne birkelki sapadaǵy joǵary bilim berý qyzmetin qamtamasyz etý ústinde. Irgedegi Qytaı da, Reseı de osy ádis­­ke kóshti. Olar halyqaralyq stý­dent­­ter sanyn kóbeıte beredi. Al nege Qazaqstanǵa osyndaı baǵytty qabyl­damasqa?

Halyqaralyq deńgeıde shetel stýdentterin oqytsaq, bizge eshkim tosqaýyl bola almasy anyq. Ol úshin memlekettiń de kómegi kerek. Aldymen, joǵary oqý oryndaryna tıisti zań deńgeıinde erkindik bergen durys: akademııalyq, baskarýshylyq jáne qarjylyq baǵyttarda. Dál osy kezde Májiliste ýnıversıtetter avto­no­mııasyna baılanysty jańa zań jobasy qarastyrylý ústinde. Nátı­j­e­sinde osy zańnama negizinde otan­dyq ýnıversıtetter álemdik básekeles­tikte belsendi bıik oryn alýda keń múmkinshilikterge ıe bolatyndyǵyna senimdimin. 

Halyqaralyq bıznes ýnıversıtetin basqarý qyzmetine jańadan taǵaıynda­lyp jatqanymmen, jańa zaman usynyp otyrǵan talaptarǵa sáıkes aldyma eki maqsat qoıyp otyrmyn. Ol, birin­shiden, kez kelgen ata-ana óz balasyn bizdiń ýnıversıtette oqytqysy kelse, balasynyń bolashaqta zamanaýı maman bolyp shyǵatynyna senimdiligin arttyrý. Al ekinshisi, úmitpen kelgen balaǵa azamat, tulǵa, maman bolyp qalyptasyp bilim alýyna tolyq múmkindikti tartý etý. Burynǵydaı adamnyń bilimdiligi ǵana emes, sol alǵan bilimin ómirde tolyq qoldana alýy mańyzdy bolyp otyrǵan kezeńdegi basty mindet – básekege qabiletti maman daıarlaý. Halyqaralyq bıznes ýnıversıteti bul maqsattaǵy jumysyn ilki sát toqtatpaıdy. 

– Áńgimeńizge rahmet.

Áńgimelesken Nazgúl Halyqova