Júrekterge uly qorǵan ornatqan

Osy oraıda biz Elbasy­nyń sarabdal saıasaty men­ hal­qymyzdyń qajy­ry­ arqa­synda barlyq qıynshy­lyq­tardy eń­serip, alǵa jyljydyq. Jetis­tigimizge dos súıindi, dush­­pan kúıindi.

Elbasy bıylǵy Joldaýyn­da Qa­zaq­­stannyń úshinshi jań­ǵyrý kezeńi bas­talǵanyn jarııalady. Sodan keıin ile-shala «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» maqalasynda «álem bizdi qara altynmen nemese syrtqy saıasattaǵy iri bastamalarymyzben ǵana emes, mádenı je­tistikterimizben de tanýy ke­rek»,  dep atap ótti.

Árbir eldiń qıyndyqtan alyp shy­ǵyp, bıikterge bastaıtyn armany, ıaǵnı strategııalyq baǵdarlamasy bo­lady. Naryqqa ótip, jekemenshik qalyptasqan, zaıyrly memlekettiń barlyq prınsıpteri men ınstıtýtta­ry ornyǵa bastaǵan jas res­pýb­lıkamyzdyń armany – Máńgilik El bolý. Biz shırek ǵasyr ishinde ót­ken­­ge saraptama jasap, tórt­kúl dú­nıege óz kózimizben qa­­­raı bastadyq. Dástúr men dinniń ozyǵy men tozyǵyn paıymdadyq, otarlyq tańba­nyń etten ótip, súıekke taıa­ǵanyn sezindik, qyrǵı qabaq soǵys aıaqtalyp, ıdeologııalyq qaıshylyq báseńdegenimen, din men din, mádenıet pen má­­denıet, órkenıet pen ór­ke­­nıet arasyndaǵy ja­ńa teke­tiresterdiń paıda bo­l­ǵanyna, ǵylym men tehnıka­nyń qa­rysh­­tap damýy jahandanýdy ja­ńa óriske bastaǵanyna kýá boldyq.

Biz táýelsizdik jyldary­ ishinde na­ryq jolyna túsip, halyqtyń ál-aýqatyn jaqsart­tyq. Tarıhı sebepterge baılanysty kóp etnosty elge aı­nalǵan memleketimizdegi ult ókil­deriniń ortaq múddesin qor­ǵap, bereke-birligin art­tyrdyq. Kóptegen etnostar óz ana tilinde bilim alyp, dás­túrin saqtap, tól mádenıetin da­mytýǵa múmkindik alyp otyr. 

Búginde halqymyzdyń sa­ny 18 mıllıonnan asty. Ýnı­tar­ly memleketti quraýshy bas­ty ulttyń jan sany 42 pa­ıyzdan 70 paıyzǵa kóterildi. Mıllıonǵa jýyq qandasymyz atamekenge oralyp, irge te­ýip, bıznes pen ǵylymnyń kóri­gin qyzdyra tústi. Oralǵan ba­ýyr­la­rymyzdyń eńbekke qabilettiligi 70 pa­ıyz­dan as­sa, elimizdiń ortasha jasy 25 jas bolyp, bolashaǵy nurly elder­diń qataryna óttik.

Jańa Astana salyndy. Al­maty Or­talyq Azııada­ǵy eń úlken qarjy, bıznes­ or­talyǵyna aınaldy. Elbasy­nyń bas­tamasymen eki ret ót­kizilgen qarjy men jyljymaıtyn múlikti zańdastyrý, bıznesti qorǵaýǵa arnalǵan mo­ra­torıı sharalary elimizde shaǵyn jáne orta kásiptiń tynysyn ashyp, adymyn jedel­detti. 

Syrtqy saıasatta barlyq kór­­shi­lerimizben shekara máse­­lelerin sheship aldyq. Eýropa­daǵy qaýipsizdik jáne Ynty­maqtastyq uıymyna tóraǵalyq etip, Islam Yntymaqtastyǵy Uıy­myna múshe bolyp, Shan­haı yntymaqtastyq uıymyn qurý­shylardyń biri boldyq. Álem­dik jáne dástúrli dinder kósh­basshylarynyń sezin, medıaforýmdar ótkizip, 2017-2018 jyldarǵa BUU Qaýipsizdik Keńesiniń múshesi bolyp saı­landyq. Qysqy Azıada, dúnıe­júzilik Ýnıversıada jáne EKSPO-ny abyroımen ótkizip, ekonomıkalyq, sporttyq kúsh-qýatymyzdy áıgiledik.

Elimiz kóp vektorly saıasat júrgizip qana qoımaı, óńirlik saıasat­ta túbi bir týysqan túrkitildes elderimen qaty­nasqa ba­sym baǵyttar berildi. Ata­tú­rik pen Maǵjandar arman­daǵan, Mustafa Shoqaı bar ǵumyryn arnaǵan sara jol, ol – túrki halyqtarynyń birigýi, kú­sheıýi edi. Elbasymyz osy baǵytta sabyrly, salıqaly jumys istep keledi. Qasıetti qalamyz Túrkistanda Q.A.Iаsaýı atyndaǵy HQTÝ-diń, Asta­na­da Ha­lyq­aralyq Túrki aka­de­mııasynyń, Almatydaǵy S.Demırel atyndaǵy ýnıver­sıtettiń ashylýy Elbasy saıasa­tynyń naqty nátıjesi.

Elbasy Jarlyǵymen elimiz latyn álipbıine kóshýdiń qar­sańynda tur. Osylaısha Túrki jurtyn biriktiretin bolashaqtyń kerýeni maqsatyna qaraı bet túzedi. Onyń ıgiligin kóretin kúnder áli alda. 

Elbasy bıylǵy qańtarda mem­lekettik bılik tarmaqtary arasyndaǵy óki­lettikterdi qaıta bólý mindetin kún tárti­bine shyǵardy. Úkimet pen Par­­­la­menttiń ókilettiligin ke­ńeıtip, jaýapkershiligin arttyrýǵa, jergilikti ózin-ózi basqarý isin ýaqyt talabyna saı jetildirýge baǵyttalǵan bul reformany halyq qyzý qoldady. Sondaı-aq qoǵamdyq uıymdardyń jumysy jandanyp, azamattyq qoǵamnyń damyǵan elder qoldanǵan prınsıpteri ómirimizge ene bastady, ulttyq býrjýazııa ómirimizdiń bir bóligine aınaldy. Memlekettiń qoldaýyn árbir qazaqstandyq seziný úshin tıisti jumystar atqarylyp, qyzmet kórsetý salasyndaǵy «bir tereze» qaǵıdaty engizildi. Keden, salyq júıesine zaman talabyna saı reforma jasaý basty baǵytymyz bolyp otyr.

Bizdiń muratymyz – álemge ámir júrgizip, óz tártibimizdi ornatý emes, joǵymyzdy túgendep, barymyzdy baǵalaý. Onyń aıqyn dáleli retinde ıadrolyq qarýdan óz erkimizben bas tartqanymyzdy aıtýǵa bolady. Biz­diń armanymyz – uıyǵan berekemiz buzylmaı, halqymyzdyń ál-aýqatynyń artýy, zamana kóshinen qalmaı mádenı qundylyqtarymyzdy jańǵyrtý, tarydaı shashylǵan Alashtyń bir shańyraq astynda bas qosýy, keregesi aǵash, týyrlyǵy kıiz, túbi bir túr­kiniń emen-jarqyn qol ustasyp, álemdik órke­nıettiń bıiginen óz ornymyzdy tabý.

Tarıhqa júgine sóılesek, 1644 jy­ly manchjýrlardyń saı­laýyt atty ás­kerleri Uly Qytaı qorǵanynyń shy­ǵys qaqpasyn buzyp kirip, kósh­pelilerdiń alyp memleketin qur­dy ári Qytaıdyń qazirgi ter­rıtorııasynyń negizin qa­lady. Qytaıdyń pálen ǵasyrǵa qalyptasqan dástúri boıynsha, soǵys órti sóngen soń ım­­pe­ratorlar búlingen Uly qor­ǵandy qaıtadan jóndep, qal­pyna keltiretin. Imperator Sıanlýnǵa ýázirleri jáne qolbasshylary jaǵynan kóptep usynys hattar túsedi. Astanada turyp mazasy ketken ımperator ortalyqtan 200 shaqyrym qashyqtyqtaǵy demalys aımaǵyna baryp, uzaq oılarǵa shomady. «Osy Uly qorǵan salynǵaly qan­shama handyq aýysyp, qanshama qaǵandar tarıh sahnasyna shyqty. Ol sonyń qanshasyna pana boldy? Ony keshe ǵana atalarymyzdyń atty áskeri buzyp ótti emes pe? Uly qor­ǵandy shekaraǵa, ótkel, asý­larǵa emes halyqtyń júregine salý kerek. Sonda ǵana eshbir jaý ala almaıdy. Onyń joly – alym-salyqty azaıtyp, ha­lyqtyń jaǵdaıyn jaqsartý, el bastaǵan serkelerdiń yqy­lasyna bólený», dep oı túıedi. Sonymen salyq azaıady, jer ıesin tabady. Konfýsııdiń ilimi dáriptelip, ol eldiń birden-bir ıdeologııasyna aınalady. Soǵysta qaza bolǵan Mın pat­shalyǵynyń qolbasshylary men ýázirlerine eskertkish ornatylyp, opalylar kitabyna engiziledi. Osyndaı qadamdarǵa barǵan suńǵyla ımperator halyq júregine myzǵymas uly qor­ǵan ornatyp, ishki-syrtqy jaý­laryn táýbesine túsirdi. 

Joǵaryda biz saralap ót­ken jaǵ­daılar Elbasynyń el júregine ornatqan uly qor­ǵany dep bilemiz. Endigi maq­satymyz – syrtqy saıasatta­ qazirgi qalyptasqan tepe-teń­dikti saqtaı otyryp, alǵa jyljý. 

Aınalaǵa qazaqtyń kózimen qarap úırensek, biraz dúnıege qanyǵamyz. «О́z óltirmeıdi, jat jarylqamaıdy» degendeı týys­qan túrki halyqtarynyń óz­ara saıası, ekonomıkalyq, má­denı baılanystaryn jaqsar­tý Máńgilik Eldiń keleshegin kór­keı­tetin birden-bir tóte jol. Latyn álipbıi aramyzdy­ jaqyndatyp, rýhanı álemimizdi jań­ǵyrtady. 

Mine, bul – túrkiler balbal tastarǵa oıyp amanattaǵan, Shyńǵys hannyń Jasaq zańyn­da kórinis tapqan, babalar tul­pa­rynyń tuıaǵynda úmit bo­lyp janǵan, Esim hannyń eski joly men Qasym hannyń qasqa jolynda arman bolyp qalǵan Máńgilik Eldiń máńgilik muraty. Bul arman eles bolyp Turan dalasyn kezip júr. Úkilegen úmitimiz, asqaq armanymyz, bári-bári de osynyń aıasyna syıyp ketedi.

Omaráli ÁDILBEKULY, kásipker