Medısınalyq kómek kórsetý: jańa ádis

HHI ǵasyrdyń dárigeri pasıentti emdeýge qatysty aqparattar aǵyny­men kúndelikti kezdesip otyrady. Mysaly, HH ǵasyrdyń ekinshi jar­tysyndaǵy dáriger óz tájirıbesinde basty antıbotık retinde tek pensılıındi qol­dan­sa, al HHI ǵasyrdyń dárigeri an­tı­botıkterdiń birneshe túr­lerin tańdaý men pasıentke tıimdi kómek kórsetý kezinde durys klını­kalyq sheshim qabyldaýǵa ıe. Qazirgi tańdaǵy aqpa­rattyq keńistik pasıent­tiń dıagnozyn anyqtaý men emdeýdiń túrli usynym­darynan turady jáne sol usynym­dar­dyń ishinen tıimdisin tańdaý da dá­ri­gerlerge qıyndyq tý­ǵy­zatyny da ras. Osyǵan oraı, ótken ǵasyrdyń 80-shi jyldary dárigerdiń tájirıbelik qyz­metine kómek kórse­tetin klınıkalyq nusqaýlyqtar men klınıkalyq hattamalar engizile bas­tal­dy. Bul jerde klınıkalyq nus­qaýlyqtardyń usy­nym­dyq sıpatqa, al klınıkalyq hat­tamalardyń – rettestirýshilik sıpatqa ıe ekendigin eskergen jón. Atalǵan qujattardyń tek dárigerlerge ǵana emes, aýrýhana men emhana, sondaı-aq atalǵan uıymdar menedjerleriniń bas­qarýshylyq qyz­metine, dáriger­ler­diń tıimdi emdeý júrgizýi men klınıka damýynyń basymdyqtaryna da kó­me­gin tıgizetini sózsiz. Qazaqstan Respýblıkasynda tur­ǵyndarǵa medısınalyq qyzmet kórse­tý sapasyn arttyrý jóninde jospar­ly jumystar júrgizilýde. Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2010 jylǵy 29 qarashadaǵy №1113 Jarly­ǵymen bekitilgen Qazaqstan Respýb­lı­kasynyń densaýlyq saqtaý salasyn damytýdyń 2011-2015 jyldarǵa ar­nalǵan «Salamatty Qazaqstan» baǵ­dar­lamasy aıasyndaǵy densaýlyq saq­taýdy reformalaý boıynsha is-sha­ra­lar ótkizý klınıkalyq nusqaýlyqtar men klınıkalyq hattamalardy ázir­leý tártibin belgilep otyr. Sońǵy 20 jyldaǵy «medısınalyq qyzmet kór­setý sapasy uǵymy» edáýir ózgeriske ushyrady. Medısınalyq kómektiń jaq­sarýy degenge jalpy kózqaras osy qyzmetti kórsetetin ujym deń­geıinen adamdar komandasy deńgeıine deıin, jalpylyq deńgeıinen jalqy­lyq deń­geıine deıingi qarqyndy damý baǵy­tyna aınaldy. Alǵash ret klı­nıkalyq nusqaýlyq týraly 2000 jyl­dyń qarasha aıynda QR Den­saý­lyq saqtaý mınıstrligi Sarapta­ma­lyq keńesiniń májilisinde sóz boldy. Sol májiliste sarapshylar Qazaq­standa da aldyńǵy qatarly elderdiń tájirıbelerine negizdelgen klınıka­lyq nusqaýlyqtardy da ázirleý qa­jet­tiligi týraly sóz qoz­ǵady. Dáleldi medısına qaǵıdalary turǵysynda syrqattardy dıagnostıkalaý, emdeý jáne saýyqtyrý boıynsha uzaq merzimdi klınıkalyq nusqaýlyq­tardy qalyptastyrýda ishki aýrýlar­dy, balalar aýrýlaryn, akýsherııalyq jáne gınekologııalyq aýrýlar, hırýr­gııa­lyq aýrýlardy qamtyǵan nazologııalar tańdaldy. Dáleldi medısına – árbir naýqasty tekserý men emdeýde qazirgi zamanǵy jetistikterdi qoldana otyryp, halyqaralyq jáne otandyq standarttar talaptaryn múl­tiksiz oryndaý. Sondaı-aq qazirgi kezde jan-jaqty aqparattandyrý men kompıýterlik tehnologııa damýynyń negizinde ıntegrasııalar júrýde. Osy oraıda, Qazaqstan Respýblıkasyn­daǵy medı­sınalyq qyzmet sapasyn art­ty­rýda medısınalyq tájirıbege dáleldi me­dısınany engizý basym b­a­ǵyttar­dyń biri bolyp tabylady. Bul baǵytta dárigerlerdi, ǵylymı qyz­met­kerleri, joo oqytýshylaryn, klı­nıkalyq or­dınatorlar men stýdentterdi dálel­di medısına qaǵıda­lary boıynsha oqytý júıeli túrde júrgizilýde. Jal­py alǵanda densaý­lyq saqtaý sapa­syndaǵy qordalanǵan máselelerdi túrli elderdiń medısı­nalyq kómek sapasyn basqarý júıe­sinde qalyp­tasqan tájirıbeni qolda­nyp sheshý halyqaralyq keńesshiler­diń kúshimen zerdelenýde. Klınıkalyq nusqaýlyq – tájir­bıe­li dárigerge belgili klınıkalyq jaǵ­daılarǵa medısınalyq kómek kór­setý kezinde sheshim qabyldaýǵa jár­dem­desetin júıeli túrde ázirlenip otyratyn ereje. Nusqaýlyq ta hattama sekildi algorıtmderge negizdeledi, biraq aralasýlardyń árbir kezeńin tolyq baıandamaıdy. Nusqaýlyqty ázir­leýge barynsha kóp ýaqyt jum­sal­ǵanymen, ol irgeli zertteý bolyp tabylady. Ázirlenetin nusqaýlyqtar­dyń basty talaby – derek kózderine siltemeler kórsetilgen naqty usy­nymdardyń dáleldilik deńgeıi. Klı­nıkalyq nusqaýlyqtaǵy árbir arnaıy alynǵan usynym qolda bar senimdi dálelderge negizdelýi tıis. Klını­kalyq nusqaýlyqtardy ázirleý maq­saty – dáleldi medısına qaǵıdala­ry­na negizdelgen medısınalyq kómek kórsetý úderisterin standarttaý. Klı­nı­kalyq nusqaýlyqtardyń negizgi mindetteri: • Klınıkalyq tájirıbelerge qa­zirgi zamanǵy ǵylymı málimetterge negizdelgen standarttardy engizý; • Sheshim qabyldaý barysyn je­ńildetý; • Jumys sapasy men kásibılik deńgeıdi baǵalaýǵa qyzmet etetin negiz bolý; • Densaýlyq saqtaýdaǵy shyǵyn­dardyń tıimdiligin arttyrý; • Klınısısterdiń kúndelikti qyz­meti densaýlyq saqtaý organdary basshylarynan óz qyzmetine degen asqan jaýapkershilikti talap etedi. Bul bir jaǵynan turǵyndarǵa jappaı qyzmet kórsetý sapasyn arttyrýmen qatar, klınıkalyq dıagnoz sheshimin qabyldaýǵa da barynsha yqpaldy. Klınıkalyq nusqaýlyq pen klı­nı­kalyq hattama pasıentterge medı­sı­nalyq kómek kórsetýde jalpy ta­nyl­ǵan ádisnamalyq qural jáne qa­zirgi zamanǵy eń tańdaýly málimet­terdi paıdalana otyryp ázirlenedi, sodan keıin zańnamalyq tártipte bekitiledi. Hattamalar Densaýlyq saqtaý mınıstriliginde talqylaýdan ótip, buıryqpen bekemdeledi. Biz joǵaryda qujattardaǵy aqparattardyń máli­me­ti pasıentterdi emdeýde tájirıbele­nýshi dárigerlerge eń qaýipsiz jáne shyǵyny az emdeý ádisi bolyp ta­by­latynyn aıtqan bolatynbyz. Klını­kalyq hattama men klınıkalyq nus­qaýlyq klınıkaǵa jańa kelgen jas dárigerdiń pasıentti emdeýdegi baǵa­syz qundy kómekshisine aınaldy. Sondaı-aq, tájirıbeli dárigerlerdiń de úzdiksiz kásibı bilim berýde senimdi aqparat kózi bolady jáne qarastyrý men tolyqtyrý qajet bolǵan jaǵ­daılarda jańartylyp otyrady. Osy jaǵdaıda nusqaýlyq nemese hattama kúndelikti klınıkalyq tájirıbeden týyndaıtyn naqty klınıkalyq su­raq­tarǵa jaýap bere alatyn aqparat kóziniń qyzmetin atqarady. Medı­sı­nalyq kómek kórsetýde qajetti klı­nıkalyq hattamalar jáne onyń negizinde ázirlengen algorıtmder dáriger­likke deıingi jedel jáne shuǵyl me­dısınalyq kómek kórsetýdiń ómirlik mańyzdy sheshimi ekeni anyq taby­lady. Keıde osy qujattardaǵy usy­nym­dar emdeýdiń eski ádisterin qol­danýǵa úırenip qalǵan dárigerlerge kútpegen soqqy boldy jáne olar óz tájirıbelerinde klınıkalyq hatta­malardy paıdalanýǵa nemquraılyq tanytady. Alaıda, asylynda hattamalar kórsetiletin medısınalyq kó­mektiń sapasyn jaqsartýǵa qabiletti jáne pasıenttiń bólimshede bolý merzimin qysqartady. Sondaı-aq emdeý­diń usynylǵan ádisterin qoldanýdaǵy bedeldi bilim kózi ekeni aqıqat. Klı­nıkalyq hattama jáne klınıkalyq nusqaýlyq medısınalyq kómek kór­setýde bazalyq qujat jáne dárigerdiń qyzmeti sapasyn saraptaý, keıbir daýly máselelerdi sheshýde mańyzdy qural. Sebebi klınıkalyq hattama­lar­daǵy usynymdar naqty ıaǵnı ólshen­bes sıpatqa ıe. Amanǵalı AQANOV.