Shymkentten Badamǵa qaraı shyqsańyz joldyń sol jaq betinen qaınap jatqan jumysty kóresiz. «Badam» ındýstrııalyq aımaǵynda ónerkásip oryndarynan bólek, aýyl sharýashylyǵy Elbasy aıtqandaı, ekonomıkanyń draıverge aınalyp keledi. O zamanda bu zaman qazekeń sıyrdy robottar saýady degendi estip kórip pe edi. Shetel sóıtedi dese tań qulanıektenip atqannan shelegi qolynan túspeıtin sheshelerimiz, «oıpyr-aı, orys oıyndaǵysyn isteıdi degen osy eken ǵoı» dep ernin sylp etkizer edi.
Shymkentten Badamǵa qaraı shyqsańyz joldyń sol jaq betinen qaınap jatqan jumysty kóresiz. «Badam» ındýstrııalyq aımaǵynda ónerkásip oryndarynan bólek, aýyl sharýashylyǵy Elbasy aıtqandaı, ekonomıkanyń draıverge aınalyp keledi. O zamanda bu zaman qazekeń sıyrdy robottar saýady degendi estip kórip pe edi. Shetel sóıtedi dese tań qulanıektenip atqannan shelegi qolynan túspeıtin sheshelerimiz, «oıpyr-aı, orys oıyndaǵysyn isteıdi degen osy eken ǵoı» dep ernin sylp etkizer edi.
Tiri sheteldik kórmegennen keıin túri jattyń bári orys kórinedi bilem. Sıyr fermalary bar aýyldarǵa qatty tıer edi. Qyz-kelinshekter tizimge alynyp, fermaǵa saýynshylyqqa baratyn. Bir qolyn eki ete almaǵan brıgadırler qulqyn sáride ár úıdiń terezesin qaǵyp, saýynshylardy asyqtyryp júrer edi.
Al, aıtaıyq. Búginde Badam ındýstrııalyq aımaǵynda ornalasqan «Bórte-Mılka» keshendi sút fermasyndaǵy aqyldy 6 robot-saýynshy 400-ge jýyq sútti sıyrdy bir kúnde ózderi-aq saýyp shyǵady. Munda robottarǵa «turyńdarshy-áı, sıyr saýatyn ýaqyt boldy» dep degbirdi alatyn brıgadır túgili, baqtashylardyń ózi jolamaıdy.
«Bórte-Mılka» kompanııasynyń quryltaıshysy Nuráli Ábish robottandyrylǵan taýarly sút kesheniniń talaı qyzyqtaryn aıtyp berdi. Sıyrdy saýynǵa baqtashy aıdasa qaqpaılap, keıde taıaq tıgizýi múmkin. Ondaıda sıyrdan sút qashady. Ár sıyrdyń kúndik jem-sý rasıony bar. Jelini tolǵan sıyr eshkimniń nusqaýynsyz, robot-saýynshy qondyrǵysyna barady. Robot emshekterdi zalalsyzdandyryp jýyp alady. Qondyrǵyda sıyr jelininde qansha lıtr sút jınalǵany kórsetilip turady. Robot-saýynshy qaqtap saýyp alǵannan keıin jelindi jýyp, dárilep jiberedi. Sıyrlardyń osynshalyqty aqyldy bolatynynyń sebebi, qulaqtarynda kompıýter qondyrǵysymen baılanystyrylatyn «chıpter» bar. Sıyr óz aldyndaǵy jemdi túgel jep, qarny toımaı qalǵan jaǵdaıda qosymsha jem jeý úshin arnaýly orynǵa barady. Baqtashylar sıyrlardy alystan baqylap, jem-sýyn qamdap qoıǵany bolmasa, jandaryna jolamaıdy. Tipti sıyrdyń jatyn ornyn da tazalamaıdy, arnaıy qondyrǵy japalaǵan sátte-aq qurǵatyp otyrady. Jazdy kúngi aptapta qora ishi ysyp keter bolsa keshen jabylyp, jeldetkishter iske qosylady. Sýyq sý búrketin qondyrǵylar da bar.
Jazdy kúni oqalaq tıgen buzaý-torpaqtardyń janyn qoıarǵa jer tappaı tapyraqtap shaýyp júrgenin kórgenderińiz bar ǵoı. Mundaǵy sıyrlar da qasynǵysy keledi. Quı senińiz, quı senbeńiz, osy keshende sıyrdyń ústin qyshýy qanǵansha qasyp beretin qondyrǵylar da bar. N.Ábishev ferma janynan sút óńdeýmen aınalysatyn iri zaýyt iske qosylatyndyǵyn aıtady.
«Bórte-Mılka» sút óndirý kesheninde búginde golshteın-frız tuqymdy 700 sıyr bar. Onyń 400-i saýylady. Árqaısysy táýligine 35 lıtrden sút beredi. Qalǵan 300-i kóktemde tóldeıdi. Sonda táýligine 25 tonnadaı sút alady. Munsha sútti óńdep satsa, tabys molaıa túseri anyq. Sondyqtan táýligine 70 tonnaǵa deıin sút óńdeıtin keshendi iske qospaq.
– Qazir naryqta túrli konsentrattar qosylǵan, qurǵaq sútten daıyndalǵan sút ónimderi bar, – deıdi «Bórte-Mılka» sút zaýytynyń quryltaıshysy N.Ábishev. –Al bizdiki naǵyz tabıǵı sút. Bylaısha aıtqanda, sút 1 aptadan artyq saqtalmaıdy. Bul jerde biz aıran, sút ónimderin odan keıin baryp, qaımaq, irimshik, balalarǵa ıogýrttyń 6 túrin shyǵaratyn bolamyz.
Tutynýshyǵa sapaly, balǵyn ónimdi jetkizý – zaýyttyń alǵa qoıǵan basty maqsaty.
Sút óńdeý zaýyty kooperasııaǵa birikken sharýalarǵa da tıimdi bolary anyq. Arys, Shardara, Ordabasy aýdandarynyń sharýalary kooperatıvtiń sútin osynda ákelip ótkizýine bolady. Ákelgen sút óńdelip, naryqqa shyǵarylady. Iаǵnı, Ońtústik Qazaqstan, Qyzylorda, Jambyl oblysynyń turǵyndaryna satylady.
Osy keshenge tartylǵan ınvestısııa kólemi 2,4 mlrd teńgege jetedi.
– Mundaı kólemde qarjy shyǵarý kásipkerlerge úlken salmaq, – deıdi zaýyt quryltaıshysy. – Zaýytqa jumsalǵan qarjynyń edáýir bóligin Úkimet sýbsıdııalap otyr. Alǵan nesıemizdiń jeńildetilgen tustary kóp. Bul – sharýalarǵa úlken múmkindik. Áıtpese táýekelge barý qıyn. Sondyqtan, sharýalarǵa osyndaı jaǵdaı jasap otyrǵan Elbasyna alǵysymyz sheksiz. Qazaqstan – álemdegi bási bıik memleketterdiń qataryna qosylýǵa bet alǵan memleket, Elbasymyzdyń syndarly saıasatynyń arqasynda biz bul maqsatqa jetemiz.
Sıyrlaryn robottarǵa saýǵyzyp, Ońtústiktiń eń iri keshendi sút fermasyna aınaldyrǵan, endi zaýytty iske qosýǵa talpynyp jatqan jigit aǵasy osylaı deıdi. Endi Qazaqstannyń ońtústik bóligi eshqandaı konservanttarsyz tabıǵı sút ishetin bolady.
Baqtııar TAIJAN, «Egemen Qazaqstan»
Ońtústik Qazaqstan oblysy