Berekeli «Baikonyr Invest»

Plenarlyq májilisti «Management System Consulting Corporation» kompanııasynyń basqarýshy dırektory Ozat Baıserkeev júrgizdi. Jıynda sóz sóılegen Qyzylorda oblysynyń ákimi Qyrymbek Kósherbaev aımaqtyń ınvestısııalyq múmkindikterine toqtaldy. 

Qambasy dángetolǵan Qyzylorda

Jalpy, óńir ekonomıkasynyń ilgerileýine ındýstrııalyq-ınno­vasııalyq damý baǵdarlamasy tyń serpin berdi. Baǵdarlama aıasynda aımaqta 20 joba júzege assa, onyń ishinde oblys eldi mekenderin gazdandyrý jumysy da bar. Jýyrda «Qaraózek» gaz-kompressorlyq stansasy iske qosyldy.

Ol elimizdiń soltústik aımaqtary men Astanadaǵy gaz qurylysy jumystaryn bastaýǵa múmkindik beredi. Keler jyly oblysta úsh totyqty molıbden shyǵaratyn kásiporyn iske qo­sylady. О́nim eksportynyń negizgi kólemi Japonııanyń úle­sinde bolady. Aldaǵy jyldyń shilde aıynda shyny zaýytynyń alǵashqy ónimin shyǵarý kózdelgen. Sondaı-aq keler jyly qurylys salasynda ǵana emes, munaı-gaz jáne ýran óndirýde keńinen qoldanylatyn tamponajdy sement shyǵaratyn zaýytty da iske qosý josparlanǵan. Oblys basshysy brıtandyq ınvestorlarmen birlesip «Balasaýysqandyq» vanadıı ken ornynda qara taqta tasty avtoklavta óńdeıtin joba júzege asyrylyp jatqanyn aıtyp ótti.

– Qazir 110 tonna ammonıı metavanadatyn Taıvanǵa eksporttap úlgerdik. Budan bólek Qyzylordada ferroqorytpa zaýytyn salý jobasyn iske asyrý baǵytynda jumys istelýde. Al gaz porshendi elektr stansasynyń iske qosylýy elektrmen qamta­masyz etýdi jaqsartyp, aımaqta ónerkásiptiń damýyna múmkindik beredi.

«Shalqııa» qorǵasyn-my­rysh ken ornynda ken baıytý kom­bınaty men gaz-týrbınaly elektr stansasynyń qurylysyn bastadyq. 2019 jyldan bastap ken baıytý kombınaty 2 mıllıon tonna, al 2020 jylǵa qaraı 4 mıllıon tonna ken óńdeıtin bolady. Kombınattyń iske qosylýy 1500 jańa jumys ornynyń ashylýyna múmkindik beredi. Sondaı-aq osynda gıdrometallýrgııalyq zaýyt qurylysy jobasyn daıyndaý isi bastaldy, – dedi oblys ákimi.

Osy jáne basqa da ındýstrııa­lyq baǵyttaǵy jumystardy atap ótken Qyrymbek Eleýuly shaǵyn jáne orta bıznesti damytýǵa, týrızmdi órkendetýge keńinen kóńil bólinip otyrǵanyn jetkizdi.

– Qyzylorda oblysy Qazaq­stan kúrishiniń 90 paıyzyn ón­diredi. Oblystaǵy úsh aýdanda egiletin kúrish respýblıka hal­qyn tolyqtaı qamtamasyz etýge jetedi.

Sońǵy birneshe jylda oblys dıqandary rekordty kór­setkishterge qol jetkizip, ár gektardan 56 sentnerden ónim aldy. Agrarlyq salany damytý jumystarynyń arqasynda aýyl­sharýashylyq ónimderi basqa eldiń naryqtaryna shyǵarylyp jatyr, – dep atap ótti oblys ákimi. Sondaı-aq Iran Islam Respýblıkasynyń Mazandaran jáne Gúlistan provınsııalarynda jumys saparymen bolyp, yntymaqtasa jumys jasaý jóninde 8 memorandýmǵa qol qoıylǵanyn málim etti.

Sońǵy bir jyldyń ózinde aımaqta aýylsharýashylyq ónim­deriniń eksporty – 48, al kúrish eksporty 53 paıyzǵa artty. Agro­ónerkásip sektorynda ósimdik sha­­rýa­shylyǵyn ártaraptandyrý baǵdarlamasy nátıjeli júzege asyrylýda. Sońǵy 3 jyldyń ishinde malazyqtyq daqyldar, maıly daqyldar jáne azyqtyq dán alqaby 6 myńnan astam gektarǵa artqan. О́ndiristik negizde kartop, kókónis jáne baqshalyq daqyldar óndirisin damytý ju­mys­­tary bastaldy. Oǵan qosa osy kezeń ishinde kúrishtiń jalpy ónimi 20 paıyzdan astamǵa ósti.

Bıyl aımaqta 500 myń tonnadan astam kúrish jınaldy. Sý resýrsyn tıimdi paıdalaný boıynsha О́zbekstanmen nátıjeli jumystar atqaryldy. Oblys ákimi, ásirese aýyl sharýashylyǵy salasynda kórshi ózbek aǵaıyndarmen birge atqaratyn jumystar bar ekenine toqtaldy. Bul eldiń aýyl­sharýashylyq tehnıkalaryna da qyzyǵýshylyq artqan. О́z keze­ginde oblys ákimi sıfrly tehnologııalar men EKSPO-2017 kórmesinen soń atqarylyp jatqan jumystardy saralap ótti.

– Shilde aıynan bastap «Microsoft» kompanııasymen ju­mys jasaı bastadyq. Oblysta onlaın-oqytý arqyly zamanaýı ınjenerlik-kompıýterlik tehnologııamen jumys isteıtin joǵary kásibı mamandardy bir­lese daıyndaý jumystary bas­taldy. Sonymen qatar bir­lesken ǵylymı-zertteý jáne tá­jirıbelik-eksperımenttik jumystar júrgizý maqsatynda Qorqyt ata atyndaǵy Qyzylorda memlekettik ýnıversıtetiniń bazasynda «Microsoft» akademııasynyń ofısin qurý týraly kelisimge qol jetkizildi.

EKSPO aýmaǵyn qoldana otyryp, Máskeý bolat jáne qorytpalar ınstıtýtymen birge Qyzylordada mashına qurastyrý, 3D prınteriniń kómegimen túıinder men detaldar óndirýge baǵyttalǵan máskeýlik ǵylymı-zertteý ınjınırıng ortalyǵynyń balamasyn qurý jóninde kelissózder júrgizilip jatyr. Búginde Reseıdiń jetekshi tehnıkalyq joǵary oqý oryndarymen tyǵyz yntymaqtastyq pen tıimdi seriktestiktiń arqasynda aımaq mektepteriniń 452 túlegi Máskeý men Sankt-Peterbýrgtiń aldyńǵy qatarly joǵary oqý oryndarynda bilim alyp jatyr.

Endi Máskeý memlekettik ýnıversıtetiniń grantymen 20 balamyz oqıtyn boldy, – dedi oblys ákimi. Sóz sońynda Q.Kósherbaev Qyzylorda oblysynda­ ın­ves­torlar úshin qolaıly jaǵ­daı jasalǵanyn, olarmen ynty­maq­tasa jumys isteýge yntaly eke­nin atap ótti.

 

Yntymaqtastyq yrysty arttyrady

Sodan keıin minberge Syrtqy ister mınıstriniń orynbasary Ǵalymjan Qoıshybaev kóterildi. Vıse-mınıstr osyndaı is-sharaǵa qatysý úlken mártebe ekenin aıtyp, bul forým otandyq ká­sip­kerlerge jaqsy múmkindik be­redi dedi.

Elbasymyzdyń «Qa­zaqstannyń úshinshi jańǵyrýy: jahandyq básekege qabilettilik» atty Joldaýynda kóterilgen máselelerge oraı birqatar shara­lar atqarylýda.

Úkimet shet­eldik ınvestorlarǵa qolaıly jaǵ­daı týǵyzý maqsatyndaǵy ju­mystardy jalǵastyryp keledi. Investısııalardy tartý boıynsha Ulttyq jospar qabyl­danyp, jeńildetilgen salyq re­ji­­mi jumys isteýde. Ulttyq zań­­namalar men halyqaralyq-qu­qyqtyq baza árdaıym jetil­di­rilýde, ınvestısııalyq jeńil­dikter paketi ulǵaıýda.

Jalpy, ınvestısııalyq fo­rým­nyń bereri kóp. Baı­qońyrdaǵy tirshiliktiń jańǵyryp, jandana túsýine osy sharalardyń da septigi tıeri anyq. Bul týraly Qorǵanys jáne aeroǵarysh óner­kásibi mınıstrligi Aero­ǵa­rysh komıtetiniń tóraǵasy Erkin Shaımaǵanbetov atap ótti.

Qazaqstan úshin ǵarysh sa­la­synyń alar orny erekshe. Elimizde dúnıe júzindegi eń iri «Baıqońyr» ǵarysh aılaǵy or­nalasqan. Elbasynyń ǵarysh qyz­metin iske asyrýǵa qoldaý kór­se­tip, oǵan erekshe nazar aýdaryp otyr­ǵany barshamyzǵa málim. Táýelsiz elimizdiń shırekǵasyrlyq tarıhyndaǵy jetistikterimiz sol naqty tapsyrmalardyń nátı­jeleri ekenin atap ótken jón.

Odan ári sóz alǵan Baıqońyr qa­lasy ákimshiligi basshylyǵynyń orynbasary Evgenıı Chýlkov qalanyń búgingi tynys-tir­shiligine toqtaldy. Jalpy, bú­gi­ngi Baıqońyrdy álemdik ǵy­lym men tehnıkanyń eń ozyq jetistikteriniń toǵysy, adamzat aqylynyń shoǵyrlanǵan jeri desek, qatelespeımiz. Qazirgi kúni qazaq eli Reseımen tize qosyp, ǵaryshty ıgerý jolynda aýqymdy jobalardy qolǵa alyp otyr.

Qazir «Baıqońyrdy» ǵaryshqa baǵyttalǵan monoqala esebinde ǵana emes, ónerkásip pen joǵary tehnologııa ortalyǵy retinde damytý qolǵa alyndy. Aılaqtan «Báıterek» jańa ǵarysh zymyran keshenin salý kózdelip otyr. Bul bastamaǵa Qazaqstanmen birge Reseı tarapy da múddeli. Eki memleket damýdyń jańa jobasyn jasap, tıisti sharalardy bastap ta ketken. Onyń iske qosylý ýaqyty 2025 jyldan 2022 jylǵa aýystyryldy.

Irannyń Gúlistan provınsııasy ekonomıkany úılestirý jónindegi departamentiniń dırektory Iýsef Basanjıde eki el arasyndaǵy yntymaqtastyqty nyǵaıtý jónindegi jumystarǵa toqtaldy. Iranmen aradaǵy baılanys jyl sanap jaqsaryp keledi. Jýyrda oblys delegasııasy Irannyń Mazandaran, Gúlistan provınsııalaryna jumys saparmen baryp qaıtqanyn aıtty.

Sol sapar barysynda ıran kásipkerlerimen jergilikti kúrish sorttaryn aımaqta óndirýdi qarjylandyrý jáne óndirgen ónimdi túgel Iranǵa eksporttaý jóninde kelisimge keldi. Bıyl kúrishtiń alǵashqy 60 tonnasy Iranǵa eksportqa jiberiletin bolsa, aldaǵy jyldary ırandyq kúrish sorttaryn 5 myń gektarǵa jetkizý kózdelýde.

Jıyn barysynda «Aral­Soda» «Qazaqstan-Qytaı bir­les­ken kásiporny» AQ bas­qar­ma tóraǵasy Dıng Chao Ran já­ne túrkııalyq «Yıldızlar SSS» holdıngi energetıkalyq tobynyń basshysy Ertem Sýat, Koreıa Respýblıkasynyń Qazaqstandaǵy Bas konsýly­ Mın Djon Syn, elimizdegi Pol­sha Respýblıkasy elshisiniń keńes­shisi Skshıdlo Andjeı sóz sóı­lep, yntymaqtastyq aıasynda atqa­rylyp jatqan jumys­tardy atap ótti.

Plenarlyq májilis sońynda oblys ákimdigimen jáne aımaq kásipkerlerimen Túrkııa, Qytaı, Iran, Polsha, Reseı, О́zbekstan elderiniń kompanııalarymen bir­qatar memorandýmǵa qol qoıyl­dy.

Buǵan deıingi forýmdar óńirdiń ınvestısııalyq tartymdylyǵyn arttyryp, halyqtyń ál-aýqatyn kóterýge baǵyttalǵan jobalardyń júzege asýyna negiz bolǵan edi. Toǵyzynshy forým da óńir kom­panııalarynyń sheteldik jáne otandyq ınvestorlarmen ózara tıimdi áriptestik ornatýyna, bıznes pen ǵylym salalarynyń jáne bılik ókilderiniń ınvestısııalyq jobalardy júzege asyrýda, aımaq ekonomıkasyn ártaraptandyrýda, jetildirýde kúsh biriktirýine múmkindik týǵyzdy.

 

Týǵan jerge týyńdy tik?

«Baikonyr Invest» ınves­tısııalyq forýmy aıasynda «Týǵan jerge taǵzym» sharasy ótti. Moderator, oblys ákiminiń oryn­basary Rýslan Rústemov osy jolǵy ınvestforýmnyń erek­sheligi aımaq basshysynyń bastamasymen týǵan jer taqyrybynyń engizilýi ekenin atap ótti. Elbasy «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jań­ǵyrý» atty baǵdarlamalyq ma­qa­lasynda «Týǵan jerge, onyń mádenıeti men salt-dástúrlerine aıryqsha ińkárlikpen atsalysý – shynaıy patrıotızmniń mańyzdy kórinisteriniń biri» degen edi.

Seksııa jumysyn oblys ákimi Q.Kósherbaev ashyp, quttyqtaý sóz sóıledi.

– Yqylym zamannan beri Uly dalada «elińde kimiń bar?» dep su­raq qoıatyn dástúr bol­ǵan. Tul­ǵaly, qabyrǵaly azamat­tar ar­qyly eldiń kelbeti qa­lyp­ta­sady. Elge qajet bolǵanda jaý bet­ke – bilektisin, daý betke jú­rek­tisin qoıady, jarastyqqa ja­q­­sylaryn jumsaǵan. Bizdiń Syr eli­nen shyqqan qabyrǵaly azamat­tar mol, olar eldiń ishinde júr­se de, syrtta júrse de bizdiń maq­ta­ny­shy­myz, – dedi aımaq basshysy óz sózinde.

Elbasy táýelsizdiktiń alǵash­qy jyldarynda «aldymen ekonomıka, sodan soń saıasat» degen us­tanymmen eldiń áleýmettik-eko­nomıkalyq órkendeýine basa mán berdi. Saıasat alǵa shyǵyp ket­ken memleketterdegi beıbereket tirlik bizdiń kóz aldy­myz­da. Qazir Ortalyq Azııa elde­rin­degi ınvestısııanyń 87 paıyzy Qazaqstanǵa kelgen. Bul – Elbasynyń sarabdal saıasatynyń nátıjesi.

Endi adam men sananyń sapasyna kóńil bóletin kezeń keldi. Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty baǵ­darlamalyq maqalasynda pat­rıotızmniń bastaýynda kindik qanyń tamǵan jerińe, ósken aýy­lyńa, qalań men óńirińe, ıaǵnı tý­ǵan jerińe degen súıispenshilik turatynyn atap kórsetken.

Syr eli – Alashtyń anasy bolǵandyqtan, rýhanı jańǵyrý máselesinde nıýsmeıker bolýy kerek. Bul oraıda barlyq jańa­lyqtar, ultymyzdyń múddesi men rýhanı jetilýine, uıysýyna, rýhanı qundylyqtardy dáripteýge qatysty bastamalar Syr elinen bastaý alýy tıis.

– Syrtta oqyǵan jastardyń týǵan jerge, Otanǵa degen súı­is­penshiligi erekshe bolady. Ja­qynda Máskeýdegi stýdenttermen kezdeskenimde, olardyń ból­melerinen qazaqtyń kúıleri ja­zyl­ǵan dıskilerdi, Týymyzdy kórdim. Bir jas jigit Qyzylordada júrgende dombyra úırenýge mán bermepti. Qazir dombyra úırenýge den qoıyp júr eken. Mine, osyndaı jastardy qoldaý, demeý kerek dep oılaımyn, – dedi aımaq basshysy.

Reseı JOO-laryn bitirýshi jastardyń eń talanttylaryn «Skolkovo» ınnovasııalyq orta­lyǵynyń magıstratýrasyna­ oqy­tý da josparlanǵan. О́ıt­keni bilimdi jastardyń elge qaıt­qanynan góri, sondaı ortalyqta tájirıbe jınaqtaǵany, keıin sol tájirıbesin eldiń ıgiligine jarat­qany paıdalyraq.

Seksııa jumysyna qatysqan kompozıtor Keńes Dúısekeev rýhanı jańǵyrý is júzinde budan birshama ýaqyt buryn bastalyp ketkenin aıtty. Qyzylordada «Týǵan jer», «Sálem saǵan, týǵan el» sııaqty ásem ánderdiń avtory atyndaǵy konkýrs dástúrli túrde ótkizilip keledi. Kompozıtor jas talanttardy qoldaý, qazaq ánin dúnıe júzine tanytý jolynda eńbek etip kele jatyr.

Basqosýda «Aıqyn» gazetiniń bas redaktory Nurtóre Júsip aımaqtyń sońǵy jyldardaǵy damý úrdisin «Syrym meniń, syrlasym» atty derekti áńgimeler jınaǵyna arqaý etip, qalamgerlik, perzenttik paryzyn ótemek nıeti bar ekenin, sondaı-aq ǵa­rysh taqyrybynda shyǵarma jazý kópten beri oıynda pisip-jetil­genin aıtty.

Sondaı-aq ol jas tilshilerdi «Aıqyn» gazetinde ta­ǵylymdamadan ótkizý, Syr óńiri tý­raly jańa ánderge konkýrs ja­rııalaý týraly usynystaryn jetkizdi. Oǵan qosa Qyzylorda oblysynyń fotoshejiresin jasaǵan baıyrǵy fototilshiler Bolat Omarálıev pen Saıdhasan Hýtaevtyń sýretterin sıfrlyq formatqa kóshirý, Syr boıynyń jyraýlyq dástúrin nasıhattaý, týǵan jerdi kógaldandyrý úshin «1001 aǵash» aksııasyn bastaý týraly oılaryn aıtty.

Seksııa jumysyna qatysqan «Nur-múbárak» ýnıversıtetiniń prorektory Shamshádın Kerim dintanýshylar men ımamdardy, teolog mamandardy daıarlaýda atqarylyp jatqan jumystarǵa toqtaldy. Syr óńirindegi dinı ahýaldyń turaqtylyǵyna jo­­ǵa­ry baǵa berdi. Bilikti teo­logter daıarlaýdaǵy ynty­maq­­tas­tyqty arttyrý týraly usy­nys bildirdi.

 

Jańa zaýyt ashyldy

Investısııalyq forým aıasynda jańa kúrish óńdeý zaýyty iske qosyldy. Eldiń yrysy men berekesin arttyryp, qambasyn dánge, dalasyn ánge toltyryp otyrǵan halyq úshin bul úlken qýanysh. Oblystyń ekonomıkalyq ta, áleýmettik te máselelerine oń yqpal etetin jańa kásiporynnyń ashylý saltanatyna oblys ákimi Q.Kósherbaev qatysyp, zaýyt jumysyna sáttilik tiledi.

«Abaı Dáýlet» JShS-ǵa qa­ras­ty kásiporyn tolyqtaı jańa tehnologııamen qamtylǵan. Zaýyt dırektory Dáýlet Sársenbaevtyń aıtýynsha, óndiris orny saǵatyna 7 tonna aq marjandy óńdeýge qaýqarly. Sondaı-aq kásiporyn qaldyqsyz óndiristi qoldanady. Suryptalyp, qaptalǵan ónim úlken syıymdylyqtaǵy qoıma­da saqtalady. Eń bastysy kóp­tegen jumys orny ashylyp, turǵyndarǵa tabys kózi tabylmaq. Isker azamattyń oń bastamasyna alǵys bildirgen aımaq basshysy kúrish yrysty bolsyn degen tilegin jetkizdi.

– Keńes zamanynda Krasnodar aımaǵy men Qyzylorda oblysy búkil Odaqty kúrishpen qam­ta­masyz etken bolatyn. Tá­ýels­iz­diktiń alǵashqy jyldaryn­da qıynshylyqtar kezigip, kú­rish sharýashylyǵy turalaǵan edi. Elbasynyń qoldaýy arqa­syn­­da bul sala qaıta jandanyp, Syr marjanynyń dańqy qaıta asqaqtady.

Oǵan dálel re­tinde jyl saıyn rekordtyq kór­setkishke qol jetkizip kele jatqandyǵymyzdy aıtsaq bolady. Mine, qazir úlken zaýytty iske qosqaly turmyz. Osy ká­sip­orynnyń arqasynda 80-ge jýyq adam jumyspen qamtylady. Jos­par boıynsha 100-ge jetkizý de kózdelip otyr. Sońǵy tehnologııamen jaraqtalǵan osyndaı óndiris oryn­darynyń arqasynda áleý­met­tik máseleler de sheshiletin bolady, – dedi Qyrymbek Eleýuly.

Jalpy alǵanda, IH «Baikonyr Invest» forýmy sátti aıaq­taldy. Shara aıasynda birqatar me­morandýmǵa qol qoıylyp, ınvestorlarmen kelisimder jasaldy.

 

 

Erjan BAITILES,

«Egemen Qazaqstan»

Qyzylorda oblysy