Aqtóbe – bolashaǵy jarqyn qalalardyń biri. Aglomerasııalyq aımaq ortalyǵyndaǵy turǵyndar sany jyldan jylǵa jedel ósip keledi. О́ńirdegi óreli ózgerister óz kezeginde qoǵamdyq kólikke degen suranys deńgeıin odan ári kótere túspek.
Buǵan deıin Aqtóbe qalasynda jolaýshylar tasymalyna elektr qýatynyń kúshimen qozǵalatyn trolleıbýstar da qoldanylyp kelgen edi. Alaıda keıingi kezde trolleıbýstardyń qozǵalys kestesinen alynyp tastalýy avtobýstarǵa degen qajettilikti kúrt kóbeıtip jiberdi.
Qala ákimi Ilııas Ispanovtyń málimdeýine qaraǵanda, oblys ortalyǵynda 52 avtobýs baǵyty belgilengen. Atalǵan baǵyttaǵy qoǵamdyq kólikter shaǵyn, orta jáne úlken syıymdylyqtaǵy 465 avtobýsty biriktiredi. Áıtse de qoǵamdyq kólikter qala turǵyndarynyń talap-tilekterin qanaǵattandyra almaı otyr.
Bul qala turǵyndary men kelýshiler sanynyń buǵan deıingi kezben salystyrǵanda ájeptáýir kóbeıe túskenin kórsetedi. Árıne, bul máselede jergilikti atqarýshy bılik organdary qımyl-qozǵalyssyz otyr deýge bolmas. Kerisinshe, túıtkildi retteý joldary qarastyrylǵan. Soǵan sáıkes búginde «LIAZ» markaly 40 avtobýs satyp alyndy. Al aldaǵy jyly taǵy da osyndaı 80 avtobýsty qala qozǵalysy kestesine qosý kózdelgen. Sol kezde qoǵamdyq kólikterdiń qozǵalysyna qatysty aqtóbelikter tarapynan túsetin aryz-shaǵymdar men ókpe-renishter de saıabyr tabýy tıis.
Qaladaǵy qoǵamdyq kólikter týraly áńgime qozǵaǵan kezde umyt qaldyrýǵa bolmaıtyn taǵy bir másele bar. Bul avtobýstar men trolleıbýstardyń júrý kesteleri men aralyq ýaqyttary jáne osy tártipti qoǵamdyq kólikti júrgizýshilerdiń saqtaýy bolyp tabylady. Mine, joǵaryda aıtylǵandaı, qoǵamdyq kólikti únemi paıdalanatyn qala turǵyndarynyń oryndy ókpe-renishterin týǵyzyp júrgen kórinister de osy.
Aqtóbe qalasyndaǵy qoǵamdyq kólikti kún saıyn paıdalanatyn turǵyn retinde bul máseleniń oryndy ekenine, onyń shyndyqpen astasyp jatqanyna kýámiz. Buǵan kópshiliktiń kózi úırengen. Qalalyq avtobýs qatynastarynyń kestesi tańǵy saǵat 6.00-den keshki 23.00-ge deıingi merzimge eseptelip kelgen. Al Aqtóbedegi tasymaldaýshy kompanııalar bul tártipti belden basyp júr. Ásirese, kúzgi jáne qysqy kezeńderde tún uzaryp, qarańǵylyq erte túsedi. Bir qynjylarlyq jaıt, sol kezde avtobýstardyń júrisi de báseńdeı bastaıdy.
Sonda qalaı? Tasymaldaýshy kompanııalar óz ókilderine baqylaý jasamaıtyn bolǵany ma? Olarǵa áı deıtin áje, qoı deıtin qoja tabylmaǵany ma? Aqtóbe qalasynda «Jolaýshylardy tasymaldaý ortalyǵy» JShS atty jańa óndiristik qoǵamdyq kásiporyn qurylyp, jumys isteı bastady. Jańa qurylymnyń basty mindeti – avtobýstardyń parkten shyǵý jáne kirý ýaqytyn, sonymen birge aıaldamalarǵa toqtaıtyn aralyq merzimderin baqylaý.
Ekinshi bir aıta keterlik másele, Aqtóbe qalasyndaǵy shaǵyn, orta jáne úlken syıymdylyqtaǵy birqatar avtobýstarda jolaqysy tólense de, júrginshilerdiń qolyna bılet bermeıtin kórinister kezdesedi. Mundaı jaǵdaıda jolaqy puly jekemenshik kompanııalar ıeleriniń qolynda ketedi. Ári bul kereǵarlyq jolaýshylar tasymaldaý qyzmetinen túsetin salyq mólsheriniń azaıa túsýine de áser etedi. Sondyqtan qoǵamdyq kólik qozǵalysyn baqylaýdy qolǵa alǵan «Jolaýshylar tasymaldaý ortalyǵy» JShS normatıvtik talaptardyń saqtalýyna da kóńil aýdarsa quba-qup.
Búginde Aqtóbe sheteldik qonaqtar men týrısterdiń, osy qalada ótkiziletin halyqaralyq deńgeıdegi ártúrli jıyndarǵa qatysýshylardyń jıi keletin shaharyna aınalyp keledi. Osyndaı sátte olardyń nazary eń aldymen aıaldamalarǵa aýatyny tabıǵı jaıt. Sondyqtan qala ákimdigi tarapynan aıaldamalardyń ajaryn asha túsýge, onyń sándi de sáýletti kóz tartarlyqtaı bolýyna kóńil bóline bastaǵany qoldaýǵa turarlyq is. Aldaǵy ýaqytta ashylatyn jańa aıaldamalar jeke kásipkerler qarajaty esebinen atqarylmaq. Bir sózben aıtqanda, aıaldama – mádenıetti, úlgili ári aqyldy qala atanýdyń bir kórinisi bolýǵa tıis degen bıik sana-sezim alǵa shyǵyp keledi. Bul sóz joq, ıgi nyshan.
Aqtóbede respýblıka qalalary arasyndaǵy eń tómengi jol aqy mólsheriniń biri tirkelgen. Iаǵnı jolaqy quny – 55 teńge.
Áıtse de, bıyl óńirdegi jolaýshylar tasymaldaıtyn jekemenshik kompanııalar jetekshileri bul baǵanyń óte tómendigin, ózin-ózi aqtamaıtynyn, avtoparkterdi jańǵyrtýǵa jáne janarmaı shyǵyndaryn óteýge jetpeıtinin kóldeneń tartqany belgili. Bul másele Aqtóbe oblystyq ákimdiginiń alqa májilisinde de talqylandy. Osy arada qalalyq jolaqy qunyna qatysty máseleniń sońǵy núktesin óńir basshysy Berdibek Saparbaev qoıyp: «tarıf kóterilmeıdi. О́ıtkeni sizder orynsyz talap qoıyp otyrsyzdar. Mamandar men sarapshylardyń esepteýinshe, qalalyq jolaqy qunyn kóterý úshin ázirge eshqandaı negiz joq. Odan da buǵan deıin bosańsytyp jibergen óz qyzmetterińizdi durys jolǵa qoıyp, qala turǵyndarynyń aldyndaǵy jaýapkershilikterińizdi kótergenderińiz jón», degen bolatyn.
Temir QUSAIYN, «Egemen Qazaqstan»
AQTО́BE