Memlekettik syılyqtyń laýreaty, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Aqseleý Seıdimbektiń týǵanyna 75 jyl tolýyna oraı Astanadaǵy №3 balalar kitaphanasynda «Qazyna qaldyrǵan qalamger» atty ádebı-tanymdyq kesh ótti.
Eske alý keshine jazýshy-ǵalymnyń qyzy Perızat Aqseleýqyzy, Ulttyq óner ýnıversıtetiniń professory, kúıshi Orynbaı Dúısen, kitaphana qyzmetkerleri men oqýshylar qatysty. Jas urpaqty qazaqqa tutqa bolǵan azamattarmen tanystyrý, jaqyndastyrý maqsatynda ótken ıgi sharada, mektep oqýshylary Aqseleý Seıdimbek shyǵarmalarynan úzindi oqyp, ómirbaıanyna sholý jasady.
Aqseleý Seıdimbek mýzeıindegi jazýshy-ǵalymnyń tirshiliginde paıdalanǵan zattary men buıymdary kórsetildi. Aqseleý Seıdimbekpen aralas-quralas bolǵan Orynbaı Dúısen jyly esteligimen bólisip, óziniń «Ańsaý» degen kúıin tartý etti. Perızat Aqseleýqyzy oqýshylarǵa ákesiniń úıde ózin qalaı ustap, bala-shaǵasyn qalaı tárbıelegeni týraly, qalaı jazý jazǵany týraly qyzyqty estelikterin aıtty. «Ákem óte eńbekqor adam edi.
Ǵylymmen, jazýshylyqpen aınalysqanymen, onyń júregi mýzykaǵa jaqyn bolatyn. Balalarynyń ishinde men mýzyka mektebin bitirdim. Biraq ákemniń tereń talǵamy, talanty bizge qonbaǵandaı. Jaqsy oqydyq, jaqsy maman boldyq. Ákemdi eske alyp, shyǵarmasyn oqyp júrgen sizderdiń aralaryńyzdan bolashaqta bir Aqseleý shyqsa, ol da – olja», dedi.
Qazaqtyń mańdaıyna jazylǵan topalań men taýqymetti jyldardy bala kezinen kórip ósken, onysy júregine shemen bop qalǵan, sonysymen de eljandy, ultshyl bolyp ósken taǵdyrly urpaqtyń biri – Aqseleý Seıdimbek. Balalyq shaǵy soǵystan keıingi aýyr turmyspen tuspa-tus kelgen qazaq urpaǵy maıdan dalasynda kórsetken áke erliginen be eken, álde tylda júrse de moıymaı, erdiń jumysyn neshe jyl qaıyspaı kótergen ana iriliginen be eken erekshe ójet bop ósken.
Nanbasańyz soǵystyń sál-aq aldynda, soǵys kezinde, odan keıingi jyldarda týǵan qazaq qalamgerleriniń shyǵarmalaryna nazar salyńyzshy. Tipti ózderi de el rýhanııatynyń bir shetin tirep turǵandaı alyp báıterekterge aınalyp-aq ketken joq pa?! Temir qursaýly júıeniń aıtqanyna kónip, aıdaǵanyna júrgen bolyp júrip, qazaqtyń joǵaltqan asyl qazynalaryn jınapty. Alash qaıratkerlerimen birge ketken, endi oıanbastaı kóringen qazaq rýhyn jasyryn sýaryp júrip, keıingi urpaqqa aman jetýine meılinshe adal qyzmet qylypty.
«Lenınshil jastyń» Qaraǵandydaǵy tilshisi bolyp el tarıhyna, áleýmettik jaǵdaıyna baılanysty jasaǵan reportajdary men maqalalary sol kezdegi oqyrmandarynyń kóńilin erekshe tolqytypty. Qaraǵandy óńirinde ornalasqan tarıhı jádigerlerdiń ótkeni men ketkenin, qalǵany men joǵalǵanyn, baǵasy men baqytyn tereń tebirenispen jazǵan dúnıeleri «Kúmbir-kúmbir kúmbezder» degen kitabyna arqaý bolypty.
«Bir atym Nasybaı», «Aqqyz», «Qyz uzatqan», «Atameken» povesteri arqyly qazaq bolmysyna ǵana tán erekshelikter men minezderdi el ishindegi ártúrli ańyz-áńgimelerdiń anyq boıaýymen qanyqtyryp, ózindik órnegimen sýrettep jazypty.
Endi kelmeske ketip bara jatqan halyq boıyndaǵy keıbir aıaýly minezder men sırek qylyqtar onyń shyǵarmalarynyń negizgi leıtmotıvine aınalypty. Ekiniń biri kóre qoımaıtyn, kez kelgen adam ańdaı almaıtyn qazaq boıyndaǵy erekshelikterdi terip júrip, endi urpaqtyń ótkeninen tamyryn úzbeý úshin «Alpamys batyr» jyryn bala tilinde qaǵazǵa qaıta túsiripti.
О́zine júktelgen mindet bul ǵana emestigin ishteı sezingendikten be, álde qazaqy erekshelikterdi sheksiz súıgendikten be, endigi jumysyn «Kúı ónerine» arnapty. Kúıdiń tarıhyna, tehnıkasyna, kúıshiniń taǵdyryna, ómirbaıanyna erekshe zer salyp, buryn-sońdy qazaq saharasynda ótken dáýlesker kúıshilerdiń murasyn bir jınaqqa toptastyrypty. Halyqtyń aýyzsha tarıhyn jınap, etnografııalyq áńgimelerdi de bir kitap etip shyǵardy. Ondaǵysy qazaq óziniń qazaq ekenin, ulttyq ereksheligin umytpasa eken degen tilekten týǵan esil eńbek ekenine esh kúmániń bolmaıdy.
Halyq shyǵarmashylyǵynyń barlyq salasynan habary bar Aqseleý Seıdimbektiń ózi de án jazyp, kúı tartty. «Saryarqa» ániniń ózi kúlli qazaq dalasyna degen avtordyń zor perzenttik mahabbatyn jetkizip turǵan joq pa?!
Qolóner buıymdaryn da ózi zerlep, aǵashtan oıǵan qabiletin de kezdeısoq dep aıta almaımyz. Izdegen, tapqan, úırengen, jetkizgen. Tek qana satpaǵan. Aqseleý Seıdimbektiń óz qolynan shyqqan dombyralary, taıaqtary, shaqshalary qazir Astana qalasyndaǵy mýzeıinde saqtaýly tur.
Jánibek Kármenov ekeýiniń qatar otyryp, qazaq ániniń tabıǵatyn ashatyn baǵdarlamalarynyń ózi jas urpaqqa sabaq sııaqty dúnıe bolatyn. Ǵylymdaǵy, ónerdegi jolynda qansha shákirt tárbıelep, qansha eńbek jazdy. Tókken ter aqtalyp, óshken úmit janypty. О́zi joq bolsa da, osylaı bolsa eken degen halqy aman. Jas urpaq aman! El amanda – er esimi de aman.
Baǵashar TURSYNBAIULY, «Egemen Qazaqstan»