Eýropa fýtbol qaýymdastyq odaǵy (ÝEFA) 2011 jyly Kıprde ótken strategııalyq kezdesýde Ulttyq quramalar arasynda fýtboldy damytý maqsatynda Ulttar lıgasynyń ıdeıasyn usynǵan bolatyn.
Bul máseleni egjeı-tegjeıli jáne muqııat talqylaý Kıprdegi kezdesýde bastalyp, ony úsh jyl boıy joǵary Executive baǵdarlamasynyń sheńberindegi talqylaýlar jalǵasty. Al 2014 jyly 27 naýryzda Astanada ótken ÝEFA-nyń XXXVIII kezekti kongresinde Ulttar lıgasyn qurý ıdeıasy eýropalyq ulttyq birlestikterdiń prezıdentteri tarapynan biraýyzdan qoldaý tapty. Sóıtip, ÝEFA fýtboldan Eýropa chempıonatynyń 60 jyldyǵyn toılaý maqsatynda osyndaı jańa júıe engizdi. Taǵy bir aıta keterligi, 2020 jylǵy Eýropa birinshiligine 24 ulttyq qurama qatysady jáne oıyndar Eýropanyń 13 qalasynda ótedi.
Jańa týrnırdiń maqsaty – kóptegen dostastyq matchtardy resmı oıyndarǵa aýystyrý arqyly fýtboldyń quramalar deńgeıinde damýyna septigin tıgizý. Sonymen qatar deńgeıi teń ulttyq quramalarǵa bir-birimen oınaýǵa múmkindik berý.
Kelesi jyly bastalatyn ÝEFA Ulttar lıgasynda Eýropadaǵy 55 qurama tórt lıgada dodaǵa túsedi. Ár dıvızıonnyń ózi birneshe topqa bólinedi. Iаǵnı, ÝEFA reıtıngi boıynsha A, B, C jáne D lıgasyna bólinedi. 2018 jyldyń qyrkúıek pen qarasha aılary aralyǵynda qatysýshylar bir-birimen óz jáne syrt alańda oınaıdy. Osylaısha komandalar halyqaralyq fýtbol kúntizbesine saı tórt nemese alty match ótkizedi.
Endi qaı topta qandaı quramalar synǵa túsetinine toqtalyp ótsek. «A» lıgasynda ÝEFA reıtınginiń alǵashqy 12 orynda turǵan komandalar óner kórsetedi. Kelesi 12 qurama «V» lıgada oınaıdy. «S» lıgasynda 15, «D» lıgasynda 16 qurama ózara myqtylardy anyqtaıdy.
«A» lıgasy
Germanııa, Portýgalııa, Belgııa, Ispanııa, Fransııa, Anglııa, Shveısarııa, Italııa, Polsha, Islandııa, Horvatııa, Nıderland.
Eýropanyń úzdik quramalarynan jasaqtalǵan bul lıgada úsh quramadan tórt topqa bólinedi. «A» lıganyń tórt tobyndaǵy jeńimpazdar 2019 jyldyń maýsym aıynda pleı-off júıesi boıynsha Ulttar lıgasynyń úzdigin anyqtaý úshin (jartylaı fınal, úshinshi oryn úshin jáne fınal) oıyn ótkizedi. ÝEFA Ulttar lıgasynyń fınaldyq kezeńi qaı elde ótetini qatysýshy komandalar arasynan iriktelip, 2018 jyldyń jeltoqsan aıynda habarlanady. О́z tobynda sońǵy orynǵa ıe bolǵan tórt komanda 2020 jyly ótetin týrnırdiń V lıgasynda óner kórsetedi. Al úzdik nátıje kórsetken tórt qurama Eýro-2020 fınalyna joldama ala almasa, 2020 jyldyń naýryz aıynda pleı-off júıesi boıynsha bir joldamany sarapqa salady.
«V» lıgasy
Aýstrııa, Ýels, Reseı, Slovakııa, Shvesııa, Ýkraına, Irlandııa, Bosnııa jáne Gersegovına, Soltústik Irlandııa, Danııa, Chehııa, Túrkııa.
Bul lıgada da úsh quramadan tórt topqa bólinedi. Top jeńimpazdary avtomatty túrde «A» lıgasyna aýyssa, eń tómen nátıje kórsetken tórt qurama «S» lıgasyna oıysady.
«S» lıgasy
Vengrııa, Rýmynııa, Shotlandııa, Slovenııa, Grekııa, Serbııa, Albanııa, Norvegııa, Chernogorııa, Izraıl, Bolgarııa, Fınlıandııa, Kıpr, Estonııa, Lıtva.
Bul lıgada da toptaǵy quramalar sany kishkene ózgeredi. Iаǵnı bir topta tórt qurama bolsa, qalǵan úsh topta tórt qurama synǵa túsedi. Top jeńimpazdary «V» lıgasyna joldama alsa, sońǵy oryn ıelengen tórt qurama «D» lıgasyna túsedi.
«D» lıgasy
Ázerbaıjan, Makedonııa, Belarýs, Grýzııa, Armenııa, Latvııa, Farer araldary, Lıýksembýrg, Qazaqstan, Moldova, Lıhtenshteın, Malta, Andorra, Kosovo, San-Marıno, Gıbraltar.
«D» lıgasynyń qatysýshylary tórt quramadan tórt topqa bólinedi. Ádettegideı, top jeńimpazdary «S» lıgasyna aýysady.
Ulttar lıgasynyń toptyq kezeńdegi kestesi:
Toptyq kezeńniń jerebe tartý rásimi 2018 jyldyń 24 qańtarynda Lozannadaǵy SwissTech Convention ortalyǵynda ótedi.
Týr 1: 2018 jyldyń 6-8 qyrkúıek aralyǵy
Týr 2: 2018 jyldyń 9-11 qyrkúıek aralyǵy
Týr 3: 2018 jyldyń 11-13 qazan aralyǵy
Týr 4: : 2018 jyldyń 14-16 qazan aralyǵy
Týr 5: 2018 jyldyń 15-17 qarasha aralyǵy
Týr 6: 2018 jyldyń 18-20 qarasha aralyǵy
EÝRO-2020 irikteýi
EÝRO-2020 týrnıriniń irikteý kezeńi asa qatty ózgermeıdi, biraq ol burynǵydaı úlken jarystardyń fınaldarynan keıin qyrkúıek aıynda emes, naýryzda bastalady. EÝRO-2020 týrnıriniń fınaldyq kezeńiniń sońǵy tórt joldamasyn ÝEFA Ulttar lıgasynda óz toptarynda jeńgen 16 qurama qatysatyn pleı-off jeńimpazdary ıelenedi. Eger ol komandalardyń bireýi EÝRO-ǵa irikteý týrnıri arqyly shyǵyp qoısa, onyń ótpeli matchtarǵa joldamasy dıvızıondaǵy kelesi úzdik komandaǵa beriledi.
Eger dıvızıonda kerek tórt komanda jınalmasa, ol oryndardy Ulttar lıgasyndaǵy jalpy reıtıngisine saı tómengi dıvızıonnyń komandalary ıelenedi. Ár dıvızıonda óziniń pleı-off kezeńi bolady. Onda eki jartylaı fınaldyq kezdesý men fınal oınalady. Ár kezeńniń jeńimpazy EÝRO-2020 týrnıriniń joldamasyna ıe bolady.
Bir qaraǵanda, jańa týrnırdiń syzbanusqasy qıyn bolyp kórinýi múmkin. Onyń basty maqsaty – qatysýshy komandalardyń yntasyn arttyrý. Sonymen qatar Reseı men Ýkraına jáne Ázerbaıjan men Armenııa bir dıvızıonǵa túskenmen bir topta óner kórsetpeıdi.
Jýyrda Astanada ótken Qazaqstan fýtbol federasııasynyń XV konferensııasynda federasııa prezıdenti Seıilda Baıshaqov Ulttar lıgasy arqyly 2020 jylǵy fýtboldan Eýropa chempıonatynyń fınaldyq kezeńine shyǵýǵa qosymsha múmkindik beredi dep aıtqan bolatyn.
Álı BITО́RE, «Egemen Qazaqstan»