11 jyl úzilisten keıin ótken Qazaqstan qarjygerleriniń VII kongresi naryqqa qatysýshylar, retteýshi jáne Úkimet arasyndaǵy ashyq kásibı áńgimeniń qajettiligin kórsetti.
Qazaqstan qarjygerleriniń aldyńǵy, altynshy kongresi 2006 jyly, jahandyq qarjy daǵdarysy qarsańynda ótti. Ol daǵdarys muhıttyń ar jaǵynda bastalyp, álemniń barlyq elderiniń qarjy júıelerine eleýli soqqy boldy, damýshy elderdiń naryqtarynan aqshalaı qarajattyń áketilýine áser etti jáne qarjy daǵdarysynan tolyqqandy ekonomıkalyq daǵdarysqa aınaldy.
Syrtqy qarjy naryqtarynyń jabylýy, jyljymaıtyn múlik naryǵynda kópirshiktiń joıylýy, qaryz alýshylardyń qarjylyq jaǵdaıynyń nasharlaýy, kepilder qunynyń quldyraýy jáne sonyń saldarynan bankterdegi jumys istemeıtin qaryzdar kóleminiń jyldam ósýi – sol kezeńde qarjy sektory tap bolǵan problemalardyń tolyq emes tizbesi. Kredıttik serpilis kezeńiniń aıaqtalýy sol kezde «TMD-daǵy úzdik júıe» atanǵan bank júıesine barynsha muqııat qaraýǵa múmkindik berdi. Birqatar daǵdarysqa qarsy memlekettik baǵdarlamalardy iske asyrýdyń jáne kontrsıkldylyq qaǵıdaty boıynsha jumys isteıtin qarjy naryǵyn damytýdyń jańartylǵan strategııasyn engizýdiń arqasynda salada daǵdarystyń kúrdeli kezeńi oryn alyp, ózgergen ekonomıkalyq jaǵdaılarda jumys isteýge beıimdeldi.
Soǵan qaramastan, burynǵy problemalardyń júgi áli de sol kúıinshe aýyr jáne keıbir bankterdiń aınalasyndaǵy ahýal bul jaǵdaıdy anyq kórsetti. Alaıda saladaǵy belgili bir qıyndyqtardyń bolýyna qaramastan, Ulttyq Bank jáne Qarjygerler qaýymdastyǵy naryqqa qatysýshylardy jınap, problemaly máselelerdi ashyq talqylaý, olardy sheshý joldary jóninde pikir almasý týraly sheshim qabyldady. Ulttyq Bank Tóraǵasy Danııar Aqyshev kongress qarsańynda retteýshiniń jasandy túrde mereke jasaý jáne madaq sarynynda sóz sóıleýi úshin is-shara aldynda aqparattyq aıany «kirshiksizdendirýden» bas tartqanyn málimdedi. Atap aıtqanda, tikeleı kongress aldynda Ulttyq Bank Delta Bank lısenzııasyn qaıtaryp alyp, taratý prosesin bastady, sondaı-aq Bank RBK Bankine memlekettik qoldaý kórsetý qajettiligin tanydy.
Ulttyq Bank retteýshiniń memlekettik saıasaty birinshi kezekte bank klıentteriniń múddelerin qorǵaýǵa jáne olardyń depozıtorlar aldyndaǵy mindettemelerin oryndaýǵa, sondaı-aq naryqtaǵy turaqtylyqty jáne qazaqstandyqtardyń senimin saqtaýǵa baǵyttalǵanyn kórsetti.
Ashyq áńgime
Uıymdastyrýshylardyń kongreske qatysýshylar ashyq jáne mańyzdy áńgime júrgizedi degen úmiti tolyq kólemde aqtaldy: banktik jáne kásipkerlik qoǵamdastyq ókilderi bank qyzmetin retteýge jáne qadaǵalaýǵa, kredıtteý úshin ótimdiliktiń qoljetimdiligine, qarjy quraldarynyń tapshylyǵyna jáne t.b. qatysty birqatar aspektilerdi talqylady.
– Men bul is-sharanyń ótkenine óte qýanyshtymyn. Biz on bir jyl boıy kongress ótkizgen joqpyz. Biz bul alańnyń qarjy naryǵyndaǵy barlyq problemalardy kásibı turǵydan talqylaýǵa arnalǵanyn birneshe ret atap óttik. Biz retteýshi retinde ashyq áńgimege, syndarly sóz sóıleýge daıynbyz, qarjy naryǵyna qatysýshylardyń bizdiń aldymyzda turǵan problemalarmen almasa alatynyna, retteýshi jumysyna qatysty óz paıymymen bólise alatynyna da daıynbyz, – dedi Ulttyq Bank Tóraǵasy Danııar Aqyshev.
Onyń aıtýynsha, áńgime neǵurlym ashyq bolǵan saıyn, qorytyndysy boıynsha ázirlenetin sheshimder de soǵurlym tıimdirek bolady.
– Sizder pikirlerdiń qanshalyqty syndarly ekendigin kórdińizder. Qarjygerler kongresi – ózimizdi jaqsy jaǵynan kórsetip, qandaı tabystarǵa jetkendigimizdi kórsetýge arnalǵan alań emes. Bul, birinshi kezekte, bizdiń bolashaq kún tártibin aıqyndaıtyn alańymyz – kelesi jyly qandaı jumys júrgizý qajet, bizdiń aldymyzda qandaı basty problemalar bar, Ulttyq Bank Úkimetpen, qarjy naryǵynyń qatysýshylarymen birlesip bizdiń azamattarymyz sapaly qarjylyq qyzmetter alýy jáne ózderiniń osy qarjy ınstıtýttaryndaǵy aqshasyn ýaıymdamaı, keıinnen salyq tóleýshiler qarjy ınstıtýttarynyń qatelikteri saldarynan tólemeýi úshin ne isteýi qajet. Osyndaı kún tártibimen biz ári qaraı jyljımyz. Qarjy naryǵyndaǵy ahýaldyń damý deńgeıine qaramastan bul kongress dástúrli bolady dep úmittenemin, – dep atap ótti Ulttyq Bank basshysy.
Basty qaǵıdattar
Danııar Aqyshev forýmdaǵy óziniń baıandamasynda ekonomıka men qarjy sektory ornyqty damýynyń negizgi faktory týraly óz paıymymen bólisti. Onyń pikirinshe, mundaı faktor qarjy retteýshisiniń birizdiligi, ashyqtyǵy jáne boljamdylyǵy qaǵıdaty bolyp tabylady.
– Ýltrakonservatıvti ınstıtýt bola otyryp, ortalyq bank sýperaqparat jáne ony taratýdyń sýperjyldamdyqtary ǵasyry usynatyn standarttarǵa sáıkes kelýge májbúr. Maqsatty barynsha negizdeý qaǵıdaty bar aqsha-kredıt saıasatynyń transparenttiligine ótý búkil qajetti aqparatty ashýdy talap etedi. Tek osy jaǵdaılarda ortalyq bank qyzmetiniń tıimdi jumys isteýi múmkin, sebebi tabystyń basym bóligi banktiń saıasatyna degen senimge negizdelgen, – dedi Ulttyq Bank Tóraǵasy.
Danııar Aqyshevtyń aıtýynsha, ortalyq bank saıasatynyń birizdiligi, ashyqtyǵy jáne boljamdylyǵy ony ekonomıka sýbektileri tarapynan barabar túsinýge jáne olardyń ońtaıly is-qımylyn qalyptastyrýǵa yqpal etedi, al búkil qoǵam úshin áleýetti qarjylyq shyǵyndardy barynsha azaıtý onyń nátıjesi bolady.
Danııar Aqyshevtyń aıtýynsha, saıasattyń birizdiligi, eń aldymen, negizgi maqsatty buljytpaı basshylyqqa alý. Ulttyq Banktiń zańnamalyq turǵydan bekitilgen maqsaty baǵa turaqtylyǵyn qoldaý bolyp tabylady, al qalǵan mindetter qosalqy jáne negizgi maqsatqa baǵynyshty. Halyq pen naryqtyń ortalyq banktiń negizgi maqsatqa jetý qabiletine degen senimi tez arada qamtamasyz etilmeıdi, ásirese aqsha-kredıt saıasaty salasynda, sondyqtan negizgi maqsatty basshylyqqa alý qalyptasyp otyrǵan jaǵdaılarǵa qaramastan saqtalýǵa tıis.
– Qysqa merzimdi mindetterdiń paıdasyna negizgi maqsattan aýytqý ortalyq bankke degen senimniń joǵalýyna aparady jáne sonyń saldarynan júrgizilip otyrǵan saıasattyń tıimdiligi tómendeıdi. Bul rette jalǵan kútýlerdiń aldyn alý úshin Ulttyq Bank múmkindikteriniń shegin belgilegen mańyzdy. Ekonomıkalyq tájirıbege oraı, ekonomıkalyq problemalardyń shekteýli jıyntyǵyn ǵana monetarlyq ádistermen sheshýge bolady. Mysaly, uzaq merzimdi ekonomıkalyq ósýdi aqsha emıssııasy arqyly yntalandyrý, bizdiń oıymyzsha, orynsyz, sonymen qatar aıtarlyqtaı teris saldarǵa aparýy múmkin. Bul sabaqty damyǵan elder jaqsy meńgergen, olar ortalyq bankke osyndaı fýnksııalardy júkteýden tolyǵymen bas tartty. О́tken ǵasyrdyń 90-shy jyldarynyń basyndaǵy jaǵdaıdan da biz osyndaı sabaq aldyq, ol kezde Qazaqstanda ekonomıkalyq problemalardy Ulttyq Banktiń esebinen sheshkisi keldi, – dedi Danııar Aqyshev.
Eldiń bas bankıri ózi basqaryp otyrǵan vedomstvonyń strategııalyq maqsatty – ınflıasııany 2020 jylǵa qaraı birtindep 4%-dan tómen deńgeıge deıin túsirýdi jáne ony budan ári osy deńgeıde ustap turýdy naqty aıqyndady. Onyń aıtýynsha, Qazaqstannyń damýshy ekonomıkasy jaǵdaıynda dál osy deńgeı turaqty jáne údemeli ekonomıkalyq ósýdi qoldaýǵa barynsha yqpal etetin bolady.
Danııar Aqyshevtyń aıtýynsha, ortalyq banktiń ashyqtyǵy qabyldanatyn sheshimderdiń negizin quraıtyn faktorlardy naqty túsindirýdi bildiredi. Bul ortalyq bank pen ekonomıka sýbektileri arasyndaǵy aqparattyq assımetrııany tómendetýge jáne olardyń ońtaıly kútýin qalyptastyrýǵa múmkindik beredi.
– Biz aqsha naryǵyndaǵy operasııalarymyz týraly, olardy qandaı da bir jaǵdaıda paıdalaný negizdiligi týraly, yqtımal táýekelder jáne nátıjeler týraly aqparatty jarııa etemiz. Budan basqa, naryqqa saıasattyń baǵdarlanýy týraly belgi bere otyryp, bazalyq mólsherlemege qatysty keıingi is-qımyldarǵa baǵdar usynamyz, valıýta naryǵy boıynsha aqparatty jarııalaımyz jáne onda is-qımyldardy kórsetemiz. Ulttyq Banktiń operasııalary ashyq, bul halyq úshin de, naryqqa qatysýshylar úshin de mańyzdy, sebebi teńgeniń aıyrbas baǵamy aqparattyń qandaı da bolmasyn túrine erekshe sezimtal bolady. Bul oraıda ahýal týraly bizdiń túsinikteme berýimiz jáne bankterdiń klıentter arasynda túsindirme jumysy ǵana emes, sol sııaqty qoǵammen júıeli áńgime júrgizý de mańyzdy, – dedi Danııar Aqyshev.
Úshinshi qaǵıdat týraly aıta otyryp, Ulttyq Bank Tóraǵasy halyq pen naryqqa tek ekonomıkalyq jaǵdaı boıynsha paıym ǵana emes, sol sııaqty saıasattyń keıingi sharalary boıynsha baǵdarlar berilýge tıis dep atap ótti, bul aqsha-kredıt jáne ekonomıkalyq saıasattyń boljamdylyǵyn arttyrady.
– Jaǵymsyz kútýler tıisti qubylystardy: ınflıasııalyq kútýler – ınflıasııany, devalvasııalyq kútýler – ulttyq valıýtanyń álsireýin, daǵdarysty kútý – daǵdarystyń ózin yntalandyratyny belgili. Osyǵan oraı kútýler qubylystardan nashar bolýy múmkin, sebebi olar aıqyn alǵysharttar bolmaǵan kezde de qubylystardy arandatady, – dep atap ótti ol.
Danııar Aqyshevtyń aıtýynsha, boljamdylyq belgisizdiktiń tómendeýine ákeledi jáne qarjy naryqtarynyń aqsha-kredıt saıasaty boıynsha bolashaq sheshimderdi durys boljaý qabiletinde kórinedi. Sondyqtan da naryqtyq kútýlerdi tabysty retteý úshin ortalyq bank ekonomıkalyq kórsetkishterdiń keıingi úrdisteri týraly naryqqa naqty belgi berýge tıis. Tek osyndaı tásilmen ǵana kútýlerdiń «turaqtaýyna» jáne olardyń ornyqtylyǵyna qoldaý kórsetý múmkindigine qol jetkiziledi.
Retteýshi jumysyndaǵy boljamdylyqtyń mańyzdylyǵy týraly tezısti atap kórsete otyryp, Danııar Aqyshev Ulttyq Banktiń qysqa merzimdi ótimdilikti qoldaý men alý quraldarynyń turaqty jumys isteıtin júıesin qurǵanyn eske saldy.
– Qoldanystaǵy ótimdilik terezesi bankter úshin árdaıym ashyq bolady. Ulttyq Bank bankter suratatyn ótimdilikti lombardtyq tizim jáne aqsha-kredıt saıasatynyń ózge quraldarynyń kepilimen kepildikpen berýge daıyn. Eki jyl buryn aqsha naryǵynda oryn alǵan ahýaldyń qaıtalanbaıtynyn jáne Ulttyq Banktiń shartsyz ótimdilikti berý boıynsha terezesiniń árqashan ashyq ekendigin atap ótkim keledi. Men bul jaǵdaıdy taǵy da basa aıtamyn jáne ekinshi deńgeıdegi bankterdegi áriptesterim bul tezısti nazarǵa alǵanyn qalar edim, – dedi Ulttyq Bank basshysy.
Ol sondaı-aq birizdiliktiń, ashyqtyqtyń jáne boljamdylyqtyń ınflıasııalyq targetteý rejimine tán ekendigin atap ótti, oǵan Qazaqstan Ulttyq Banki 2015 jylǵy tamyzda ótti. Bul qaǵıdattar ınflıasııany tıimdi tómendetýge jáne saıasattyń basqa maqsattaryna qol jetkizýge yqpal etedi, sondyqtan Ulttyq Bank olardy damytý úshin kúsh-jigerin salady.
Bank máselesi
Eldiń qarjy salasynyń negizgi segmenti bolyp tabylatyn bank sektoryndaǵy ahýal forýmnyń negizgi taqyryptarynyń biri boldy. Halyqaralyq reıtıng agenttikteriniń jáne túrli halyqaralyq qarjy ınstıtýttarynyń taldamalyq esepterinde dál osy bank sektory kóbine ótken jyldardyń jumys istemeıtin kredıtteriniń portfeli, kapıtaldandyrý kórsetkishteriniń tómen bolýy túrindegi júktiń «arqasynda» Qazaqstan ekonomıkasynyń eń osal jeriniń biri dep atalady.
Ulttyq Bank qazirgi kezde Bank sektorynyń qarjylyq ornyqtylyǵyn arttyrý baǵdarlamasyn iske asyrýǵa kiriskeni belgili, ol baǵdarlama eski problemalardy túbegeıli ári endi qaıtalanbaıtyndaı etip sheshýge jáne sala tarıhynda jańa paraqty ashýǵa arnalǵan.
– Biz qarjy sektoryn damytýǵa qatysty, atap aıtqanda, bank sektoryna qoldaý kórsetý jónindegi saıasatymyzda túsinikti bolǵymyz keledi. О́zi jumys isteı bastaǵan alǵashqy jyldardyń sońynda-aq óziniń ózektiligin joǵaltqan uzaq merzimdi damý baǵdarlamalarynyń ornyna aǵymdaǵy kezeńniń naqty mindetterin sheshýge kóshtik. Bank sektorynyń qarjylyq ornyqtylyǵyn arttyrý baǵdarlamasynyń ereksheligi onyń jedel ári jyldam nátıje alýǵa baǵyttalǵandyǵy bolyp tabylady. Sebebi bankterdiń problemalaryn shuǵyl sheshý qajet. Bankterdiń problemalary ózdiginen sheshile qoımaıdy. Eger sheshpesek, olar ýshyǵyp, búkil qoǵamnyń problemasyna aınalary sózsiz, – dep atap ótti Danııar Aqyshev.
Júıe quraýshy bank – Kazkommersbankti ústeme kapıtaldandyrý baǵdarlamanyń birinshi bóligi bolyp tabylady. Ulttyq Bank basshysynyń aqparaty boıynsha Kazkommersbank túpkilikti túrde qalypqa keltirildi.
– Iá, mámilege barlyq qatysýshylar aıtarlyqtaı resýrstar jumsady, biraq bul – memlekettik resýrstar jumsaýdy talap etpeıtin túpkilikti ári endi qaıtyp oralmaıtyn sheshim. Budan basqa memleket aktıvter pýlyn aldy, olar ekonomıkalyq aınalymǵa tartylyp, qoǵam men memleket úshin de qosymsha qundy qamtamasyz etetin bolady, – dep tolyqtyrdy Danııar Aqyshev.
Ulttyq Bank basshysy baǵdarlamaǵa jumys istep turǵan bıznes-modeli jáne damý strategııasy bar basqa bankterdiń qatysýyna ruqsat berý jóninde sheshimder qabyldanǵanyn eske túsirdi. Olardyń aksıonerleriniń aldynda bankterdi aıtarlyqtaı ústeme kapıtaldandyrý, aktıvteriniń sapasyn jaqsartý jáne nesıe portfeli boıynsha rezervterdi ústeme kalyptastyrý boıynsha shartsyz mindetter tur.
– Baǵdarlama sheńberinde salymshylar – jeke tulǵalardyń múddesin qorǵaýdy qamtamasyz etý úshin RBK Bankin qalypqa keltirip jatyrmyz. Shyǵyndaryn iri kredıtorlar arasynda bólý arqyly bankti qalypqa keltirý sheshimniń ereksheligi bolyp tabylady. Shyn mánisinde, bul iri qarjy ınstıtýtyn qalypqa keltiretin erikti bail-in Qazaqstandaǵy alǵashqy tájirıbesi. Mundaı bankterdiń aksıonerlerine bankti ústeme kapıtaldandyrý, problemaly qaryzdar portfelin esepten shyǵarý boıynsha úlken mindettemeler júkteledi. Biz osy qaǵıdattardy, ókinishke oraı tikeleı jazyp kórsetilmegen zańnamamyzda da kórsete alamyz, – dep túsindirdi Danııar Aqyshev.
Ol sonymen birge Ulttyq Banktiń qadaǵalaý mandatyn kúsheıtý baǵdarlamanyń jeke jáne óte mańyzdy baǵyty bolyp tabylatynyn atap ótti. Negizgi maqsat – shyǵyny azdaý tetikter esebinen qarjylyq turaqtylyqqa qol jetkizý. Ol úshin táýekelderdiń aldyn alý maqsatynda qalyptandyrylǵan tásilderden góri aldyn alatyn qarapaıym qadaǵalaýdy qoldaný qajet.
– Baǵdarlamany iske asyrý ınflıasııa boıynsha maqsatqa qol jetkizýge qaıshy kelmeıdi. Bankterge berilgen barlyq resýrstar is júzinde bir-birimen baılanysty, ıaǵnı olar naqty bir mindetti sheshýge bólinedi, al iske asyrý tetigi «jandy» aqshany emes, bankterdiń kapıtalynda esepke alynatyn jáne ótimdi kúıge erkin aýysa almaıtyn quraldardy boljaıdy. Osyndaı áreketterdi biz otandyq qor naryǵyn qaıta damytýǵa qatysty qoldanamyz. Qazirgi ýaqytta Úkimet pen Ulttyq Banktiń qor naryǵyn jandandyrý jónindegi is-qımyldarynyń keshendi jospary pysyqtalýda. Onyń iske asyrylýy jyldam nátıjelerge ákeletin is-sharalardan ǵana turýy múmkin. Bizde bári bar: ınfraqurylym da, normatıvtik quqyqtyq baza da bar, biraq naryq áli de álsiz kúıde, sondyqtan da onyń ekonomıkanyń naqty sektoryna kapıtaldyń aýysýynyń tıimdi tetigi bolýy úshin biz naqty is-qımyldar jasaýymyz qajet.
Sonymen birge Danııar Aqyshevtyń aıtýynsha, onyń sapasyna qaramaı, sandyq ósýine basymdyq bergendi qoıý qajet. Osyǵan baılanysty ol qalypqa kelý rásiminen ótip jatqan birqatar bankterde esepten shyǵarýǵa jatatyn kredıtterdiń bar ekenin eske saldy.
– Bul – biz qaıtarylady dep oılamaǵan kredıtter. О́tken jyldardyń eseptiliginde kórsetilgen jáne bul kredıtter qaıtarylmasa, ekonomıkanyń ósýine qatysý retinde kórsetilgen kredıtteýmen maqtanýdyń qajet ne? Menińshe, statıstıkany qabyldaý paradıgmasyn ózgertýimiz qajet, burynǵy tájirıbemizdi eskere otyryp, alǵa umtylý jáne qatelerdi qaıtalamaý úshin qalypqa keltirý prosesinen ótýimiz qajet, – dedi Ulttyq Bank Tóraǵasy.
Bank sektorynda problemalardyń bar ekendigin moıyndaǵan jáne olardy sheshýge daıyn ekendigin bildirgen retteýshiniń mundaı batyl sheshimi kongress jumysyna qatysqan kóptegen mamandarǵa unady.
– Bul Ulttyq Banktiń problemany ashyp kórsetken birinshi Tóraǵasy jáne onyń qoshemetke laıyq ekeni sózsiz, – dedi Qazaqstan Respýblıkasynyń «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasy basqarmasynyń tóraǵasy Abylaı Myrzahmetov, al zal ony qoldady.
Ulttyq Banktiń bank sektorynyń problemalaryn sheshý boıynsha is-áreketin qoldaıtynyn kongreske qatysqan Premer-Mınıstrdiń orynbasary Erbolat Dosaev ta rastady.
– Qazirgi kezde Ulttyq Bank júrgizip otyrǵan bank sektoryn qalypqa keltirý baǵdarlamasy qoıylǵan mindetterdi iske asyrý úshin mańyzdy qural bolyp tabylady jáne Úkimet ony tabysty iske asyrý úshin tikeleı belsendi qoldaý kórsetýge daıyn. Jáne eń bastysy, jańa tabystarǵa bizdiń jemisti yntymaqtastyǵymyz ben úılestirilgen jumysymyz arqyly ǵana jetýge bolady dep sanaımyn, – dep atap ótti Erbolat Dosaev.
О́zgerý jalǵasýda
Teńgeniń jaǵdaıy forýmǵa qatysýshylardy aınalyp ótken joq, sonymen qatar sol kúni ulttyq valıýtaǵa 24 jyl toldy. 2015 jylǵy tamyzda erkin ózgeriske jiberilgen teńge tepe-teń núktede suranys pen usynystyń yqpalymen turaqtandyryldy jáne Amerıka dollaryna nemese basqa valıýtaǵa qatysty álsireýdiń nemese nyǵaıýdyń túbegeıli faktorlarynyń ózgerisine den qoıady. Munaı baǵasy jáne saýda-áriptes elderdegi aıyrbas baǵamy sııaqty jaǵymdy syrtqy faktorlar aıasynda teńge baǵamy turaqty bolyp qalady jáne el ekonomıkasynyń básekege qabilettiliginiń saqtalýyn qamtamasyz etedi. Jyldyń basymen salystyrǵanda teńgeniń aıyrbas baǵamy is júzinde ózgergen joq. Teńge nomınaldyq kórsetkish boıynsha jyldyń basynan beri 2017 jylǵy 15 qarashadaǵy jaǵdaı boıynsha 1 dollar úshin 333,29 teńgeden 332,72 teńgege deıin 0,2%-ǵa nyǵaıdy.
– Qazirgi kezde teńge erkin ózgermeli rejimde shyn máninde turaqty. Bul rejim teńgerimsizdiktiń jınaqtalmaıtynyn, baǵamnyń jyljyp otyrýyn qamtamasyz etedi: birde álsireıdi, birde nyǵaıady. Bul qalypty jáne durys jaǵdaı. Bul orta jáne uzaq merzimdi perspektıvada jalǵyz durys jol. Jáne osy rejimde devalvasııalyq kútýler jáne teńgeniń qandaı da bir qatty quldyraýy týraly máseleni umytýǵa bolady. Qazirgi kezde teńge erkin ózgermeli rejimde ekonomıkanyń naqty araqatysyn kórsetedi. Jáne de, tıisinshe osy baǵam aıqyndaý boıynsha óte tez ózgermeıdi. Bul óte pozıtıvti jaǵdaı. Tájirıbeniń jınaqtalyp jatqany, qandaı da bolsyn qatelerdiń túzetilip, eskerilip jatqany túsinikti, biraq bastysy, is júzinde eki jyl boıynsha tájirıbe ózgergen joq, Ulttyq Bank keıde qandaı da bir dúrbeleńge qaramastan, kirý men retteýge qatysty aldaýdan alshaq bolady. Júıeliliktiń aıqyndylyq tájirıbesi saqtalyp otyr, – dep atap ótti Ulttyq Bank Tóraǵasynyń keńesshisi Aıdarhan Qusaıynov kongress jumysynyń barysynda.
Sonymen birge ulttyq valıýtany jalpy alǵanda el ekonomıkasynyń jaǵdaıynan bólip qaraýǵa bolmaıtyny anyq dep pikir bildirdi Ulttyq Banktiń burynǵy tóraǵasy Ánýar Sáıdenov.
– Qarjy júıesi – bul ekonomıkada ne bolyp jatqanyna, onyń qurylymynyń, onyń óńirlik jáne ǵalamdyq aýqymdaǵy ornynyń qandaı ekenine baılanysty týyndaǵan jaǵdaı. Men teńgeni ulttyq valıýtanyń shamasy boıynsha áli de jas dep oılaımyn. Sondyqtan búkil ekonomıka, búkil qarjy júıesi sııaqty teńge ótetin synaq bizdiń tranzıttik kezeńde de bolady. Teńge shyn máninde búkil elimizben birge aıaǵynan nyq tursyn dep tileımin, – dep atap ótti Ánýar Sáıdenov.
Danııar Aqyshevtyń aıtýy boıynsha, qarjy naryǵyna qatysýshylardyń arasynda osy ýaqytqa deıin munaı baǵasy úsh mándi dıapazonǵa qaıtyp keledi, baǵamy belgilengen jáne qolaıly bolady degen senim mol boldy. Ulttyq Banktiń basshysy ólshemge kelmeıtin senim neǵurlym jyldam artta qalsa jáne jańa ekonomıkalyq bolmys qabyldansa, naqty qalypqa keltirý soǵurlym jyldam bastalady dep esepteıdi.
– Bizge jyldar boıy jınaqtalǵan problemalardy sheshýdiń qıyn róli berilgenin túsinemiz jáne ókinishke oraı, olardy sheship tastaıtyn ońaı tásil joq. Eski problemalarǵa jańalary qosylmas úshin, eski problemalardy sheshý qajet, – dedi ol.
Daıyndaǵan
Ashat RAIQUL,
«Egemen Qazaqstan»