Oqý-tárbıe ustyny – táýelsizdik

Táýekel – talaı ǵasyrlar boıy táýeldi bolyp kelgen jurtqa táýelsizdik berdi. Búginde jasampaz elimiz Jer sharyna ataǵy jaıylǵan abat elge aınaldy. Jańa dáýirge qadam basty. Kópshiliktiń kóz aldynda eldiń jańa tarıhy qalyptasty. Ult tarıhyndaǵy jańa dáýirdiń bastaýy bolǵan Táýelsizdigimizdiń 20 jyldyǵy – el ómirindegi asa eleýli oqıǵaǵa aınalýy tıis. Sondyqtan da osy aıtýly merekeniń sheńbe­rinde aýqymdy is-sharalar josparlanyp, ol is-sharalar elimizdiń jıyrma jylda asqan belesterin, ıaǵnı qol jetkizgen zor jetistikterin qoǵamǵa jetkizýge, nasıhattaýǵa baǵyttalmaq. О́ıtkeni órkenıet jolymen serpindi damyp kele jatqan memlekettiń baǵyt-baǵdaryn, al­dynda turǵan mindetterin álem jurty men óz elimizdiń ulandary jan-jaqty bilýi tıis. Elbasy Nursultan Nazarbaev: «Táýelsizdik – ata-babalarymyzdyń júzdegen jyldarmen ólshenetin arman-ańsarynyń júzege asqan aqı­qaty», – dep qazaq halqynyń ejelden táýelsiz­dikti ańsaı otyryp, talaı qıyndyqty bastan keshirip, búgingi kúnge jetkendigin aıtady. Azat­tyq rýhy keń kósilgen Arqadan kerbez Ala­taýǵa deıingi, altyn tamyr Altaıdan kári Kaspııge deıingi aralyqta ulan-ǵaıyr dala­nyń uly órkenıetin qalyptastyrǵan batyr baba­la­rymyzdyń qaısar minezinen oıanǵan edi. Az ýaqyttyń ishinde biz egemen elimizdiń áleý­mettik-ekonomıkalyq ál-aýqatyn, mádenı, rýhanı kelbetin buryn bolyp kórmegen bıik deń­geıge kóterdik. Ásem de, aıshyqty elordamyz – Astanamyzdy elimizdiń tórine shyǵardyq. Sońǵy jyldary ulttyq murany qaıta túletý, ulttyq mádenıetti qoldaý turǵysynda úlken ister atqaryldy. Bıyldyń ózinde "Má­denı mura" memlekettik baǵdarlamasyn iske asyrý aıasynda 51 tarıhı jáne mádenı eskertkishter qalpyna keltirildi, ondaǵan arheolo­gııa­lyq eskertkishterge qoldanbaly ǵylymı zert­teýler júrgizildi. Memlekettik tildi damy­tý jóninde jumystar júıeli júrgizilýde. "Mem­lekettik tildi damytý" Prezıdenttik qo­ry qurylyp, qazirdiń ózinde birqatar jańa jo­ba­lardy júzege asyra bastady. Elimizdiń EQYU-ǵa tóraǵalyǵy, Astana Sammıtti de Táýel­sizdik tuǵyrynyń berik ekendigin dáleldedi. El Táýelsizdigin ulyqtaǵan Qazaqstan tek ekonomıkalyq modeldi tańdaýmen ǵana shektelmedi. Bul oraıda Konstıtýsııalyq ereje­ler­di, sondaı-aq, saıası ınfraqurylymdy, dinaralyq qarym-qatynasty qamtıtyn saıası modeldi de tańdady. Prezıdenttiń: «Básekege qabiletti ult dep – onyń árbir ókiliniń básekege qabilettiligin, daıarlyq deńgeıin, bilimdik jáne daralyq damý dárejesin aıtamyz» degen sóziniń mán-maǵynasy, sóz joq, memlekettik baǵytymyzdyń negizgi arnasymen ushta­sady. Elbasy aıqyndaǵan jedel jańarý joly eldikti oılaǵan otandastarymyzdan jańa ári serpindi izdenisterdi talap etedi. Ýaqyt – bárine synshy. Sondyqtan búgingi otandyq 147 joǵary oqý ornyn, beınelep aıtsaq, qatań báseke-báıge aldyndaǵy 147 talap pen 147 izdenis dep túsiný oryndy sııaqty. Bilim jáne ǵylym mınıstrligi men «Nazarbaev ıntellektýaldyq mektepteri» AQ ázirlegen tujyrymdama jobasynda: «Jańa júıeniń basty erekshelikteriniń biri retinde muǵalim­der biliktiligin arttyrý jóninde endigi biryń­ǵaı tujyrymdamalyq ádis qoldanylatyn­dy­ǵyn aıtýymyz kerek. Osy úshin álemdik táji­rıbe men qazirgi zamanǵy mektepterdiń talap­tary eskerile otyryp, deńgeılik kýrstardyń taqyryptary jeti modýl boıynsha anyqta­latyn bolady...» delingen. Búginde Taraz memlekettik pedagogıkalyq ınstıtýtynda osy máselelerdi basshylyqqa ala otyryp, bilim berilýde. Qazir zaman talabyna saı, joǵary sapaly bilim berý deńgeıine jetý úshin materıaldyq-tehnıkalyq bazamen qamtamasyz etý jáne ǵylymdy jańartý negizi prınsıpin iske asyrý maqsatynda jańa pedagogıkalyq, ınnovasııa­lyq jáne aqparattyq tehnologııalar sheber qol­danysqa ıe bolýda. Instıtýttyń materıal­dyq-tehnıkalyq bazasy jınaqtalǵan 8 oqý korpýsynda: oqý zerthanalary, kompıýterlik klastar, sporttyq, horeografııalyq jáne 2 elektrondy, 6 oqý zaldary, ǵylymı kitaphana ornalasqan. 13 kompıýterlik klass, 7 aýdıtorııa ınteraktıvti taqta jáne 1 lıngafondy kabınet bar. Árbir bilimger jeke otyryp, erkin jumys isteı alatyndaı múmkindigi bar elek­trondy oqý zalynda ınternet arqyly aqparat alý múmkindigi jasalǵan. Elektrondy oqý za­lynyń qory elektrondy jáne magnıtti tas­y­maldaǵyshtaǵy materıaldardan, kórý-tyńdaý qujattarynan turady. Instıtýtta magıstratýra, aspırantýra, pedagogıkalyq mamandyq­tar­ǵa sáıkes pedagogıkalyq kadrlardyń bilimin jetildirý jáne qaıta daıarlaý aımaqtyq orta­lyǵy ashylǵan. Oqý korpýstary men jataq­hanaǵa jóndeý jumystary júrgizilip, olardyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy to­lyqty­rylǵan. Instıtýttaǵy jaǵymdy jańalyqtyń biri – «HHI ǵasyr muǵalimi modeli» jobasy daı­yndalyp, búginde osy joba boıynsha jańa turpatty muǵalim mamandaryn daıyndaýda sapaly bilim negizin qalaý máselesi aldyńǵy orynda tur. Sondaı-aq, oqý úderisine de erekshe nazar aýdarylady. Sonyń nátıjesinde bilimdi jastarǵa qoldaý kórsetý deńgeıi óse túsken. Sonyń nátıjesinde bilimgerlerimiz eli­mizde ótkizilip jatqan pán olımpıa­dala­ryna qatysyp júr. Atap aıtsaq, Almaty qalasynda ótken respýblıkalyq pándik olımpıadadan «Bastaýyshty oqytýdyń pedagogık­a­sy men ádistemesi» mamandyǵy bilimgerleri I oryn, Aqtaý qalasy Sh. Esenov atyndaǵy Kaspıı memlekettik ınjenerııa jáne tehnologııalar ýnıversıtetinde ótken III respýblıkalyq olımpıadada «Tarıh» mamandyǵynyń bilimgerleri III oryn, Almaty qalasy Abaı atyn­daǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetinde ótken respýblıkalyq pánder olımpıa­dasynda «Geografııa» mamandyǵynan quralǵan «TarMPI» komandasynyń músheleri júldeli III oryn, Qyzylorda qalasynyń Qorqyt ata atyndaǵy QMÝ rektorynyń kýbogy úshin ótki­zilgen pikir-saıys týrnırine «Talap» pikir­saıys klýbynyń «Taraz tarlandary» koman­dasy qatysyp 1 oryn, Qazaq memlekettik qyz­dar pedagogıkalyq ýnıversıtetinde Almaty qa­lasynda «Mektepke deıingi oqytý jáne tár­bıeleý» mamandyǵy boıynsha qatysyp júlde­li I oryn, Shymkent qalasy M.Áýezov atyn­da­ǵy OQMÝ-de ótken olımpıadaǵa "Káýsar to­b­y" qatysyp III oryn, «Kreatıv» komandasy Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetinde ótken «Psıhologııa» páninen respýblı­kalyq olım­pıa­daǵa qatysyp III orynǵa ıe boldy. Joǵary pedagogıkalyq bilim júıesiniń qurylymy men mazmunyn jetildirý maqsa­tymen búginde TarMPI Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń oqý-tájirıbelik alańyna aı­nal­dy. Bolon kelisimine qol qoıylǵan. Ins­tıtýtymyzda ǵylymı-zertteý salasyna da basa nazar aýdarylady. Shet memleketterden, atap aıtsaq, Germanııa, Bolgarııa, Vengrııa t. b elderden professor-ǵalymdar kelip, dáris oqyp, ǵylymı tájirıbe almasýda, ınstıtýtta jyl saıyn ǵylymı konferensııalar, semınarlar, kezdesýler ótkizilip turady. Qazirgi kezde barlyq memleketterdiń ǵa­lym­dary adamzat órkenıetiniń jańa kezeńi jaıly, jahandyq aqparattyq qoǵam qalyp­tas­tyrý jaıly sóz etedi. Naq osy úshin keń aý­qymdy paıdalanýshylarǵa aqparatty jınaq­taý­­shy, saqtaýshy jáne taratýshy oryn retinde kitaphanalardyń róli óte zor. Bizdiń kitaphanada kitap qory jetkilikti Prezıdenttik aýdıtorııa bar. Uly ǵulama ǵalym Ál-Farabı: «Adamǵa aldymen tárbıe beriledi, sodan keıin bilim beriledi, tárbıesiz berilgen bilim adam­zattyń qas jaýy» – degen. Osy qaǵıdany bizdiń ınstıtýt ujymy únemi basshylyqqa alady, sonyń nátıjesinde tárbıe salasynda úlken jetistikterge jetýde. Taraz memlekettik ped­a­gogıkalyq ınstıtýtynda Táýelsizdiktiń 20 jyl­dyǵyna oraı barlyq fakýltetterde, kafedralarda, akademııalyq toptarda jáne «Bilimgerler úıinde» ashyq tálimgerler saǵat­ta­ry, kezdesýler, «dóńgelek ústel», dárister, jyr-músháırasy jáne t.b. is-sharalar júrgizilýde. Elbasynyń «Bolashaqtyń irgesin birge qalaımyz!» atty Joldaýy, QR bilim berýdi damytýdyń 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasy jáne Táýelsizdiktiń 20 jyldyǵyna oraı atqarylǵan is-sharalardyń bilimgerlerge bereri mol. Atap aıtsaq, «Qa­zaqstannyń Islam konferensııasy Uıymyna tóraǵalyq etýi» taqyrybynda «dóńgelek ús­tel», «Táýelsizdik – qazaqtyń san ǵasyrlyq armany» taqyrybynda semınar, «Dinniń adam ómirinde atqaratyn qyzmeti men alatyn orny» taqyrybynda oblys kóleminde semınar-kezdesý ótkizildi. Semınarǵa Q.A. Iаsaýı atyndaǵy Halyqaralyq qazaq-túrik ýnıversıteti «Dintaný» kafedrasynyń oqytýshylary, teologııa doktory, táfsirtanýshy Ismaıl Chalyshkan, dintanýshy Serjan Qarsybaıuly Orazbaılar qatysty. Sondaı-aq, «Til táýelsizdigi – ult táýelsizdigi» taqyrybynda stýdentter arasyn­da áńgime-suhbat, Ǵylymı kitaphananyń uıym­dastyrýymen tarıhı tulǵalardy eske alýǵa arnalǵan «Er esimi – el esinde» kitap kórmesi, UOS ardagerleriniń qatysýymen «Táýelsizdik jolyndaǵy kúrestiń tarıhı mańyzy» taqyry­bynda kezdesý ótkizildi. «Táýelsizdigim – tól besigim» atty oblystyq forýmǵa qatysqan bilimgerlerimizdiń ıdeıasy boıynsha Táýelsi­z­dikpen qurdas bilimgerler ózderi oqyǵan mek­tepteriniń aýlasyna 20 kóshet otyrǵyzdy, budan basqa da tárbıelik máni zor is-sharalar uıymdastyryldy. Bilimgerlerge tárbıe berý maqsatynda TarMPI-diń 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan tárbıe jumysynyń strategııalyq jospary daıyndalǵan. Josparda patrıottyq tárbıege, ulttar yntymaǵyn saqtaýǵa, qazaq halqynyń dástúr-saltyn qurmetteýge, adamgershilik tárbıesine, salamatty ómir saltyna basa nazar aýdarylǵan. О́ıtkeni Elbasy N. Nazarbaevtyń «О́z Otanyńnyń patrıoty bolý degenimiz – Qazaqstandy jan-tánińmen súıe bilý» degen qaǵıdasyn basshylyqqa alǵan TarMPI ujy­my bilimgerler tárbıesine kóp kóńil bóledi. Osy­ǵan baılanysty barlyq fakýltetterde, kafedralarda, akademııalyq toptarda Qa­zaq­stan Respýblıkasynyń Prezıdenti N. Nazar­baevtyń Qazaqstan halqyna Joldaýlary, QR zańdary, «Jastar saıasaty» máseleleri talqy­la­n­yp, nasıhattalady jáne jastar úshin tár­bıe­lik máni zor «Jemqorlyqqa qarsy kúres», «Nashaqorlyqqa qarsy kúres», «Ekstremızmge qarsy kúres» aksııalary ótkizilip turady. Patrıottyq tárbıe berý maqsatynda ıns­tı­týtymyzda «Baýyrjantaný» ortalyǵy, «Ba­lasaǵun» murajaıy, «Jastar saıasaty» orta­lyǵy, bilimgerlerdiń ózin-ózi basqarý orty­lyq­tary jáne jataqhanada «Báıterek» klýby, «Aısha» qyzdar otaýy jumys isteıdi. Sporttaǵy jetistikterdi de atap ótýge bolady. JOO stýdentteri arasynda sport túr­lerinen respýblıkalyq VI jazǵy ýnıversıa­daǵa bilimgerler qatysyp, 6 altyn, 15 kúmis, 16 qola medalǵa qol jetkizdi. 1 oqý ornynyń bir jarysta 37 medal alýy úlken jetistik. Qyzdardyń regbı komandasy bıyl altyn medalǵa ıe boldy. Almaty qalasynda ótken dzıýdo, Pavlodar qalasynda bolǵan qazaqsha kúres, Petropavl qalasynda uıymdastyryl­ǵan júzý sport túrleri de jeńis ákeldi. Bul tek 1 jyl ishindegi jetistik. Instıtýt bilimgerleriniń oqýy men dema­lysyn tıimdi uıymdastyrý da jolǵa qoıyl­ǵan. Jataqhanada kitaphana, oqý zaldary jáne sport, trenajer, tennıs zaldary, kompıýter bólmesi jáne demalys bólmeleri jumys isteıdi. «Bilimgerler úıinde» jyl saıyn «Úlgili bólme», «Úlgili qabat» baıqaýlary uıymdas­tyrylady. Adamgershilik jáne estetıkalyq tárbıe berý maqsatynda ashylǵan «Báıterek» klýbynda jáne «Aısha» qyzdar klýbynda aqyn, jazýshylarmen, eńbek jáne soǵys ardagerlerimen, kásipkerlermen, mektep dırektor­la­rymen, psıhologııa mamandarymen, sán jáne dızaın sheberlerimen kezdesýler jıi ótkizilip turady. Instıtýtta jas daryndardyń shyǵar­mashylyq qabiletterin damytýda kóp kóńil aýdarylyp, ár túrli deńgeıde án-baıqaýlaryn uıymdastyryp turady. Jastardyń shyǵarma­shylyq qabiletin darytý jáne oqýdan tys ýaqyttaryn qyzyqty, tıimdi ótkizý maqsa­tynda talantty jáne talapty bilimgerlerden «Gúlderaı» ansambli quryldy. Elbasy N. Nazarbaevtyń qoldaýymen uı­ym­dastyrylǵan «Jasyl el» qozǵalysyna – 150, «Bilimgerlerdiń qurylys otrıadtary» res­pýb­lıkalyq jastar qozǵalysyna – 7 otrıad, ıaǵnı 350 bilimgerlerimiz belsene qatysyp, al­dyńǵy shepten kórindi. «Jasyl el» baǵdarla­ma­synyń arqasynda bilim oshaǵy da kórkeıip, oqytýshylar men bilimgerler, magıstranttar­dyń uıymdastyrýymen ınstıtýt korpýstary aldynda «Bitirýshiler alleıasy», «Ǵalymdar alleıasy», «Magıstranttar alleıasy» jasaldy. Korpýstar men bilimgerler úıiniń aldy al­qyzyl gúldermen kómkerildi. Munyń jastarǵa estetıkalyq tárbıe berýde úlken máni bar dep bilemiz. «Nur Otan» HDP oblystyq fılıalymen birlesip «Dıplommen aýylǵa» jastar forýmy ótkizilip, sonyń nátıjesinde 2010-2011 oqý jylynda 294 bitirýshi joldamamen aýylǵa attandy. Sonymen qatar, Taraz qalasynyń 54 mektebinen mektep dırektorlarynyń qatysýy­men jármeńke, aksııa uıymdastyryldy. Bul is-sharalar bitirýshi mamandardy jumyspen qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Búginde Taraz memlekettik pedagogıkalyq ınstıtýty jumysynyń negizgi baǵyty – stý­dentterdiń jeke tulǵalyq qasıetterin qalyp­tas­tyrý, shyǵarmashylyq qabiletterin, pat­rıot­­tyq sezimderin shyńdaýǵa negizdelip, jo­ǵary oqý oryndarynyń jaqsy dástúrlerin damytýmen qatar, úzdiksiz shyńdap, kórkeıtýge úles qosý. Taraz.