«Aqsý qant zaýyty» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń on jyldyq úzilisten keıin qaıta jańǵyrtýdan ótkizilip jatqany, onyń mańyzy men máni týraly osydan buryn keńinen jazǵanbyz. Mejeli ýaqytta iske qosylyp, qant qyzylshasyn qabyldaı bastaǵany týraly aqparat ta jurttyń qulaǵynda. Endigi másele, alǵashqy ónimin qashan tutynamyz?
Ol kún de alys emes. Zaýyt qazir qant óndirýdi bastap ta ketken. Kásiporynnyń jumysymen tanysý maqsatynda oblys ákiminiń arnaıy saparynda osyǵan kóz jetkizdik. Jergilikti turǵyndardyń kópten kútken jańalyǵy ǵana emes, «bizdiń qant qoı» deıtin maqtanyshyna arqaý bolǵan, «ólip-tirilgen» zaýyttyń ár qadamy qýanysh, ár kúngi tirligi mereke. О́ńir basshysy Amandyq Batalov qyzý tirlik ústindegi zaýyttyń alǵashqy dámin tatyp kórdi.
Jergilikti aýdandyq aqsaqaldar alqasynyń bastamasymen kásiporynǵa kelgen oblys basshylyǵynyń isine bereke tilep, ár bastamasyna el atynan alǵys aıtyp, rızashylyq bildirdi. Bata berdi.
Qazir Aqsý qant zaýytyna qant qyzylshasy Aqsý, Sarqan, Alakól aýdandarynan jetkizilýde. Qazirgi kezde kásiporynnyń qyzylsha jınaqtaý alańynda 80 myń tonna tátti túbir jatyr.
«Aqsý qant» JShS-niń atqarýshy dırektory Sáken Muratovtyń aıtýynsha, zaýytta jasalǵan jóndeý jumystarynyń nátıjesinde qant qyzylshasyn óńdeý men qant shyǵarýdy bastaý jumystarynyń júıesi iske qosyldy. Keler jyldan bastap negizgi jáne qosalqy óndiristerdi kezeń-kezeńimen jańǵyrtý jumystary bastalady, qýattylyǵy 5 megavattyq jańa jylý-elektr ortalyǵy paıdalanýǵa beriledi, zamanaýı jylý qazandyqtary men týrbogeneratorlar ornatylady. Sol sııaqty tehnologııalyq prosesterdi avtomattandyrý jumysy odan ári jalǵastyrylyp, sońǵy 3 jylda zaýyttyń óndiristik qýattylyǵy óse túspek
Zaýytta 500 adam jumys isteıdi. Olardyń alańsyz jumys isteýine barynsha jaǵdaı jasalypty. Tipti olardyń bir mezgil tynyǵyp, demalýy úshin kásiporyn ishine kishigirim sýburqaq ta ornatylǵan. Balyqtar júzip júr. Zaýyttyń kóp jumysy zamanaýı tehnıkanyń kúshimen avtomatty túrde atqarylady. Jańa júıede jumys isteıtin kásiporynǵa qomaqty qarajat quıylǵany aıtylǵan, soǵan saı kóp bóliginiń jańarǵanyn ańǵarý da qıyn emes (Memleket basshysynyń qant óndirisin damytý týraly tapsyrmasyna sáıkes bıylǵy jyldyń basynda oblys ákimdigimen arada Aqsý qant zaýytyn jańǵyrtý týraly memorandýmǵa qol qoıylyp, zaýytty qaıta qalpyna keltirý jumysy «Energomost» konsorsıýmyna júktelgen.
15 mlrd teńge kóleminde ınvestısııa tartylyp, onyń 3 mlrd teńgesi negizgi qural-jabdyqtardy jańǵyrtý úshin «Jetisý» ÁKK tarapynan bólingen). Atalǵan úsh aýdannan jetkizilgen shıkizat arnaıy qurylǵylardyń kómegimen jýylyp, shaıylyp, týralyp, daıyn ónimge aınalyp jatyr. Sóıtip qaptalyp, qattalyp, tıisti oryndarǵa jóneltilýde.
Jalpy, bıylǵy maýsymda 80-100 myń tonnaǵa deıin qant qyzylshasyn óńdep, 6 myń tonna qant alý kózdelip otyr. Kásiporynda qazir 2 myń tonna shıkizat óńdelip, alǵashqy qant alyndy. Sapasy men dámi standartqa tolyqtaı saı. Bar múmkindigimen jumys istese, kásiporyn táýligine 2,5-3 myń tonna shıkizat óńdeı alady, al jylyna 32 myń tonna qant shyǵarýǵa qaýqarly. Bul da jer túbindegi emes, óńirdegi qant óndirisiniń damýymen birge iske asatyn qoljetimdi kórsetkish.
Zaýyttyń ashylýymen óńirdegi jumyssyzdyq deńgeıi 5,7 paıyzdan 4,7-ge kemigen. Kezdesý barysynda jumysshylar osyndaı jaǵdaı jasap, jaqyn jerden jumys taýyp bergen, turǵyndarǵa jaqsy múmkindik týǵyzyp otyrǵan zaýyttyń ashylýymen aýylǵa bereke kirgenin aıtty.
Zaýyttyń alǵashqy óniminen dám tatyp kórgen soń oblys ákimi jýrnalısterge suhbat berip, qant qyzylshasy óndirisin damytý baǵytynda atqarylyp jatqan jumystardy, jetken jetistikterdi, osy baǵytta Úkimet tarapynan jasalyp jatqan jaǵdaılardy jáne aldaǵy ýaqytta da oryndalýy tıis sharýalardyń mol ekendigin aıtty. Daqyldy alqaptyń kóleminiń odan ári ulǵaıatynyn, jerden alǵan ónimniń bir gramy da óńdeýsiz qalmaıtynyn, Memleket qoldaýy men jergilikti atqarýshy organ jáne ınvestorlardyń birlesýimen atqarylǵan tyńǵylyqty jumystardyń nátıjesinde iske qosylǵan qant zaýytynyń aldaǵy úsh jylda tolyq jańǵyrtylyp, eskirgen qural-jabdyqtar jańa, ozyq úlgidegi, joǵary tehnologııaly jabdyqtarmen aýystyrylatynyn, qural-jabdyqtardyń biraz bóliginiń qazirdiń ózinde satyp alynyp, zaýyt qoımasynda saqtaýly turǵanyn áńgimeledi.
– О́ńirde eki qant zaýyty jumys isteıdi. Olar Kóksý jáne Aqsý aýdandarynda. Ekeýi birigip jyl saıyn 500 myń tonnadan asa qant qyzylshasyn óńdeýge múmkindigi bar. Aldaǵy ýaqytta Alakól jáne Qarabulaq qant zaýyttaryn iske qosýdy josparlap otyrmyz. Sol sııaqty shaǵyn zaýyttar salý da oılastyrylýda. Búginde biz oblystyń jylyna shamamen 35 myń tonna qantqa degen suranysyn jaba alamyz. Respýblıkanyń suranysy týraly aıtatyn bolsaq, bul baǵytta biz Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes, mýltıplıkatıvtik tıimdiligin beretin osy baǵyttaǵy jumysqa bar kúsh-jigerimizdi jumsaıtyn bolamyz, – dedi ákim.
Zaýytta talaı jyldan beri istep, ystyǵyna kúıip, sýyǵyna tońǵan tájirıbeli maman, bas ınjener Vladımır Iýshkov ta zaýyttyń qaıta iske qosylýyna jaǵdaı jasap, talaı adamnyń jumyspen qamtylýyna jol ashyp otyrǵan el basshylaryna degen alǵysynyń sheksiz ekenin, endigi kezekte sapaly ónim shyǵaryp, osy baǵytta aıanbaı jumys isteýge daıyn ekendikterin aıtty.
Almas NÚSIP,
«Egemen Qazaqstan»
Almaty oblysy
Sýretterdi túsirgen
Jumabaı MUSABEKOV