Damýdyń birden-bir qozǵaýshy kúshi – bilim. Básekelestik zamanynda dúnıeniń kóshinen qalmaý úshin bilim berý júıesin zamanaýı deńgeıde jańartyp otyrý ózekti. Sondyqtan elimizdegi mektepterdiń jańa tehnologııalyq júıege birtindep ótýi – quptarlyq is. Osy oraıda qarapaıym mektep muǵalimi retinde ózimniń kókeıge túıgenderimdi ortaǵa salsam deımin. Dástúrli bilim berýge úırenip qalǵan biz, oqytýshylar qaýymy á degende mundaı jańashyldyqqa tosyrqaı qaraǵanymyz shyn. Keıbireýler muny «sheteldiń daıyn tehnologııasy ǵoı» dedi. Shyn máninde solaı ma? Keıin úńilgenimizde, bul Nazarbaev zııatkerlik mektepterinde tájirıbeden ótip, kem-ketigi túzelgen, ábden shyńdalǵan júıe ekenine kózimiz jetti. Jańa tehnologııalyq oqytýǵa ótý – keleshekte eń qýatty memleketter qatarynan kórinýine jol ashatyn birden-bir jol.
Men ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń fılologııa fakýltetin támamdadym. Orta mektepte qazaq tili men ádebıeti páninen sabaq berip kelemin. «Bıyldan bastap 5-synyp pen 7-synyp jańa tehnologııaǵa kóshedi» degen qaýly shyǵysymen, jańalyqqa jany qumar jas retinde osy eki synyptyń oqý júktemesin mindetime aldym. Osy tańdaý arqyly jańa júıege aldymen ustazdar qaýymy ótýi kerektigin uqtym. О́ıtkeni aldymnan múlde basqa oqytý ádisi shyqty.
Qazaq tili men ádebıeti pánderine birqatar jańalyq engizilgen eken. Buryn qazaq tili sabaǵynda ereje jattaý, sóılem taldaý deıtin qasań qaǵıdaly oqýlyqtarmen oqytatynbyz. Oqýshy oǵan qyzyǵa ma, kúndelikti ómirde qoldana ma, ishki ýájin qanaǵattandyra ma, bul jaǵy kóbine eleýsiz qalatyn. Al jańa oqýlyqta sol jasandy jattaý joıylǵan. Qurǵaq jattaý bilim bolyp jarytpaıtyny buryn da aıtylatyn. Endi mine, sonyń esesi qaıtyp, orny tolypty. Iаǵnı qazirgi zamandaǵy búldirshinder qyzyǵatyn taqyrypty oqyta otyryp, erejelerdi az-azdan solardyń ishine endirip jibergeni kóńilden shyqty. Nátıjede jattaýǵa erinetin bilim alýshylar erejeni qalaı túsinip alǵandaryn ózderi de baıqamaı qalady. Máselen, «Kıim, sán, talǵam» bólimi boıynsha mynadaı tapsyrma beriledi. «Burynǵy jáne qazirgi sándik kıimder» deıtin qyzyqty mátin usynylyp, mundaǵy kónergen sózder men jańa sózderdi anyqtaý kerek. Sándi kıimge qyzyǵatyn balalar bul mátindi qunyǵa oqyp, tapsyrmany belsene oryndaıdy.
Onymen qosa óziniń kıimge degen kózqarasyn maıyn tamyzyp aıtyp beredi. Mine, bir jaǵynan erejeni qoldana biledi, ekinshi jaǵynan ózindik pikirin qalyptastyrady. Al qazaq ádebıeti sabaǵyna kelsek, burynǵy oqýlyqta qaptaǵan aqyn-jazýshylar ár synypta qaıtalanyp oqytyla beretin. Tipti olardyń on-jıyrma bettik uzynsonar shyǵarmasy beriledi. Kitap oqymaıtyn, eki betti oqýǵa erinetin qazirgi zamannyń jas urpaǵy álgi shyǵarmany kórgennen-aq túńiledi. Al qazirgi oqýlyqta shyǵarmalar yqshamdalyp, ár bólimine jeke taqyryp qoıylǵan jáne bir saǵattan ýaqyt bólingen. Demek, bólimdegi keıipkerler men kórkemdik amaldardy tabýǵa tapsyrmalar berilip, búge-shigesine deıin taldaýǵa ýaqyt jetkilikti. Onyń ústine shyǵarma jaıly qyzyqty beınekórinis kórip, úntaspany tyńdap, pikir talastyryp, sóz sóıleýdi, til baılyǵyn jetildirýdi úırenedi. Sonymen qatar bólim saıyn jıyntyq baǵalaýdy qysqartsa, onyń basqa tásilin tapsa degen usynys aıtqym keledi. Sebebi jıyntyq baǵalaýdy alý úshin ár balaǵa keminde 3-4 bettik synaq paraǵyn shyǵarý kerek. Ár synyptaǵy 30-40 oqýshyǵa ondaı qaǵazdardy shyǵarý ájeptáýir qarjyny talap etedi. Bul árıne, oqytýshynyń qaltasynan jumsalady. Onyń ústine úı tapsyrmasyn tekseretin muǵalimge ony qarap shyǵý da salmaq.
Nátıjesinde onsyz da qaǵazbasty muǵalimge jyǵylǵanǵa judyryq bolyp, qalyń qaǵazdyń astynda qalǵan jaıy bar. Shynyn aıtý kerek, men bir toqsanda 20 myń teńgeden astam qarjyny osy jıyntyq baǵalaýǵa jumsadym. Bul 5-synyp pen 7-synypqa ketken qarjy. Aldaǵy kúnde barlyq synyp osyǵan óter bolsa, qansha shyǵyn jumsalaryn baǵamdap kórińiz. Bul onsyz da aılyǵy shaılyǵyna jetpeıtin, úıli-barandy qarapaıym ustaz úshin edáýir shyǵyn. Demek, osyny basqa formaǵa kóshiretin amal taba bilse durys bolar edi. Taǵy bir aıtatyn jaıt, bes kúndik oqýǵa kóshtik te, 40 mınýttan 7-8 saǵat oqıtyn boldyq. Sonyń saldarynan tústen keıingi aýysymda oqıtyn oqýshylar keshki jeti jarymǵa deıin oqıdy. Iаǵnı kózge túrtse kórgisiz qarańǵyda úılerine qaıtady. Bul jasóspirimderdiń jol-kólik apatyna ushyraýyna, jaman adamdardyń zııankestik jasaýyna túrtki bolmaı ma degen alańdaýshylyq týdyrmaı turmaıdy. Ata-anasy men muǵalimderi alańdaıdy.
Saıyp kelgende jańa tehnologııalyq oqytý oqýshylardyń tyń múmkindikterin ashýǵa jaǵdaı jasaıdy. Bul jaǵyna qazirdiń ózinde kózimiz jetip jatyr. Kún ótken saıyn biz sııaqty ustazdardyń azdy-kem ótinishi men usynys-tilekteri eskerilip, jan-jaqty qaralyp, áleýmettik zertteýler júrgizilse, bul tehnologııa jetildirile, kemeldene túsedi dep senemiz.
Omar QURMASh, I.Halıpov atyndaǵy №1 orta mekteptiń qazaq tili men ádebıeti pániniń muǵalimi Almaty oblysy, Talǵar qalasy