Qalǵandaryn qaıdam, qashannan qaǵilez sportsúıer qaýym ántek ázil aralas maqala taqyrybyna qarap-aq keıipkerimizdiń kim ekenin birden bilip qoıǵany kúmánsiz. Osy tusta Orta Azııadaǵy beıtarap memlekette meılinshe quziretti bılik qurǵan belgili tulǵany esterine túsirip, syńar ezýlerine eptep kúlki úıirilgenin de sezip otyrmyn.
Iá, búgin biz túrikmen fýtbolynyń túlegi, sekseninshi jyldardaǵy «Qaırattyń» serkesi, qazir Qazannyń «Rýbınin» qaıta quryp jatqan bilikti bapker Qurban Berdyev týraly qalam terbemekpiz.
Ashhabadtaǵy úıiniń aýlasynda aıaqdoptyń álippesin ashqan qara balanyń qatarynan ozyqtaý qarym-qabiletin baıqap qalǵan qaladaǵy «Stroıtel» fýtbol mektebiniń mamandary kóregendik tanytqan tárizdi. Biraz baýlyǵan soń daryndy shákirt basqalardan daralana bastaıdy. Sodan talaby ońǵarylǵan talantty oǵlandy Túrikmenstannyń mańdaıyna basqan maqtanyshy – «Kolhozchı» komandasy attaı qalap áketedi. Osy klýbta ol oń-solyn aıyryp, sheberligin shyńdaıdy. Jankeshti jattyǵýlarda tókken terdiń arqasynda qanaty qataıyp, buǵanasy bekidi. Qarsylastary qaımyǵar qabyrǵaly oıynshyǵa aınaldy.
Jalyndaǵy jıyrma bestiń jalyna jarmasqan naǵyz naýsha shaǵynda Almatynyń «Qaıratyna» shaqyryldy. Sol úshin kúni búginge deıin Tımýr Sanjaruly Segizbaevqa alǵys aıtady. Áke-sheshesi, aǵaıyn-týys, ásirese áriptesteri oǵan ushqan uıany uıatqa qaldyrmaýdy qaıta-qaıta tapsyryp, moınyna mol jaýapkershilik júgin artyp Qazaqstanǵa shyǵaryp saldy.
KSRO chempıonatynyń joǵary lıgasynda óner kórsetý onyń kókeıin tesken kóp armanynyń asqar shyńy bolatyn. Sonyń sáti túskenine qatty qýandy. Alamanǵa shabar arǵymaqtaı aryndap, jasyl alańda jarqyldaýǵa asyqty. Onda negizgi quramnan oıyp oryn alý ońaı emes-tuǵyn. Aldyńǵy saptan kórinýdi kózdep baryn salyp baqty. Aqyry aıy ońynan týdy. «Qaırattyń» Ordabaev, Baıshaqov, Talǵaev, Hısamýddınov, Ionkın sekildi sańlaqtary shaý tartyńqyraǵanymen áli shabandaı qoımaǵan kezi edi bul. Buǵan sondaı soıqan oıynshylarmen birge oıqastaý baqyty buıyrdy.
Oıhoı, shirkin, Qurbannyń qumar qandyrar kórkem oıynyn kórýge kóz kerek-tin. Asyl tuqymdy Aqaltekeniń aıaq tastasyndaı ádemi qımyl-qozǵalysy qandaı deseńizshi. Ortalyq stadıondaǵy reprodýktordan sańqyldaǵan daýys «Qaırattyń» quramymen tanystyryp jatqanda siltideı tynatynymyz, al endi «Jetinshi nómirde komanda kapıtany Qurban Berdyev» degende samsaǵan jankúıerler satyrlata qol soǵatyn sátter sirá, esten keter me?!
Seńseń bóriktiler elinen kelip, qazaqtyń óz ulyndaı bolyp ketken súıikti fýtbolshymyzdyń mártebesi bıikteýin bárimiz ishteı tileıtinbiz. Keıde tipti, tehnıkasy jaǵynan oǵan kúlli Odaqta teń keler eshkim joqtaı kórinetin. Kezinde keremet oıyn órnegimen kórermen kóńilin kónshitken Kıpıanı, Býrıak, Gavrılov, Cherenkov sekildi jaryq juldyzdarmen ıyq tirestirýge jaraıtyn jampozymyzdyń baryn aýyz toltyra aıtatynbyz. Biraq, biz unatyp ulyqtaǵanmen el quramasynyń tizginin ustaǵan Konstantın Beskov, Valerıı Lobanovskıı, Nodar Ahalkasıı, Edýard Malofeevterdiń nazaryna ilikpeı qoıǵany ókinishti-aq. Bálkim, olardyń da bir oılaǵany bolǵan shyǵar. Qaıdan bileıik...
Ánsheıinde áttegenaılatyp, jigerimizdi qum qylatyn «Qaıratymyz» keıde qaharyna mingende jaraly jolbarystaı shabynyp, azýyn aıǵa bilegen komandalardyń qalpaǵyn qaıyryp jiberetinin qaıtip umytaıyq. Sóıtip Máskeýdiń «Spartagyn» da súrindirgen, Kıev pen Tbılısıdiń «Dınamolaryn» da dirildetken. Jerlesterimizdi jelpindirgen mundaı jeńisterge Qurbannyń qosar úlesi az bolmaıtyn.
Baǵyna qaraı, Berdyevtiń komandalas serikteri «sen tur, men ataıyn» deıtindeı senimge ıe edi. Attaryn atasaq, Evstafıı Pehlevanıdı, Sergeı Stýkashev, Sergeı Volgın, Vladımır Nıkıtenko, Vahıd Masýdov, Fanas Sálimov, Sergeı Ledovskıh, Aleksandr Ýbykın... Al, Qurban Berdyev osylardyń oıynyn úılestiretin ortalyq sııaqty bolǵanyn kózimiz kórdi. Alańdaǵy ańǵarympazdyǵy arqasynda oıyn taktıkasyn «oqı» biletin. О́zine qaraı ushqan dop aıaǵyna tıgenshe ony qalaı qaraı baǵyttaıtynyn qas-qaǵymda sheship úlgerer sheberligine támam jurt tańdaı qaǵatyn. Qurban qur bosqa shapqylamaıtyn. Ár qımyly esepke quralatyn. Bul jóninde sonaý 1983 jyly «Lenınshil jastyń» júırik jýrnalısi Nesip Júnisbaev aǵamyzǵa bergen ıntervıýindegi «Men úshin fýtboldaǵy eń basty nárse – oılylyq. Oıly oıynsyz fýtbol – tek dop tebý!» degen sózi onyń búkil bolmys-bitimin, sporttyq jolynda udaıy taban tirer ustanymyn aıqyndap turǵany anyq.
Jartylaı qorǵaýshy bola tura ótkir shabýyl ótindegi jigitterden kem soqpaıtyn. KSRO birinshiliginiń joǵarǵy jáne tómengi toptarynda 366 oıyn ótkizip, uzyn sany 55 gol soǵypty. Bile bilsek, bul bir oıynshyǵa az olja emes.
Kókmaısada kópshiliktiń kóz qýanyshy bolǵan Qurban Berdyev býtsysyn shegege ilgen boıda jattyqtyrýshylyq joldy tańdady. Máskeýdegi bapkerlerdiń joǵary mektebin bitirip, on shaqty jyl Qazaqstanda jumys istedi. О́zin tárbıelep ósirgen «Qaırattyń», Jambyldyń «Hımıginiń», Mańǵystaýdyń «Munaıshysynyń» fýtbolshylaryna mıllıondardyń mıyn arbaǵan osynaý sport túriniń qyr-syryn úıretti jáne onysy jemissiz bolǵan joq. О́kinishke qaraı, respýblıka fýtbolynyń basynda otyrǵan sheneýnikterimiz tarapynan shekteý kórgendikten amalsyz nesibesin basqa baqshadan terýine týra keldi.
Jaqsyda jattyq bola ma, jumyssyz júrgen jampozǵa reseılikter «quda tústi». Birinshi dıvızıondaǵy Smolenskiniń «Krıstalyn» kósh sońynda salpaqtaǵan kóterem kúıden aryltyp, besinshi orynǵa deıin kóterdi. Sóıtip, ala dop aınalasyndaǵy atqaminerlerdiń ystyq yqylasyna bólendi.
2001 jyldyń tamyljyǵan tamyzynda Qazannyń «Rýbınine» bas bapkerlikke taǵaıyndaldy. Alla jarylqap, aldynan aq kún týdy. Az ǵana ýaqytta búkil Tatarstan kúndiz kúlkiden, túnde uıqydan aırylyp, alamannan aty ozýyn tilegen «Rýbınniń» esiktegi basyn tórge súırep, Reseıdiń premer-lıgasyna joldama áperdi. Ári qaraı Rýbınbashynyń altyn dáýiri bastaldy. Qanattanǵan qazandyqtar eldi qaıran qaldyryp, eki ret qatarynan Reseıdiń chempıony atandy. Onymen toqtamaı, Reseı kýbogyn da, sýperkýbogyn da jeńip aldy.
Berdyevtiń abyroı-bedelin asqaqtatqan 2009-2010 jyldardaǵy chempıondar lıgasyndaǵy matchtarda «Rýbınniń» Eýropanyń eń úzdik klýbtaryn jeńýi edi. Bul endi aıtyp taýysa almaıtyn ańyzǵa bergisiz áńgime. Ásirese, áıgili «Barselonany» ıspandyq jankúıerler aldynda tize búktirýi óńimiz túgil, túsimizge kirmegen bir ǵajaıyp oqıǵa retinde jadymyzda áli talaı jańǵyrary sózsiz. Osynaý orasan zor oqıǵa Qurban Berdyevtiń de, Reseı fýtbolynyń da reıtıngin edáýir kóterip tastaǵany taǵy talassyz.
Qaı kezde de tasy órge domalaǵan tabysty jandarǵa tasadan tas laqtyrý ádeti qalǵan ba, sondaı solaqaı minezdi «sodyrlar» Qurbannyń sońyna da sham alyp tústi. Onyń aıaǵy bilikti bapkerdiń qyzmetten ketýine ákelip soqty. Sol-aq eken, abyroıly azamattyń aldaǵy karerasy týraly tuspaldar jeldeı gýledi. «Áı, myna tatarlardyń mańdaıy taıqy eken. Mynandaı marǵasqadan aıyryldy. «Osydan qara da tur ol endi topjarǵan top-komandalardyń birinen bir-aq shyǵady» desti.
Biraz úzilisten keıin bizdiń keıipkerimiz sáýegeıler soqqandaı Máskeýdi emes, oblys ortalyǵy sanalatyn Dondaǵy Rostovty betke aldy. Ań-tań bolǵan jurt áliptiń artyn baqty. О́ıtetin jóni de joq emes. О́ıtkeni «Rostov» Reseıdiń premer-lıgasynan áne-mine «ushyp» ketkeli turǵan bolatyn. Baıaǵyda áskerı boryshyn óteý kezinde ózi oınaǵan komandany qutqarýǵa belin bekem býyp iske kirisken Bekıevıchtiń eńbegi zaıa ketpedi. О́ıtip-búıtip, ólimsiregen ujymǵa «jan» bitirip, apattan aman alyp qaldy. Al, kelesi maýsymda aıdy aspanǵa shyǵaryp, rostovtyqtarǵa buryn-sońdy bolmaǵan syı jasady. Ala jazdaı kósh bastaǵan «Rostov» kúzdegi kútpegen jeńilisterden soń chempıondyqqa sál ǵana jetpeı, ekinshi oryndy ıemdendi. Solaısha ortadan tómen «Rostovty» úkilep úzdikter qataryna qosty. Alaıda, qarjylyq jaǵdaıy qıyndap, oıynshylaryna tıisti jalaqysyn tóleýdiń ózi muraǵa aınalǵan komandadan Berdyev ketýge májbúr bolǵany belgili.
Oılamaǵan otstavka taǵy da órtteı órshigen ósek-aıańnyń óristeýine ózek boldy. Buqaralyq aqparat quraldary ulardaı shýlap onyń endigi taǵdyry Máskeýdiń «Spartagymen» baılanysty bolatynyn habarlady. Tipti, Reseı quramasynyń basyna keletinine de jýrnalısterdiń shúbási bolmady. «Spartakpen» kelisimshartqa qol qoıýǵa shaq qalǵanda Berdyevtiń aıaq-astynan aınyp qalǵanyn elden esitip, eriksiz bas shaıqadyq. ...Ol bıyl Qazanǵa oraldy. Búginde basynan baǵy taıǵan «Rýbınniń» dúrildegen dańqyn qaıtarýǵa bar qaıratyn jumsaý ústinde.
Qalyń qazaq baýyrlary atynan biz Qurbanǵa tek sáttilik tileımiz!
Talǵat BATYRHAN, «Egemen Qazaqstan»