«Atameken» halyqtyq otbasylyq ansambliniń jetekshisi Baqyt BAQDÁÝLETPEN áńgime
– Baqyt, Úshterek aýylyna kelgen sebebimdi bilesiz. Áńgimeniń sáti búgin túskendeı.
– Shette júrgen qaı qazaq balasy bolsyn «Osy biz bóten elde nege júrmiz? Nege Qazaq elinde, olardyń ortasynda emespiz?», dep oılaıtyny anyq. Es bilgeli qazaq eli qandaı eken dep ańsaýmen ómir súrdik. Qazaq jazýshylarynyń kitaptary qoldan-qolǵa ótedi, kezegiń kelgenshe kútip júresiń. Gazet-jýrnaldar keledi, talasa-tarmasa oqımyz. Áke-shesheden boıǵa sińgen áýen bizdi óner ortasyna ákeldi. Olar sııaqty biz de ánimizben atamekenge degen saǵynyshymyzdy bastyq.
1991 jyly 16 jeltoqsanda Qazaqstannyń Joǵarǵy Keńesi «Táýelsizdik pen memlekettiń egemendigi týraly» zańdy qabyldady. Jarq etip kún shyqqandaı boldy. Júrek tebirentken sát. Úıde bir kóne sandyq bar edi. Kúńirengendeı, dúbirlegen ún shyǵatyn sekildi. Sandyqty ashýǵa júreksindik. Aınala qýanyshtan tógilgen kóz-jasy. Qazaq eliniń táýelsizdik alǵanyn jarysa súıinshilep júgirgen halyq. Aq aıdarly Nursultan degen ul týdy, endi elge-el qosylady dep úlkender bas bolyp, toı jasadyq. Atamekenge jetkenshe asyqtyq. 1991 jyldyń basynda «Qaıt, qazaq Otanyńa!» degen eldegi qazaqtyń daýysy jetti. El Prezıdenti N.Nazarbaev «Alystaǵy aǵaıyndarǵa aq tilek» atty áıgili hatyn jarııalady. Hatta: «Atamekenge kelemin deýshilerge jol ashyq, ata-baba arýaǵy aldaryńnan jarylqasyn», degen aq tilekter aıtylǵan.
– Atamekenge qaraı kósh qalaı bastaldy?
– Dál sol jyly О́lgeıde úı salyp bitirgen edik. Eshteńege de qaraǵan joqpyz. Asyqtyq. Meńdikól degen qyzym 1992 jyly týdy, 6 aılyq sábı kezi, besikte jatqan. Zaıybym Kúlán ekeýmiz eki besikke bir jarym jasar egizderdi de bólep, úsh besikti baýyrymyzǵa basyp, elge qaraı jolǵa shyqtyq. Biz úshin 1991-1992 jyldar máńgi esimizde qaldy. Baıan-О́lgeıge, Qobda aımaǵyna kelgen júk kólikteri júk tıeıdi. Ushaqtar da kelip-ketip jatyr. Elimizdiń ár oblysynan Baıan-О́lgeıge arnaıy kelgen delegasııalar da jumys isteýde. Júrek aýyrtqany, sol jaqta qalyp bara jatqan ata-baba zırattary edi. Mońǵoldar salt-dástúrlerine saı bizdi sońymyzdan sút shashyp, shyǵaryp saldy.
– Elbasyn qalaı kórdińiz, sony aıtyńyzshy?
– Qazirgi Aqsý qalasy ol kezde Ermak dep atalatyn. Bizdi osy aýdannyń áýeli Selınnyı, sodan keıin Qurkól aýylyna ornalastyrdy. Orta toltyryp, birqydyrý áýlet kóship keldik. Kele sala qoı baqtyq. Qoı baqqanǵa bereke bitedi degen ras. Kúlán ismer, oıý oıyp, syrmaq áshekeılep, is tigedi. Áke-sheshemiz qasymyzda. Anamyz Kúlılá marqum sybyzǵyshylar áýletinde ósken, sybyzǵysymen kóne ánder áýenin oınaıtyn. Bir jigit qaradaı bizge til tıgizip jatqanyn estip qalyp: «Áı, qaraǵym! – dedi. – Sen bizge endi ne iste deısiń?! Orystyń qoltyǵynan sen de shyqtyń. Mońǵoldyń qoltyǵynan shyǵyp biz de keldik. Olaı bolsa, endi ekeýmizge kók baıraqty myqtap ustaıtyn kez keldi!», – dedi. Osy anamyzdyń óz qolymen jasaǵan alty qanat aq kıiz úıin de birge ala kelgenbiz. Ýyqtaryn, aǵash keregelerin basqa bir sheber aǵamyz jasaǵan-dy.
– Qurkólge kelgende «Atameken» ansamblin qalaı qurdyńyzdar?
– Qoı baǵyp júrip deısiz ǵoı... О́mirde jaqsy adamdar az emes eken. Alystan at aryltyp kelgende tórin usynǵan, kómektesken Jumageldi, Alma Esimhanovtar, Manzıla Hakımqyzy, Rymkesh Hamıtqyzy, Ǵalym Sultanov, Almagúl О́mirzaqovany qazir qurmetpen eske alamyz. Qurkóldiń ákimi sol kezde Qarshyǵa Shaıahmetuly aǵamyz edi. Áıeli Názıra Áripqyzy ekeýi elge kelgen aǵaıyndarǵa erýligin berip, qushaq jaıa qarsy alǵan jandar. Alpys degen aǵamyz boldy. Men aýylda klýb meńgerýshisi ári ot jaǵýshy, ári kúzetshi, ári eden jýýshy boldym. Kúlán mektepte qolónerden úıirme ashyp, oqýshylardy úırete bastady. Kókeıde elge jettik, basqa ne kerek degen oı ǵana turdy. Bizder kelgende aýyl turǵyndarynyń kópshiligi oryssha sóıleıtin. Mektep te orys tilinde. Olarǵa kıiz úı qurý, oıý-órnek tigý bári tańsyq kórindi. Shettegi qazaqpen birge qazaqtyń búkil salt-dástúri, án-kúıimiz, baıyrǵy qazaq tili qaıta oraldy. Táýelsizdiktiń jaryǵy bárimizge jarqyrap shyqqan kúndeı boldy. Shynyn aıtqanda, «Atamekenniń» alǵashqy konserti aýyl toıynan bastaldy. Konsertterde qaryndastarym Uljan, Ásem qyzym Gúlnurmen birge án saldyq. Sodan bir kúni Qarshyǵa aǵamyz «Bizdiń aýylǵa Nursultan Nazarbaev kele jatyr. Apamyzdyń appaq kıiz úıin qurýymyz kerek» demesi bar ma?
– Bul qaı jyly?
– 1993 jyly. Osy jyly elimizde jekemenshik sharýa qojalyqtary qurylyp jatqan kez. Bizdiń oblysta alǵash ret Qurkól aýyly jekemenshik sharýa qojalyqtaryna bólingen edi. Osy jeke sharýa qojalyqtaryna bólingen sharýashylyqtarmen tanysýǵa kele jatyr eken. Ol kezde Aqsý qalasynyń ákimi Qýat Esimhanov bolatyn. Kim oılaǵan? Áli kúnge deıin tań qalamyn... Elbasy Nursultan Nazarbaev sonaý jaqtan ata-babalardyń amanatyn arqalap jetken qasıetti kıiz úıdiń tabaldyryǵyn attady. Kózdiń jaýyn alatyndaı jarqyraǵan árbir oıýly-órnekke qyzyǵa, tańdana, oılana qarady. Tórge shyǵyp otyryp, aq dastarqannan dám tatty. Anamyz marqum biraz únsiz otyryp qaldy da bir kezde:
– Ata-babanyń murasy kıiz úıdiń kıesin-aı! О́z qolymmen jasap edim. Jasaǵannyń qudireti-aı, eki patsha kelip tabaldyryǵynan attap, dám tatty, – dedi tebirenip.
– Ol ne degeni sonda apamyzdyń?
– Sedenbaldy aıtyp tur. Mońǵolııa basshysy Iý.Sedenbal da arnaıy tigilgen osy kıiz úıge kirip, dámnen aýyz tıipti. Bul endi 1980 jyly bolǵan jaǵdaı. Baıan-О́lgeı jaǵynda Serikbaı degen Sosıalıstik Eńbek Eri, ataqty malshy aǵamyz bolǵan-dy. Sýmyn adamdary (bizdińshe ákimshilik) Iý.Sedenbal keledi dep anamyzdan alty qanat kıiz úıin surap alypty. Eki kúndeı osy kıiz úıde demalypty. Eki patsha tabaldyryq attady degen sózdiń tarıhı syry osy.
Qazir 25 jyldaı ýaqyt boldy, «Atameken» otbasylyq ansamblimiz aýyldyq, aýdandyq, oblystyq barlyq merekelik mádenı sharalarǵa úzbeı qatysyp júr. 2009 jyly Astanada ótken elimizdiń kórkemónerpazdar ujymdaryna halyqtyq ataqtaryn berý baıqaýynda bizdiń «Atameken» ansambli «Halyqtyq otbasylyq ansambli» ataǵyn aldy.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken Farıda BYQAI, «Egemen Qazaqstan»
Pavlodar oblysy, Aqsý qalasy