Elimizdiń aýmaǵynda maral tek Shyǵys Qazaqstanda ósiriletini belgili. Maral ósirý kásibi bıyl Aqtóbege de keldi. Búgingi kúnderi múıizdi janýarlar oblystyń soltústik óńirindegi Mártók aýdanynyń Qazan aýylynda emin-erkin jaıylyp júr.
Onyń atalyǵy men analyǵynyń sandary birdeı. Maraldardyń tóldep, kóbeıetin kezderi kelesi jylǵa eseptelgen. О́ńir úshin dástúrli emes sharýashylyqty iske asyrýǵa «Zarý» jeke qojalyǵynyń ıesi Ertarǵyn Tilegenov belin bekem býypty. Tańsyq jobany júzege asyrý maqsatynda ol «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy aıasynda 150 mıllıon teńge nesıe alǵan eken. Urysta turys joq degendeı, búgingi kúni jańa kásipti ıgerýge baılanysty biraz istiń basy qaıyrylypty. Arnaıy bólingen 700 gektar alqapta jaıylym aýmaǵy jasalyp, túgeldeı qorshalǵan.
Qorshaýdyń bıiktigi úsh metr. Buǵan qosa qoralar salynyp, maman-jumysshylarǵa arnalǵan úı turǵyzylypty. Qudyqtar qazylǵan, jaıylymdyq jerdi tıimdi túrde paıdalaný sharalary belgilengen.
Ertarǵyn Tilegenov bizge maral ósirý isine bet burǵandaǵy basty maqsat – pantamen emdeý ortalyǵyn qurý ekenin aıtyp berdi. Ol muny iske asyrý úshin eki qabatty shıpajaı ǵımaratyn turǵyzyp ta qoıypty. Qazir ǵımarattyń ishki árleý jumystary júrgizilip jatqanyna kýá boldyq. Isker azamat ony aldaǵy jyly paıdalanýǵa berýdi uıǵarǵan. Bul iske kirispes buryn Shyǵys Qazaqstandaǵy maral ósirý isin bes saýsaǵyndaı meńgergen «Bagratıon» sharýashylyǵynyń is-tájirıbesimen tanysyp qaıtypty. Osydan jańa kásibiniń qyr-syryna baılanysty kóp jaıttardy kóńiline túıgen.
Alǵashqyda Ertarǵynnyń oıynda maraldar Aqtóbe aımaǵyn jersinip kete alar ma eken degen alańdaýshylyq bolypty. Degenmen búgingi kúni bul topyraqtyń tabıǵaty maral ósirýge qolaıly ekenine kózin jetkizip keledi. О́ıtkeni onyń baqylaýynsha, óńirdiń klımattyq ereksheligi maraldarǵa eshqandaı áser etpepti. Tipti bir kúni ol jaıylymda júrgen janýarlardyń bir jerge shoǵyrlanyp, oınaqtap, sekirip júrgenin kóredi. Munyń ózi jergilikti jerdiń tabıǵaty men klımatyna maraldardyń úırenip qalǵanynyń belgisi deıdi kásipker.
E.Tilegenovtiń endigi tilegi Aqtóbeniń qysyna alǵash ret túskeli turǵan janýarlardyń jaı-kúıi bolyp otyr. Budan ári tóldeıtin ýaqyttary da jaqyndaıdy. Maraldardyń qyr-syry men jaı-kúıin jaqsy biletin, ony kútip-baptaı alatyn mamandardyń qajettiligi de osynda. Bir jaqsysy buǵan da aldyn ala qam jasalypty. Bıyl joǵaryda aıtylǵan «Bagratıon» sharýashylyǵynda alty adam arnaıy oqyp qaıtypty. Buǵan qosa aldaǵy jyly ashylatyn pantamen emdeıtin shıpajaıdyń qyzmetin jolǵa qoıý úshin 4-5 maman Almaty qalasyndaǵy ortalyqta arnaıy kýrstan ótkizilmek.
– Biz úshin taǵy bir qajetti másele bar, – dep jalǵastyrdy Ertarǵyn budan ári óz áńgimesin. – Bul maraldardyń azyǵy men ózge de qajetti rasıondyq qorekterine baılanysty. Ras, barlyq tuıaqty janýarlar sekildi maraldardyń da basty qoregi – tabıǵı shóp pen jem. Biz onyń qajetti mólsherin daıyndadyq. Buǵan qosa 5 tonna asqabaqty, 5 tonnaǵa jýyq sábiz ben oramjapyraqty kókónis ósirýmen aınalysatyn áriptesterimizden satyp aldyq. Bular maraldardyń boıyndaǵy dárýmender mólsherin kóbeıtedi.
Mine, osylaısha keń-baıtaq respýblıkamyzdyń shyǵysynda órkendegen maral sharýashylyǵy búginde óz aýqymyn keńeıtip, elimizdiń batys óńirine de ornyǵyp keledi. Eń bastysy, aqtóbelikterdiń buǵan deıin bettesip kórmegen kásipti jatyrqamaı, tosyrqamaı, buǵan kádimgideı ıkemdele bastaǵany súısindirmeı qoımaıdy.
Temir QUSAIYN, «Egemen Qazaqstan»
Aqtóbe oblysy, Mártók aýdany, Qazan aýyly