Qulaǵy túrik júretin qaýymǵa belgili bolar «Táýelsiz memleketter ardagerleri qoǵamdyq uıymdarynyń dostastyǵy» halyqaralyq odaǵy jumys isteıdi. Búginde bul odaq TMD elderi, sondaı-aq Latvııa men Estonııa ardagerleriniń 12 qoǵamdyq uıymyn biriktiredi. Olardyń qataryna shamamen 60 mıllıondaı adam kiredi. Sonyń ishinde 1 mıllıonnan astam Uly Otan soǵysyna qatysqandar, jarty mıllıondaı soǵys múgedekteri, 6 mıllıonnan astam soǵys jyldaryndaǵy tyl eńbekkerleri, 1,3 mıllıonǵa tarta urys qımyldary ardagerleri jáne 26 mıllıonnan asa eńbek ardagerleri bar.
Taıaýda Máskeýdegi Soǵys jáne qarýly kúshter ardagerleriniń úıinde odaqtyń úılestirý keńesiniń kezekti plenýmy, kezekten tys VII sezi, jáne «1941-1945 jyldardaǵy Uly Otan soǵysynyń tarıhyn burmalaýshylarmen kúrestiń qazirgi kezeńdegi shıelenisýi» atty Úılestirý keńesiniń tóraǵasy Alekseı Sorokın 1941-1945 jyldardaǵy Uly Otan soǵysy keńes halqynyń tarıhyndaǵy asa qaıǵyly oqıǵalardyń biri dep atap kórsetti.
Táýelsiz memleketterdiń ardagerler uıymdary Uly Jeńistiń 70 jyldyq merekesin daıyndaý jáne ótkizý boıynsha maqsatty, jemisti jumys júrgizdi. Búginde oń tájirıbeni qazirgi kezeńge tán erekshelikterdi eskere otyryp, paıdalaný mindeti tur. TMD-ǵa múshe elder Memleket basshylarynyń keńesi 2020 jyldy Uly Jeńistiń 75 jyldyq mereıtoıy dep jarııalaǵany belgili. Ardagerler uıymdary ataýly oqıǵa aıasynda Stalıngrad jáne Kýrsk shaıqastary, Lenıngrad qorshaýynyń joıylýy, Ýkraına men Moldavııany azat etý sııaqty aıtýly oqıǵalardy merekeleýge daıyndalýǵa kirisýi kerektigin aıtty. Halyqty, ásirese jastardy patrıottyq pen ınternasıonaldyqqa tárbıeleý jónindegi jumysta soǵysqa tikeleı qatysqan ardagerlerdiń baı ómirlik tájirıbesin, rýhanı áleýetin keńinen paıdalaný, keleshek urpaqqa, keńes jaýyngerleriniń erlikteri týraly qasıetti aqıqatty jetkizý úshin ardagerlerdiń shynaıy estelikteri men daýystaryn tolyq paıdalaný qajet.
Osyndaı oılar men usynystar Estonııa, Moldova, Qazaqstan, Belarýs, Lıtva, Qyrǵyzstan, TMD Atqarý komıteti ókilderiniń sózderinde de aıtyldy. Solaı bola tura, kóńilge qaıaý túsirgen derekter de keltirildi. Mysaly, Lıtva respýblıkalyq ardagerler uıymy tóraǵasynyń aıtýynsha, olardyń zańyna sáıkes, ol elde oraq pen balǵa, qyzyl tý, qyzyl juldyz beınelengen tósbelgilerge, basqa da nyshandarǵa tyıym salynǵan, mundaı nyshandar shekaradan óterde tárkilenedi eken. Pleným qabyldaǵan qaýlydaǵy osyǵan jaýap sekildi bir tarmaqta bylaı delingen: «Ardagerler uıymdary birqatar elderde oryn alyp otyrǵan nasızmge qarsy kúreskerlerge, azat etýshi keńes jaýyngerlerine qoıylǵan eskertkishterdi qorlaý, qıratý, sondaı-aq keńestik áskerı nyshandarǵa tyıym salý isterin aıyptaý úshin barlyq múmkindikterdi paıdalanýy tıis». Budan keıin sezd Ekinshi dúnıejúzilik jáne Uly Otan soǵystarynda fashızmnen japa shekken Eýropa men Azııa elderiniń barlyq ardagerler jáne antıfashıstik qoǵamdyq uıymdaryna úndeý qabyldady. Onda sezge qatysýshylar fashızmmen kúresken jaýyngerlerdiń erligin qasterleıtin adamdardyń bárin Uly Otan soǵysyna qatysty zerdeni qorlap-masqaralaý júrip jatqan Polshadaǵy jáne basqa da elderdegi vandalızmdi toqtatýǵa shaqyrdy.
Konferensııada negizgi baıandamany akademık, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor, soǵys ardageri L.Olshtynskıı jasady. Uly jeńis – keńes halyqtarynyń myzǵymas dostyǵynyń nátıjesi degen oıyn tereńdete otyryp, ol mynadaı derek keltirdi: 1952 jyly Denıkınniń múrdesin AQSh-taǵy Nıý-Djersı zıratyna qaıra jerleý kezinde onyń jesiri, barlyq emıgranttardyń pikiri retinde, Ekinshi dúnıejúzilik soǵysta jeńiske jetken tek orys soldaty depti. Al tarıhqa júginsek, orys soldatynyń 1905 jylǵy Japonııamen bolǵan soǵysta, 1914-1916 jyldardaǵy birinshi dúnıejúzilik soǵysta masqara jeńiliske ushyraǵany belgili ǵoı. Demek, fashızmmen bolǵan osynaý qandy qyrǵynda ǵajap jeńiske jetken tek kóp ultty keńes halqy men soldaty, dep atap kórsetti baıandamashy.
Jınalǵandar soǵysqa belsendi qatysýshy S.Tıýshkevıchtiń sózin zor zeıinmen tyńdaǵanyn aıtý lázim. Bul kisiniń ataq-dárejelerin tizýdiń ózi kóp oryn alar edi, óıtkeni ol shyn máninde ańyz adam. Bir ǵasyr jasaǵanyna qaramastan, onyń ǵajap ómirlik qýaty sol kúıi saqtalǵandaı, sóz saptasy men logıkasy, tipti sóıleý máneri men yrǵaǵy da adamdy tańǵaldyratyndaı. Sodan bolsa kerek, ol «Fashızmmen kúrestegi Uly jeńis – rýsofobııamen kúrestiń tiregi jáne faktory» dedi.
«Reseı Federasııasy áskerbasylary klýbynyń» prezıdenti, armııa generaly A.Kýlıkovtyń pikirinshe, tarıhı shyndyqty, onyń ishinde ekinshi dúnıejúzilik soǵys jóninde aıtpaı qalý, ony burmalaý jaqsylyqqa aparmaıdy jáne de bul shyndyq meılinshe obektıvti, ashyq sıpatta bolýy kerek.
Halyqaralyq ǵylymı-praktıkalyq konferensııaǵa qatysýshylar túrli teris pıǵyldarǵa alańdaýshylyq bildire otyryp, ardagerler uıymdary jalaqorlar men burmalaýshylardy áshkereleý haqynda belsendi de batyl kúres júrgizedi, jumystyń jańa, pármendi túrlerin izdestirip, tájirıbege engizedi dep nyq senim bildirdi.
Ǵosman TО́LEǴUL, Aqmola oblystyq ardagerler keńesiniń tóraǵasy