Jýyrda Senatta avtokólik quraldaryn urlaýǵa qarsy kúres pen urlanǵandardy qaıtarýdy qamtamasyz etý jóninde TMD-ǵa múshe memleketterdiń yntymaqtastyq kelisimin ratıfıkasııalaý týraly zań jobasy talqylanǵan edi. Tómende osy qujatty talqylaý barysynda senator Vladımır VOLKOVTYŃ sóılegen sózin usynyp otyrmyz.
Adamzat tarıhynda eń birinshi avtomobıl urlaý faktisi 1886 jyly Parıj qalasynda tirkelgen eken. Sodan bergi 130 jylda bul problema jyldan jylǵa óristep keledi. Avtomobıl urlaýshylardyń qylmystyq bıznesinen túsken tabysy esirtki satý tabysynan keıin ekinshi oryn alady. Olardyń jyldyq tabysy 20 mlrd dollardan asqan. Dúnıejúzinde árbir 10 sekýnd saıyn bir avtomobıl qoldy bolady eken. Sonyń ishinde AQSh memleketinde jyl saıyn urlanǵan avtokólikten kelgen zııan 7 mlrd dollarǵa shyǵyp, myńdaǵan adamdar shyǵynǵa ushyraıdy. Ulybrıtanııada tirkelgen barlyq qylmystyń 35-ten 45 paıyzyna deıin avtokólik urlaýshylar alyp otyr. Reseı Federasııasynyń aýmaǵynda tek 2016 jyly ǵana 36 myń avtomobıl urlanyp, sonyń tek jartysy ǵana tabylǵan.
Qazaqstandaǵy jaǵdaı da máz emes, 1993 jyldan beri bizdiń elimizde 60 myńnan artyq avtokólik qoldy bolǵan. Sonyń 43 myńy ǵana ustalyp, ıelerine qaıtarylǵan. Bul barlyq urlyqtyń 70 paıyzy ǵana. Búgingi tańda 17 myń 448 avtomobıl urlyǵy ashylmaı, ıelerin san soqtyryp otyr.
Sońǵy jyldarǵa ǵana toqtalatyn bolsaq, keıingi úsh jylda ǵana Qazaqstanda avtokólik urlyǵyna qatysty 11832 qylmys tirkelgen. Aıta ketetin jaıt, sońǵy 12 jylda bizdiń elimizde TMD elderiniń aýmaǵynan urlanǵan 200-deı avtomobıl shyqqan. Sonyń 66-sy ıelerine qaıtarylypty.
Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń qurylýymen avtokólik quraldaryn urlaýǵa qarsy kúres salasyndaǵy yntymaqtastyq burynǵydan da ózekti bolyp otyr. О́ıtkeni, birtekti Keden kodeksiniń engizilýi urlanǵan kólikterdi odaq aýmaǵyndaǵy bir elden ekinshi elge bógetsiz alyp ketýge jol ashty. Bul qylmystyq toptarǵa qolaıly jaǵdaı týǵyzǵanymen qoımaı, urlyq múlkin ońaı legalızasııalaýǵa da múmkindik týdyryp otyr.
Mine, sondyqtan da TMD-ǵa qatysýshy-memleketter arasyndaǵy avtokólik quraldaryn urlaýǵa qarsy kúres pen olardy qaıtarý jónindegi yntymaqtastyq týraly kelisimdi ratıfıkasııalaıtyn zańdy qabyldaý búgingi kúni óte ózekti másele bolyp otyr. О́ıtkeni bul zań taraptardyń osy is boıynsha óz mindetterin ýaqtyly oryndaýyna jáne urlanǵan avtokólikterdi qaıtarý tetikterin retteýdi tııanaqty ázirleýge múmkindik beredi. Jalpy aıtqanda, barlyq saladaǵy urlyqty tyıý – el damýynyń alǵysharty ǵoı. Sondyqtan barlyq tásilderdi, sonyń ishinde barlyq kórshi elder men ekonomıkalyq áriptesterdiń kómegin paıdalanyp osy indetke tosqaýyl qoıýymyz kerek.
Daıyndaǵan
Jaqsybaı SAMRAT,
«Egemen Qazaqstan»