Qazaq boks mektebi búginde álemdegi eń myqtylardyń qatarynan sanalady. Kásipqoı boksta da qazaqtardyń sany ýaqyt ótken saıyn kóbeıip, nátıjeleri de jaqsaryp keledi. Solardyń biri – Kanada elinde jattyǵyp, jekpe-jek ótkizip júrgen kásipqoı boksshy Batyrjan Júkembaev. Jambyl oblysynyń týmasy búginge deıin 11 kezdesý ótkizip, toǵyz jekpe-jeginde qarsylasyn merziminen buryn jeńse, ekeýin upaı sany boıynsha utty. Jýyrda Batyrjan Kanadada Davıd Leme men Bıllı Djo Sonderstiń anderkartynda sharshy alańǵa shyǵyp, amerıkalyq Ýılbert Lopesti upaı sany boıynsha jeńdi. Atalǵan jekpe-jekten keıin boksshymen áńgimelesýdiń sáti túsken edi.
– Batyr, suraǵymyzdy sońǵy ótkizgen jekpe-jegińnen bastasaq. Nátıjege qarasaq, sen úshin qıyn bolǵan sekildi. Qarsylasyń da óte tájirıbeli. Jekpe-jek týraly tolyq aıtyp berseń?
– Sońǵy jekpe-jegim óte joǵary deńgeıde ótti. 8 raýndqa josparlanǵan edi, sońyna deıin judyryqtastyq. Ýılbert Lopes óte tájirıbeli, shydamdy boksshy eken. Birinshi raýndtan sońǵy raýndqa deıin soqqynyń astyna alsam da, nokaýtqa jibere almadym. Biraq 8 raýnd boıy jankúıerlerge ózimniń jaqsy qyrlarymdy kórsete aldym dep oılaımyn. Bul jekpe-jek maǵan tájirıbe boldy. Upaı sany boıynsha jeńgenimniń ózi úlken jeńis dep esepteımin. Jalpy, Lopes maǵan deıin óte myqty boksshylarmen judyryqtasyp, ábden shyńdalǵany kórinip turdy. Ol osy jyldyń mamyr aıynda otandasymyz Gennadıı Golovkınmen birge Bıg Bearda jáne Abel Sanchestiń qol astynda jattyǵatyn Aleks Saýsedomen (26-0, 16 KO) kezdesý ótkizip, tóreshilerdiń sheshimi boıynsha ǵana jeńilgen. Sondaı-aq Emmanýel Robles (15-1-3), Hýan Rýıs (20-0-1) jáne Ivan Baranchık (17-0) sekildi myqty boksshylardan da upaı sany boıynsha utylǵan.
– Buǵan deıingi 10 jekpe-jegińniń toǵyzyn nokaýtpen aıaqtaǵan ediń. Bul joly qarsylasyńdy nokaýtqa jibere almaýyńa ne kedergi boldy?
– Menińshe, bul jerde qarsylastyń deńgeıi áser etti. Lopes soqqyǵa shydas bere alatyn boksshy eken. Birneshe ret anyq jáne aýyr soqqy jasaǵan bolatynmyn, biraq ol tózimdilik kórsetti. Ol burynǵy jekpe-jekterine qaraǵanda maǵan óte erekshe daıyndalyp kelgeni kórinip turdy.
– Qazaqstandyq jankúıerler seniń rıngke shyǵar kezdegi kıimińdi talqylap jatyr. Ádette rıngke shapanmen shyǵatyn ediń. Shapannyń ornyna qazaq batyrlarynyń saýyty ispetti jeıdemen ne úshin shyqtyń?
– Iá, buǵan deıin qazaqtyń oıý-órnegi beınelengen shapanmen shyǵatyn edim. Osy jekpe-jegime azdaǵan ózgeris jasap, bir jaǵynan qazaq batyrlarynyń kıimimen shyǵyp kóreıinshi degen oı boldy. Kıimniń syzba nusqasyn komandamyzben aqyldasyp, jobasyn jasap shyqtyq. Al ekinshi jaǵynan ózimniń esimim Batyr bolǵan soń, atym zatyma saı bolsyn dep rıngke qazaq batyrlarynyń saýyty ispetti jeıdemen shyqqandy jón kórdim. Sondaı-aq ózderińiz biletindeı, kásipqoı boksta tanymaldylyqqa ımıdjdiń de áser etetinin bilesizder. Sondyqtan osyndaı qadamǵa bardym.
– Kásipqoı bokstaǵy nokaýttaryńdy kórgen jankúıerler áleýmettik jelilerde seni Gennadııdiń bolashaq izbasary dep jatyr. Qatelespesem, áýesqoı boksta da nokaýter boldyń emes pe?
– Áýesqoılar arasynda nokaýter boldym dep aıta almaımyn. Shama-sharqymsha judyryqtastym, jeńýge tyrystym. 2010 jyly el chempıonatynda úshinshi oryn alyp, ulttyq qurama sapyna alynǵanmyn. Biraq el ishi bolmasa, syrttaǵy halyqaralyq iri týrnırlerde top jara almadym. Ras, kásipqoı boksta jankúıerler tanyp, áleýmettik jelilerde ózderiniń tilektestigin bildirip jatyr.
– Áýesqoı boksta júrip, álem chempıonatyna nemese Olımpııa oıyndaryna qatysýǵa nege tyryspadyń?
– Ulttyq quramada birinshi nómir nemese ekinshi nómir bolmaǵan soń tórt jylda bir keletin Olımpıadany nemese eki jyl saıynǵy álem chempıonatyn kútip júre berýge úlken shydam kerek. «General bolýdy armandamaǵan soldat – soldat emes» deıdi ǵoı, sol sekildi Olımpıadany baǵyndyrǵysy kelmeıtin boksshy joq. Barlyq boksshynyń armany – Olımpıada chempıony bolý, elimizdiń Kók týyn kókke kóterý. Biraq ulttyq quramada birinshi nómir bolmasań, bári beker. Sol sebepti kásipqoı boksqa aýysýǵa sheshim qabyldadym.
– Kásipqoı bokstaǵy karerańdy nege AQSh-ta, Eýropada emes, Kanada elinde bastadyń? Jalpy, basqa elderden usynys tústi me?
– Negizi, áýelgi oıym AQSh-qa barý bolatyn. Qansha degenmen kásipqoı bokstyń qyzyp turǵan naǵyz ortasy ǵoı. Sol jaqtyń promoýterlerimen sóılesip, vızamdy da rettep, AQSh-qa barý nıetinde júrgenmin. Sol arada Kanadadaǵy «Eye of the Tiger Manegement» promoýterlik kompanııasynan usynys túsip, áýesqoı bokstaǵy vıdeolarymdy suratty. Barlyǵyn jiberdim, ózderi qarap, saralap, sońynda maǵan usynys jasady. Kelisimsharttyń barlyq bólimderi kóńilimnen shyqty. Kóp oılanbastan kelisim berip, promoýter Kamıl Stefan usynǵan kelisimshartqa qol qoıdym. Eshqandaı kórilimde, qaralymda, sparrıngte bolmaı, birden kelisimge otyrdyq. Bar sebebi osy.
– Kásipqoı boksta «777» degen laqap atyńmen tanylyp kele jatyrsyń ǵoı «777» sany qandaı maǵyna beredi?
– Álem halyqtarynyń kópshiligi qashannan jeti sanyn kıe tutady. Ata-babalarymyz da jeti sanyn qasıeti sanaǵan. Mysaly, bala kezimizde anam jeti shelpek pisirip, kórshilerge taratatyn. Ákem jeti atasyn bilmegen jetesiz dep, jeti atamdy jattatqyzdy. Mektepte tarıh sabaǵynan áz Táýkeniń «Jeti jarǵysyn» oqydyq. Aıta bersek mysal kóp qoı. Osydan keıin jeti sanynyń qasıetin túsine bastadym. Uıaly telefonymnyń nómirin jeti sanymen baılanystyrdym. Kólik alǵanda 7 sany bar nómir izdedim. Sol sekildi, ómirimniń kóp tusy jeti sanymen baılanysyp ketti. Kásipqoı boksqa aýysar tusta ózim qurmetteıtin, syılaıtyn aǵalarymmen dámdes bolyp qaldym. Áńgime arasynda sol kisiler «kásipqoı boksta úsh jeti laqap atymen shyqsań qalaı bolady?» dep usynys tastady. 7 sanyn áýelden qasterleıtin maǵan bul usynys tańsyq bolǵan joq. Birden kelise kettim. Sóıtip, aǵalarymnyń usynysy men ózimniń qalaýym arqasynda kásipqoı boksta «777» atymen tanyla bastadym.
– Kanada halqynyń ómir salty, sportqa degen qyzyǵýshylyǵy qalaı?
– Kanadanyń Kvebek qalasynda turyp jatqanyma eki jarym jyl bolyp qaldy. Bul jaqta bári jaqsy. Adamdary da biz sekildi qonaqjaı, bótensimeı jaqsy qabyldady. Sol úshin olarǵa alǵys aıtamyn. Biraz jańa dostar taptym. Bizdiń elde nómiri birinshi sport boks bolsa, kanadalyqtar úshin – hokkeı sporty. Hokkeı jaqsy damyǵan. Sportqa degen kózqarastary da jaqsy. Menińshe, Kanadada hokkeı nómiri birinshi sport bolsa, ekinshi orynda kásipqoı boks dep esepteımin. О́ıtkeni biz ótkizgen jekpe-jekterge jankúıerler kóp jınalady. Qyzyǵýshylyq óte joǵary.
– Jalpy, kásipqoı boksshylar qalaı jattyǵady eken? Bir kúndik jattyǵýyń qalaı ótedi?
– Áýesqoı boks pen kásipqoı boks jattyǵýlarynyń aıyrmashylyǵy barshylyq. Kásipqoı boksshylar ádettegideı kúnine eki mezgil jattyǵady. Dúısenbi-juma kúnderi eki mezgil, senbi kúni bir mezgil jattyǵamyz. Jeksenbi – demalys kúni. Ár jattyǵýymyz 3-4 saǵatqa sozylady. Bir ereksheligi, eki jattyǵýdy eki bólek bapker ótkizedi. Tańerteń fızıkalyq jattyǵýǵa kóńil bólemiz, keshki jattyǵýda jeke bapkerim Stefan Larýshpen birge «lapa» uramyz, «qap» soǵamyz, sparrıng-jattyǵý jasaımyz.
– Álemdik boxrec.com saıtynda óz salmaǵyń boıynsha (63,5 keli) qazaq boksshylary arasynda birinshi, álem boksshylary arasynda TOP-50 boksshynyń qataryna endiń. Qurlyqtyq belbeýlerge (wba, naba, wbo-nabo, intercontinental) shyǵýǵa qanshalyqty múmkindik bar?
– Qudaı qalasa, kelesi jyldan bastap qaı tujyrym boıynsha belbeýlerge shyǵatynym belgili bolady. Asyǵystyq jasaýdyń qajeti joq. Jaqynda ǵana bul týraly promoýterimmen sóılesip, aqyldasqan bolatynbyz. Belbeý úshin jekpe-jek ótkizetin kúnniń aýyly alys emes.
Áńgimelesken
Álı BITО́RE, «Egemen Qazaqstan»