Qyrǵyzstan Qazaqstannyń negizgi seriktesteriniń biri bolyp tabylady. Eki eldiń araqatynasy tek qana saýda-ekonomıkalyq qatynasqa, saıası baılanystarǵa ǵana emes, tarıhtyń, mádenıet pen rýhanı qundylyqtardyń jaqyndyǵyna negizdelgen.
Álemdik ekonomıkanyń jańa sıpatta damýy jaǵdaıynda eki eldiń arasyndaǵy qatynas tereńdeı túsýde. Oǵan aıqyn dálel – Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq elderi ishinde Qazaqstan men Qyrǵyzstan arasynda saýda aınalymynyń kórsetkishteri. Mysaly, Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııa málimetterine súıensek, Qyrǵyzstannyń eksporttyq operasııalarynyń basym bóligi Qazaqstannyń úlesine tıedi eken. Tek 2017 jyldyń alǵashqy 9 aıynda Qyrǵyzstannyń Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa kiretin elderine shyǵarǵan eksportynyń 52,4%-y bizdiń elimizge jiberilgen. Sondaı-aq bıylǵy jyldyń alǵashqy 10 aıynda eki el arasyndaǵy caýda aınalymy 13%-ǵa artqan. Sonymen qatar qazir Qazaqstan Qyrǵyzstannyń negizgi ınvestorlarynyń biri ekeni belgili, eki eldiń bıznes salasy bir-birimen tyǵyz baılanysta qyzmet atqaryp keledi. Resmı málimetterge súıensek, qazir elimizde 700-den astam kásiporynda qyrǵyzstandyq kapıtal men bıznes bar.
Baýyrlas eki el arasyndaǵy baılanysty nyǵaıta túsýge baǵyttalǵan sharalar aıasynda «Ekijaqty ekonomıkalyq yntymaqtastyqtyń jol kartasy» bekitilip otyr. Muny strategııalyq mańyzy bar qujattar qataryna jatqyzýǵa bolady. Olaı deıtinimiz, bul qujatta tek qana qysqa merzimdi, operatıvtik sıpattaǵy sharalar qarastyrylyp qoımaı, uzaq merzimde eki el arasyndaǵy qatynasty retteýge negiz bolatyn júıeli sharalarǵa basymdyq berilgen. Jol kartasyndaǵy júıeli sharalar úlesi 60%.
Onda Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq aıasynda tehnıkalyq reglamentter talaptaryn qadaǵalaýdy kúsheıtý maqsatyndaǵy birikken sharalar da qarastyrylǵan. Jol kartasynyń shekarada ártúrli faktorlarǵa baılanysty týyndaıtyn kedergilerdi joıý maqsatynda kedendik, salyq, veterınarlyq, sanıtarlyq baqylaý sharalarynyń sapasyn birlesip arttyrýǵa baılanysty is-sharalar qarastyrylyp otyr. Qyrǵyzstannan keletin taýar aǵymynyń kóptigin eskersek, bul sharalar tek bizdiń elge emes, eń áýeli Qyrǵyzstan úshin tıimdi bolmaq.
Bul qujat zańdyq talaptardy rettep qana qoımaı, eki el arasyndaǵy saýda-ekonomıkalyq aınalymdy arttyrýǵa múmkindik bereri sózsiz. Eń bastysy, jol kartasynyń keıbir «kóleńkeli» operasııalardy ashyqqa shyǵaryp, salyq bazasyn ulǵaıta otyryp, salyqtan túsetin tabystar kólemin arttyrýda róli zor bolmaq.
Serjan MADIEV, «Ekonomıkalyq zertteýler ınstıtýty» AQ basqarma tóraǵasy