Danııar Aqyshev: «Bizdiń maqsatymyz – qarjy júıesin ornyqty damytý»

– Danııar Talǵatuly, osy jyldyń aldyn ala qorytyndysyn qalaı baǵalaısyz? Qandaı maqsattarǵa qol jetkize aldyńyzdar? Sheshilmegen mindetter qaldy ma?

– Baǵa turaqtylyǵyn qamtamasyz etý Ulttyq Bank úshin basym mindet bo­lyp ta­bylady. Osyǵan oraı alda qo­ry­tyn­dylardy shyǵara bastaımyz. Ulttyq eko­nomıka mınıstrligi Statıstıka ko­mı­tetiniń derekteri boıynsha ınflıasııa 11 aıda 6,3% deńgeıinde qalyptasty. Bul 2016 jylǵa qaraǵanda tómen. 2017 jyl ishinde ınflıasııa jyldyq kór­set­kishte Ulttyq Banktiń 6-8% nysana­ly dálizi sheginde qaldy. Osylaısha, Ult­tyq Bank júrgizgen aqsha-kredıt saıa­satynyń nátıjesinde, sol sııaqty syr­tqy jáne ishki faktorlardyń áserinen ınf­lıasııalyq prosesterdiń baıaýlaýy ma­ńyzdy qorytyndylardyń biri boldy.

Ekinshiden, Ulttyq Bank erkin ózger­meli aıyrbas baǵamy rejimin júr­gi­zýdi jalǵastyrdy. Teńge baǵamy Ult­tyq Banktiń az aralasýy kezinde ir­ge­li fak­torlardyń áserimen valıýta na­ry­­ǵyndaǵy suranys pen usynystyń negizinde qalyptasty. Jyl boıy ishki jáne syrtqy faktorlar serpini túrli baǵytta damy­dy, aıyr­bas baǵamynyń kúndelikti aýyt­qý­lary aıyrbas baǵamyn tepe-teń etip us­tap turýǵa jáne teńgerimsizdikti ul­ǵaı­t­paýǵa múmkindik berdi. Iаǵnı, teńge ba­ǵa­my avtomatty turaqtandyrǵysh fýnksııasyn atqardy.

Úshinshiden, teńgemen depozıtterdiń tartymdylyǵyn saqtaý dollarsyzdaný prosesine yqpal etip, bankterdiń ulttyq valıýtamen qorlanýyn ulǵaıtýǵa járdemdesti. 2016 jylǵy qańtarda dollarlaný deńgeıi óziniń eń joǵary 70% mánine jetse, aǵymdaǵy jyly depozıt naryǵynda biz valıýtalyq jáne teńgelik depozıtter arasyndaǵy tepe-teńdikti baıqadyq – dollarlaný deńgeıi 48-50% sheginde.

Tórtinshiden, Ulttyq Bank bankterdiń kredıtteýdi jańǵyrtýy úshin jaǵdaılar jasaı aldy. Jyl basynan beri ekonomıkany kredıtteý 3,2%-ǵa ulǵaıyp, 2017 jylǵy qazannyń sońynda 13,1 trln teńgege jetti. Kredıtteýdi jandandyrý aqsha-kredıt saıasatynyń jumsarýy nátıjesinde iskerlik belsendiliktiń artýy jáne tutynýshylyq suranystyń ulǵaıýy aıasynda oryn alýda. Jyl basynan bastap bazalyq mólsherleme 12%-dan 10,25%-ǵa deıin kezeń-kezeńmen tómendetildi, al bazalyq mólsherleme tómendetilgen soń barynsha qoljetimdi bolatyn kredıttik resýrstardyń quny da tómendeıdi.

Besinshiden, 2017 jyly Qarjy mını­str­­ligimen birlesip kiristilik kól­be­ýin qalyptastyrý jumysy jalǵasty. Ult­tyq Bank 1 jylǵa deıingi aralyqta qys­qa merzimdi nottar shyǵardy. Qarjy qu­ral­darynyń kiristiligi boıynsha uzaq merzimge arnalǵan (10 jyldan astam) baǵdarlardy qalyptastyrý úshin tamyzda Ulttyq Banktiń menshikti portfelinen 12, 15 jáne 17 jyldyq merzimdermen uzaq mer­­zimdi memlekettik baǵaly qaǵazdar sa­­tyl­dy. Nátıjesinde, kiristiliktiń 2016 jy­ly ınversııalyq nysany bar táý­eke­l­siz kólbeýi qalyptandyrylýda.

Aǵymdaǵy jyly qol jetkizilgen oń ná­tıjelerge qaramastan, sheshilýi kóp ýa­­qytty talap etetin mindetter bar. Bul qar­­jy sektoryn odan ári dollarsyz­dan­dy­rý prosesi, bankterdi qalypqa kel­tirý já­ne qarjylyq ornyqtylyǵyn art­ty­rýǵa qaraı bank júıesindegi kredıtteý qarqyndaryn qalpyna keltirý, sondaı-aq paıyzdyq mólsherleme boıynsha naryq kútýlerin jáne halyqtyń ınflıasııalyq kútýlerin basqarýdaǵy tıimdilikti arttyrý. Basqasha aıtqanda, bizdiń maqsatymyz – naqty problemalardy sheshýden búkil qarjy júıesin ornyqty damýǵa kóshirý.

– 2015 jylǵy tamyzda teńgeniń er­kin ózgermeli baǵamy rejimin engi­zýge já­ne ınflıasııalyq targetteýge ótýge qa­ramastan, kóptegen qazaqstandyqtar bu­ryn­ǵysha teńgeniń aıyrbas baǵa­myn kúndelikti qadaǵalap, onyń aýyt­qý­la­ryna alańdaýda. Josyqsyz qa­ty­­sýshylardyń áserinen naryqta aı­­tar­lyqtaı aýytqýlar bolǵan kez­de dúrbeleń týyndap, aıyrbas pýnkt­te­rine kezek aǵylady. Osy saladaǵy ahýaldy qalaı baǵalaısyz?

– Birshama uqsas jaǵdaıdy mysalǵa keltireıin. Almatylyqtar – seısmıkalyq aımaqta turatyn adamdar arasynda shamaly jer silkinisi paıdaly degen pikir qalyptasqan, sebebi olar jer qyrtysyndaǵy shıelenisti alyp, eleýli jer-asty dúmpýleriniń yqtımaldylyǵyn azaıtady-mys. Bul teorııaǵa sáıkes, osyndaı «báseńdetý» bolmaǵany jáne ala­pat energııanyń jınaqtalǵany qaýipti. Men bul sala mamany emespin, seısmo­log­tar ony jaqsy biledi, alaıda aıyrbas ba­ǵamyn qalyptastyrýmen salystyrý oryndy sııaqty. Turaqtylyǵy aldamshy bolǵan teńge baǵamyn uzaq ýaqyt boıy belgileý kezeńderiniń qan­daı aýyr qunsyzdanýmen aıaqtalǵany esi­mizde. Sondyqtan búginde oryn alyp otyrǵan baǵamnyń azdaǵan aýytqýlary kúızelisterdi sińirip, kúrt qunsyzdaný múmkindigin boldyrmaıdy, sebebi baǵam tu­raqty túrde Ulttyq Banktiń qa­ty­sý­ynsyz tepe-teń mánde bolady. Osy­laı­sha, ózgermeli aıyrbas baǵamy rejimi kezinde valıýta naryǵyndaǵy aýytqýlar halyqtyń alańdaýshylyǵyn týǵyzbaýy tıis.

Aıyrbas baǵamyna áser etetin fak­tor­larǵa tolyǵyraq toqtala keteıik. Olar­­dyń jyl boıy áseri túrli baǵytta bol­dy. Qańtar-mamyrda syrtqy naryq­tar­daǵy jaǵymdy jaǵdaılar aıasynda teń­geniń birtindep nyǵaıýy baıqaldy. Maý­symda munaıǵa baǵa belgileniminiń tó­men­deýinen elge shetel valıýtasynyń ke­lýi azaıdy, bul oǵan degen suranystyń ósýine ákeldi. Halyqtyń devalvasııalyq kútýleri jaǵdaıdy qıyndata tústi. Teńge baǵamynyń joǵary qubylmalylyǵyn shekteý maqsatynda Ulttyq Bank maýsymda 101 mln AQSh dollary mólsherinde satýdy júzege asyryp, valıýtaǵa degen artyq suranysty qanaǵattandyrý jóninde sheshim qabyldady, bul maýsymdaǵy búkil valıýtalyq saýda-sattyq kóleminiń 3%-ynan az. Úshinshi toqsanda, munaı baǵasynyń joǵary serpinine qaramastan, devalvasııalyq kútýler saqtaldy. Bul BAQ-taǵy jarııalanymdarǵa, atap aıt­qanda keıbir «sarapshylardyń» negiz­siz málimdemelerine baılanysty boldy. Nátıjesinde shetel valıýtasyna de­gen ar­tyq suranys baıqaldy. Ony qanaǵat­tan­dyrý úshin Ulttyq Bank sondaı-aq shetel valıýtasynyń satýshysy bolý tý­raly sheshim qabyldady. Bul valıýta na­ryǵynyń birtindep turaqtanýyn qam­ta­masyz etti. Qazannyń ekinshi jartysynan bastap valıýta naryǵyndaǵy jaǵdaı turaqtylyǵyn jalǵastyrýda. 11 aıda teńgeniń aıyrbas baǵamy bir AQSh dollary úshin 331,2 teńgege – 0,6%-ǵa nyǵaıdy. Teńge baǵamynyń qalyptasýy shetel valıýtasyna degen suranys pen usynystyń áserinen naryqtyq jaǵdaılarda oryn alýda. Jeltoqsanda teńge baǵamy bir AQSh dollary úshin 332,75-335,05 teńge aralyǵynda shamaly aýytqýdy kórsetip otyr. 12 jeltoqsanda bırjalyq baǵam aı basynan beri 1 AQSh dollary úshin 334,85 teńgege deıin 1,1%-ǵa álsiredi (jyl basynan beri álsireý – 0,5%).

– 2018 jyly aqsha-kredıt saıasatyna túzetýler engizý josparlanyp otyr ma? Kelesi jyly Ulttyq Banktiń qyz­me­tinde qandaı basymdyqtar bolady?

– Ulttyq Bank basqarmasy 2017 jyl­ǵy 29 qarashada QR aqsha-kredıt sa­ıa­- satynyń 2018 jylǵa arnalǵan negizgi ba­ǵyttaryn maquldady. Bul qujatta saıa­sattyń kelesi jylǵa arnalǵan nysanaly baǵdary, qaǵıdattary jáne baǵyttary aıqyndalǵan. 2018 jyly aqsha-kredıt saıasatyna eshqandaı mańyzdy túzetý engizilmeıdi. Bul bizdiń birizdilik jáne boljamdylyq qaǵıdattarymyzǵa qaıshy keler edi. Bul qaǵıdattarǵa degen senimdi biz yjdaǵatpen ádetke aınaldyrmaqpyz. Ult­tyq Bank aqsha-kredıt saıasatyn ınf­lıasııalyq targetteý rejiminde iske asy­rýdy jalǵastyrady. Aqsha-kredıt saıa­satynyń sharalary ınflıasııa boıynsha orta merzimdi maqsatqa qol jetkizýge 2020 jylǵa qaraı – tómen, biraq 4%-ǵa shamasynda baǵyttalatyn bolady. Bu­dan basqa, kelesi 2 jylǵa ınflıasııa boı­ynsha aralyq nysanaly ólshemder aı­qyn­dalǵan: 2018 jyldyń sońyna – 5-7%, 2019 jyldyń sońyna – 4-6%.

Inflıasııa boıynsha maqsattarǵa qol jetkizý úshin Ulttyq Bank ınflıasııanyń is júzindegi jáne boljamdy deńgeıine jáne basqa ólshemderge baılanysty baza­lyq paıyzdyq mólsherlemeni belgi­leıdi. Baza­lyq mólsherleme naqty kórsetkishte, ıaǵnı ınflıasııanyń 12 aılyq aralyqtaǵy boljamdy mánin shegergende nomınaldyq mólsherleme 4%-dan aspaıtyn deńgeıde bolady.

Sonymen qatar Ulttyq Bank trans­mıs­sııalyq tetik arnalaryn jetil­di­rý, ki­ristiliktiń barabar kólbeýin qa­lyp­tas­tyrý úshin jaǵdaılar jasaý, ha­lyq­­tyń ınflıasııalyq kútýlerin tu­raq­­­­tandyrý jumysyn jalǵastyrady. Kom­­­mý­nıkasııalar júıesin odan ári qu­rý arq­yly ekonomıka sýbektileriniń kú­­tý­le­rin basqarýǵa edáýir mán beriledi.

Inflıasııa boıynsha maqsattarǵa qol jet­kizýge qosymsha qoldaý sharalary re­tinde bank sektoryn qalypqa keltirý, eko­nomıkany dollarsyzdanýdy yntalandyrý, valıýtalyq retteý men valıýtalyq ba­qylaýdy ońtaılandyrý sharalary aıqyndalǵan.

– Álemdik naryqtardaǵy mak­ro­eko­nomıkalyq jaǵdaı 2017 jyly Qazaq­stan­ǵa qolaıly boldy dep aıtýǵa bola ma? Tólem balansynyń profısıttik aǵym­daǵy shotynyń qaıtarylýynan úmit bar ma?

– 2017 jyly negizgi taýar-shıkizat na­ryqtaryndaǵy ahýal tutastaı alǵanda Qazaqstan ekonomıkasyna oń áser etti. 2016 jylǵy qarashada álemdik munaı eksporttaýshy elderdiń aýqymdy toby jasaǵan munaı óndirýdi qysqartý týraly kelisimniń qoldanylýy, sondaı-aq álemdik suranystyń ósýi arqasynda 2017 jylǵy 10 aıdyń qorytyndysy boıynsha munaıǵa ortasha baǵa ótken jylǵy 43,6 AQSh dollarymen salystyrǵanda bir barrel úshin 52,4 AQSh dollaryn qurady. Kóptegen halyqaralyq uıym­dardyń boljamy boıynsha, 2018 jyly munaı baǵasy sondaı-aq bir barrel úshin 50 AQSh dollarynan joǵary bolady.

Álemdik ekonomıkanyń jedel damýy, sondaı-aq óndiristiń qysqarýy aıasynda tústi metaldar baǵasy da edáýir ósim kór­setti – jyl basynan beri mys, myrysh, qorǵasyn jáne alıýmınıı baǵasy 30%-dan astamǵa ósti. Budan basqa, Qazaq­stan­­nyń negizgi saýda áriptes elderi – EO, Re­seı, Qytaı ekonomıkalarynyń qazaq­stan­dyq ónimge suranysynyń ósýinde turaqty qarqyn baıqalady.

Álemdik taýar naryqtaryndaǵy ja­ǵym­dy baǵa konıýnktýrasy, son­daı-aq tu­raqty syrtqy suranys Qashaǵan­da­­ǵy mu­naı óndirýdi bastaýmen qatar Qazaq­stan ekonomıkasynyń ósýine yq­pal etti. Aldyn ala baǵalaý boıyn­sha, 2017 jylǵy 9 aıda aǵymdaǵy shot tap­shy­lyǵy ótken jyldyń osyndaı keze­ńi­men salystyrǵanda 16,4%-ǵa tómendep, 5 mlrd AQSh dollaryn qurady. Taýarlar eksportynyń ósý qarqyndary taýarlar ımportynyń ósýinen eki ese joǵary boldy (15,6%-ben salystyrǵanda 31,1%). Tikeleı sheteldik ınvestısııalar boıynsha 3,3 mlrd AQSh dollaryna teń taza aǵyn baıqaldy. Kelesi jyly aǵymdaǵy ekonomıkalyq konıýnktýranyń saqtalýy jáne Qazaqstan ekonomıkasynyń saý­da­nyń jańa jaǵdaılaryna beıimdelýi aǵym­daǵy shot tapshylyǵynyń odan ári tó­mendeýine yqpal etetin bolady.

– Qazaqstanda yryqtandyrylǵan valıýtalyq rejim qoldanylatyny jáne kapıtaldyń erkin qozǵalysy qam­­tamasyz etiletini belgili. Sonymen bir­ge siz keıbir eksporttaýshylardyń va­lıý­talyq túsimdi ýaqtyly qaı­tar­ma­ýy tólem balansynyń kór­set­kish­te­rin nasharlatatyny jáne aıyrbas ba­ǵa­myna teris áser etetindigi týraly aıt­tyńyz. Valıýtalyq túsimniń Qazaq­stan­ǵa ýaqtyly qaıtarylýyn qam­ta­masyz etý úshin qandaı da bir sharalar qabyldaý josparlanyp otyr ma?

– Ulttyq Bank yryqtandyrylǵan valıýtalyq rejimniń negizgi qaǵıdat­ta­rynan bas tartpaı, Úkimetpen bir­lesip qysqa merzimdi jáne uzaq mer­zim­di bolashaqta valıýtalyq retteý bóli­gin­de júıelik sharalar qabyldaýdy jos­parlap otyr. Máselen, Ulttyq Bank jańa redaksııada «Valıýtalyq ret­teý jáne valıýtalyq baqylaý týra­ly» zań jobasyn ázirledi, onyń sheń­be­rin­de ózge túzetýlerdi qospaǵanda valıý­ta­lyq baqylaýdyń tıimdiligin arttyrý jónindegi normalar, onyń ishinde aq­sha­ny jylystatýǵa jáne terrorızmdi qar­jy­landyrýǵa qarsy is-qımyl máse­le­le­rimen ózara baılanysta onyń nátı­je­lerin paıdalaný kózdelgen.

– Osy jyl Bank sektorynyń or­nyq­tylyǵyn arttyrý baǵdarla­ma­s­yn iske asyrýdyń bastalýymen este qal­dy. Bul baǵdarlamany tabysty is­ke asyrý qarjy naryǵynyń osy sek­toryndaǵy problemalardy shyn mánin­de túpkilikti sheshe ala ma?

– Ulttyq Bank Úkimetpen birlesip bankterdiń nesıe portfeli qaryzdarynyń sapasyna baılanysty problemalardy sheshý jóninde birneshe ret sharalar qabyldady. Atap aıtqanda, zańnamalyq deńgeıde problemaly kredıtter nary­ǵy­nyń (SABU men PKQ) jumys isteýi úshin jaǵdaılar jasaldy, jumys iste­meıtin aktıvterdi arnaıy enshiles uıym­darǵa (SABU) berý úshin, úmitsiz qaryz­da­r­dy keshirý, ne esepten shyǵarý úshin sa­lyqtyq artyqshylyqtar berildi (2027 jyl­ǵa deıin qoldanylady), jumys iste­meı­tin qaryzdarǵa nesıe portfeliniń 10%-y mólsherinde tikeleı lımıtter belgilendi.

Memleket basshysynyń tapsyrmasyn iske asyrý maqsatynda Ulttyq Bank shetel valıýtasynda ıpotekalyq turǵyn úı/ıpotekalyq qaryz jáne merzimi ótken be­reshegi bar ulttyq valıýtada ıpo­tekalyq tur­ǵyn úı/ıpotekalyq qaryz alǵan qa­ryz alýshylarǵa qoldaý kórsetýge ba­ǵyt­talǵan Ipotekalyq qaryzdardy qaı­ta qarjylandyrý baǵdarlamasyn qa­byl­dady.

Nesıe portfeliniń sapasyn jaqsartý boıynsha qabyldanǵan sharalar keshenine q­aramastan, bankterdiń balansynda prob­le­maly qaryzdardyń joǵary deńgeı­iniń saqtalýy bankterdiń kredıttik bel­­sendiligin ustap turǵan negizgi prob­le­­malardyń biri bolyp qalýda. Bul rette bankter aktıvteriniń naqty sapasy qa­ryz alýshylardyń qarjylyq jaı-kúıi­niń tó­men sapasynan, «turaqty emes» ke­pil­der­di (bolashaqta túsetin aqsha men múlik, enshiles kompanııalardyń saqtandyrý polısteri, jeke tulǵalardyń kepildikteri jáne t.b.) paıdalaný praktıkasynan jáne aksıonerlerdiń jáne olarmen baılanys­ty adamdardyń bıznesin qaıtarymsyz kredıtteýden qosymsha baǵalaýdy talap etedi.

Memleket basshysynyń Qazaqstan hal­qyna Joldaýy sheńberinde berilgen tap­syrmalarǵa sáıkes, Ulttyq Bank ju­mys istemeıtin kredıtterdiń deń­geı­in tómendetý jáne ekonomıkany kre­dıt­teýdiń odan ári ósýine jaǵdaılar ja­saý úshin iri bankterdi ústeme kapı­tal­dan­dyrýdy qamtamasyz etýge, son­daı-aq bank sektoryndaǵy júıelik táý­ekel­der­diń ósýine jol bermeý jóninde aldyn alý sharalaryn qoldaný arqyly Ulttyq Banktiń qa­daǵalaý mandatyn kúsheıtýge baǵyt­tal­ǵan QR bank sektorynyń qarjylyq ornyqtylyǵyn arttyrý baǵdarlamasyn bastady.

Ulttyq Bank basqarmasy jalpy somasy shamamen 650 mlrd teńge bolatyn, baǵdarlamaǵa bes banktiń (ATF Bank, Eýrazııalyq Bank, Sesnabank, Bank SentrKredıt jáne Bank RBK) qatysýyn maqul­dady. Banktiń qarjylyq jaǵdaıy na­sharlaǵan jaǵdaıda, atap aıtqanda, ol prýdensııalyq normatıvterdi buzǵan nemese aktıvterdi shyǵarý faktileri anyqtalǵan kezde, rettelgen boryshty jaı aksııalarǵa aýystyrý kózdelgen.

Baǵdarlama nátıjeleri boıynsha bank sektorynyń jıyntyq menshikti ka­p­ıtalyn memlekettik qoldaý somasyna ulǵaıtý kútiledi, bul olardyń qar­jylyq turaqtylyǵyn jáne yqtımal jańa qolaısyz syrtqy faktorlarǵa ornyqtylyǵyn kúsheıtedi. Bank sektoryn qoldaý sharalary bank sektorynyń jumys istemeıtin aktıvteri 1 trln teń­ge­den astam somaǵa qysqartýǵa ákeledi, bul aktıvterdi kapıtaldandyrýdy qam­ta­masyz etý, esepten shyǵarý, keshirý já­n­e aktıvter sapasyn jaqsartý boıyn­sha basqa sharalar esebinen tutastaı al- ­ǵ­anda el ekonomıkasynyń damýyna mýl­tıplıkatıvti áser etedi.

Sonymen birge bankterdiń menshikti kapıtalyn ulǵaıtý bankterdiń jumys is­temeıtin aktıvterin tómendetýmen qa­tar bankterdiń ekonomıkanyń naqty sek­to­ryn kredıtteýine qoldaý kórsetedi. Baǵ­darlama ekonomıkanyń aralyq sala­la­ry­nyń odan ári damýyna yqpal etetin bo­lady, bul óz kezeginde túpkilikti qaryz alýshylardyń – ekonomıkanyń naqty sektory kásiporyndarynyń qarjylyq jaı-kúıiniń qalypqa kelýine yqpal etedi.

Menshikti kapıtaldyń ósýi jáne ju­mys istemeıtin kredıtterdiń tómen­deýi bankterdiń qoldanystaǵy strategııa­la­ry men bıznes-úlgilerin qaıta qa­raý­ǵa jáne ońtaılandyrýǵa ákeledi, onyń nátıjesinde bankterdiń banktik qyz­metterdiń jańa jáne tıimdi túrlerin kre­dıtteýde, keńeıtýde jáne damytýda bel­sendiliginiń artýy kútiledi.

– Ulttyq Banktiń sizdiń basshy­ly­ǵyńyzben sheship otyrǵan taǵy bir es­kir­gen problemasy – valıýtalyq qaryz alǵan jáne tólem qabilettiligin joǵaltqan ıpotekalyq qaryz alýshylar problemasy. Bul másele qalaı sheshilýde?

– Qaryz alýshy jeke tulǵalar úshin qar­jy daǵdarysynyń saldaryn je­ńil­detý turǵysynda Memleket basshy­sy­nyń tapsyrmasy boıynsha 2015 jyldan bas- tap Ipotekalyq qaryzdardy qaıta qar­jylandyrý baǵdarlamasy iske asyrylýda.

Búgingi kúni baǵdarlama 23 myńnan as­tam azamattar úshin jalǵyz baspana­syn saqtap qalýǵa jáne boryshtyq júk­­­temesin tómendetýge múmkindik ja­sa­­­dy. 2027 jylǵa deıin aqshany ıge­­rý­­diń revolverlik tetigin eskere oty­ryp baǵdarlama shamamen 40 myń qaryz alýshyny qamtıdy. 2017 jyl­ǵy 11 sáýirde Memleket basshysy Ult­tyq Bankke Úkimetpen birlesip baǵdar­la­many keńeıtýdiń oryndylyǵy týra­ly usy­nystar engizýdi tapsyrdy. Ipo­teka­lyq naryq monıtorıngi bankterden jyljymaıtyn turǵyn úıin kepilge qoı­yp, shetel valıýtasynda qaryz alǵan já­ne baǵ­darlamanyń ólshemsharttaryna sáı­kes kelmeıtin azamattar, sondaı-aq ha­lyq­­­tyń áleýmettik osal toptaryna ja­ta­­tyn qaryz alýshylar aǵymdaǵy eko­no­mıkalyq ahýalda barynsha álsiz bolyp ta­bylatynyn kórsetti. Ulttyq Bank Úki­metpen birlesip qaryz alýshylardyń osy sanatyna járdemdesý máselesin qa­ras­tyrady.

– Qazaqstandyqtardyń zeınetaqy aktıvterin basqarý naryǵyna jeke basqarýshylardy shyǵarýǵa daıyndyq qalaı ótýde?

– Qazaqstan Respýblıkasy Prezı­de­n- tiniń tapsyrmasyn oryndaý sheńbe­rin­de Ulttyq Bank BJZQ zeınetaqy ak­tıv­terin salymshynyń tańdaýy boıynsha je­ke basqarýshy kompanııalarǵa berýdi kózdeıtin zeınetaqy aktıvterin basqarý júıesin reformalaý boıynsha usynystar daıyndady.

Talqylaý aıaqtalǵan soń Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń qoldanystaǵy zań­na­ma­syna tıisti ózgerister men tolyq­ty­rýlar qabyldaý talap etiledi.

Sonymen qatar Ulttyq Bank Ulttyq qordyń aktıvterin jáne Ulttyq Banktiń altyn-valıýta aktıvterin basqarý tá­ji­rı­besiniń negizinde BJZQ zeınetaqy ak­tıv­teri portfeliniń valıýtalyq bóligin ja­­ńa strategııalyq bólýdi ázirledi. Tı­­is­ti ózgerister men tolyqtyrýlar BJZQ ınvestısııalyq deklarasııasynda kórs­e­tildi. Jańa bólý sheńberinde BJZQ ın­ves­tısııalyq deklarasııasyn­da kóz­del­gen ob­lıgasııalar men aksııalardyń ja­han­dyq ındeksterine ındekstik ınvestısııa­laýdy paıdalaný josparlanyp otyr. Bul rette BJZQ zeınetaqy aktıvterin ın­dekstik ınvestısııalaýdy sheteldik bas­qarýshy kompanııalar júzege asyratyn bolady.

– Ulttyq Banktiń nottaryn satyp alý­ǵa halyqtyń qoljetimdiligi boı­yn­­sha blokcheın tehnologııasyn paı­dalana otyryp iske asyrylatyn qa­natqaqty joba qandaı satyda?

– Qazirgi ýaqytta mańyzdy jumystyń biri qyzmetimizge jańa tehnologııalardy endirý bolyp tabylatynyn osydan buryn habarlaǵan bolatynbyz, onyń biri blokcheın tehnologııasy bolyp taby­lady. Bul tehnologııany paıdalana oty­ryp qanatqaqty joba retinde Ulttyq Banktiń qysqa merzimdi nottaryn ha­lyqqa ótkizýdi bastaý josparlanyp otyr. Jobada halyqtyń Ulttyq Banktiń baǵaly qaǵazdaryn web-qosymsha arqyly, sol sııaqty mobıldi qosymsha arqyly da sa­typ alýǵa múmkindigi bolatyny qaras­ty­rylmaq. Qazirgi ýaqytta jobanyń qa­jetti uıymdastyrý-tehnıkalyq já­ne daıyndyq aspektilerin ázirleý jal­ǵa­sýda. Atap aıtqanda, «ónim» boıynsha tehnıkalyq jumystar aıaqtaldy, mo­bıl­di jáne veb-qosymshalar ázirlendi, ın­fra­qurylymdyq sýbektilerdiń qa­ty­sýy­men birqatar testileý kezeńderi ót­ki­zildi.

– Bıyl, 11 jyldyq úzilisten keıin al­ǵash ret Qarjygerler kongresi ótti. Siz­diń bul is-sharaǵa qatysty kútý­le­rińiz aqtaldy ma? Forýmnyń qandaı da bir naqty, aıtarlyqtaı nátıjeleri bol­dy ma? Talqylaý jalǵasyn tapty ma?

– Kútýler tutastaı alǵanda aqtaldy, sebebi kongrestiń kún tártibi aǵymdaǵy qarjy naryǵynyń negizgi máselelerin já­ne onyń ártúrli problemalaryn tal­qy­laýǵa múmkindik berdi. Kongreste tal­­qylanǵan negizgi taqyryptardyń ara­synan qarjy sektorynyń ornyqty dam­ýy­na arnalǵan talap retinde makro­eko­nomıkalyq saıasattyń boljam­dy­ly­ǵyn, adam kapıtalyn qosa alǵanda qar­jy sektorynyń damý faktorlaryn bólip ataýǵa bolady.

Qorlandyrý jáne retteý, básekeles or­ta, jańa tehnologııalar jáne qor na­ry­ǵyn damytý máseleleri de kún tártibinen tys qalǵan joq.

Aıtarlyqtaı nátıjelerge kelsek, kon­gress Qazaqstan qarjy sektoryna qa­tysýshylardyń qarjy sektoryndaǵy álem­dik revolıýsııa aıasynda, sondaı-aq qar­jylyq qyzmetterdi kórsetýdegi úlgini aýys­tyrý turǵysynan olardyń aldynda ashy­latyn táýekelder men múmkindikter tý­raly birinshi bolyp bilýine yqpal etti. Eldiń qarjy sektoryn túbegeıli «qalypqa keltirý» talap etiledi. Ol úshin, osyǵan deıin atap ótkenimdeı, bank sektorynyń qarjylyq ornyqtylyǵyn arttyrý baǵdarlamasy iske asyrylýda.

Kongrestiń taǵy bir qorytyndysy, oǵan qatysýshylar osy forýmdy ót­kizý dástúrin jalǵastyrý oryndy degen tujyrymǵa keldi, sebebi bul alań­dy jańartý qarjy naryǵyna bar­lyq qa­tysýshylar arasynda jemisti yn­ty­maq­­tastyqty retteýge múmkindik beretin qa­­dam jasaýǵa jol ashty. Kongrestiń ke­lesi otyrysyn biz ulttyq valıýta – teń­geniń 25 jyldyǵy qarsańynda ótki­zý­di josparlap otyrmyz.

– Jańa jyl qarsańy – qory­tyn­dy shyǵarý ǵana emes, sol sı­ıaqty qut­tyq­­taýlar men tilek­ter aıtý ýa­qyty. Osy kúnderi qazaq­stan­dyqtarǵa ne ti­ler edińiz?

– Osy múmkindikti paıdalana otyryp, men «Egemen Qazaqstan» gazetiniń barlyq oqyrmandaryn ótken Táýelsizdik kúnimen jáne kele jatqan Jańa jylmen quttyqtaǵym kelip otyr. Jańa jyl – erekshe mereke, ol bizge tamasha kóńil-kúı syılap, bolashaqqa degen senimdi arttyrady. О́tken jyly sizderge shattyq syılaǵan barlyq jaqsylyq kelesi jyly da jalǵassyn! 2018 jyl qýanyshqa toly jyl bolyn! Árbir úıge jáne árbir otbasyna densaýlyq, bereke-birlik jáne qarjylyq ál-aýqat tileımin! Erteńgi kúnimizge senimdi bolaıyq!

Áńgimelesken

Seıfolla ShAIYNǴAZY, «Egemen Qazaqstan»