Ázil-ospaq, syn-syqaq.
Jyldyń sońǵy kúni Bastyq buıyra sóıledi: – Áı, Ákpir-aı! Ták, bylaı: «Jumystan keshikkeni úshin, Qyzmet babyn paıdalanyp, Sopaqqa óshikkeni úshin, Ishkilik ishkeni, Aıyqtyrǵyshqa túskeni, Tapsyrmany oryndamaǵany úshin, Jumys kezinde qoryldaǵany úshin, Qyzmetinen alynsyn». – Báke, kim sonda? – Kim bolýshy edi, Qurbasov Jarylsyn! – Oıpyrm-aı, Báke, Bul endi bastyqtardyń jumysy ǵoı, Jarylsyn joǵarydaǵy Nákeńniń inisi ǵoı... – Ne deıdi? ! Solaı ma? Onda... Qapy qalma, Jańaǵy buıryqty óshirip, Jańasyn jaz kóshirip... * * * – Áı, Ákpir-aı! Ták, bylaı: «Jumysty adal istegeni úshin, Jumys ýaqtysynda ishpegeni úshin, Qoǵamshyl bolǵany úshin, Qyryq jasqa tolǵany úshin, Jyl boıy Senimdi aqtaǵany úshin, Qoǵam múlkin kózdiń qarashyǵyndaı saqtaǵany úshin, Júz myń teńge syılyq berilsin. Búkil ujymǵa tanylsyn!» – Báke, kim sonda? – Kim bolýshy edi, Qurbasov Jarylsyn. – Oho, mynaýyńyz qatyp ketti!
* * * Sol syılyq alǵan Jarylsyn Jańa jyldyń alǵashqy kúni Taǵy da aıyqtyrǵyshqa jatyp kepti. Ákim YSQAQ Shymkent
Sol úshin...Kez kelgen balyqshy qarmaq salyp otyryp qalǵyp ketip, kózin ashqanda aldynda typyrlap altyn balyq jatqanyn kórgisi keledi... Kez kelgen boıjetken tátti tús kórip oıanǵanynda, ózine jymııa qarap turǵan taq muragerin kórgisi keledi... Erjetken jasóspirim ataýly túsinde ǵana emes, óńinde de hanshaıymdy kóz aldynda kórgisi keledi. Iаǵnı, bul tosty jemis ishindegi qurmettisi – sábiz úshin alaıyq! О́ıtkeni sábizdiń kóz janarynyń kórgishtigin arttyratyny baıaǵyda-aq dáleldengen.
* * * О́zen ústinde arqasynda ýly jylany bar tarbıǵan tasbaqa jáımenen jyljyp kele jatyr. Jylannyń oıy: «Eger shaǵyp alsam ǵoı, silkip túsirip ketedi…» Tasbaqanyń oıy: «Silkip túsirýge áreket qylsam, onda shaǵyp alady…» Iаǵnı, bul jalǵanda juptasa ilgeri jyljý peshenege jazylǵan eken, túsinisip, til tabysa ǵumyr keshý úshin osy tosty alyp qoıalyq.
* * * Biz dúnıege kelgende shyr etip aıǵaılap kelemiz de, qaıtys bolǵanymyzda el-jurtty jylatyp ketemiz. Sondyqtan, osy tosty buıyrǵan tirlikte únemi emen-jarqyn jaıdary júrý úshin alyp qoısaq.
Bastyq bolyp nem bar edi!..Pyqyp ǵumyrdan baz keship qusa bolyp júrgeninde jeltoqsannyń aqyrǵy kúni aýyldan bala kezden birge ósken synyptas ta syrlas dosy Ildebaı kelgende qýanǵany sonshalyq, qushaqtap kórisip, áı-shaıǵa qaratpaı áıdik dámhanaǵa alyp kirip, «eski jyl ekirkesin» mánde eki qaıtara tilek aıtylyp ishke «el qonǵan» sátten sóz tizginin ózi aldy. – Ildeke-aı, kelgeniń ǵajap boldy! Qusa bolyp qulaýǵa shaq qalyp edim! Sher-muńymdy tyńdap kórshi... «Ne bop qaldy eken!?» dersiń... Toq eteri, beker bastyq boldym ba deımin. El qatarly jaqsy edi, bastyq bolamyn dep bordaı tozdym emes pe! Ana qytaıdyń Konfýsıı danyshpany: «Adamnyń shyn qalpyn bilgiń kelse – bastyq etip, qolyna bılik ber» degeni aıdaı anyq eken... Bastyq bolǵan kúnnen-aq burynǵy Pyqyp kelmeske ketti... Baqyryp-shaqyrýǵa, jer tepkilep shát-shálekeı bolýǵa týra keldi. Aldymen burynnan birge kele jatqan qyzmettester teris aınaldy. Aldymnan kelse tistep, artymnan kelse teýip teperish kórsettim... Burynǵy sypaıy da kishipeıil qalpymnan jurnaq ta qalmapty. Qarsy kelgen úsh-tórteýin qyzmetten qýyppyn. Birazyn tópelep ózimshe «táýbasyna» keltirippin... Qarapaıym kezimizden «qara nandy bóle jep kelgen» qyzmettesterge qyrǵıdaı tıip qara bastym emes pe?! Áı, ıttiki-aı, bastyq bolyp nem bar edi!.. Bastyqsyń ǵoı dep aǵaıyn-týys jaǵdaı aıtyp jalpaıyp keledi. Birin bitiresiń, kóbine kúshiń kelmeıdi. Kóbisi «búıtip bastyq bolǵanyńdy uryp qoıyppyn» dep kijinip ketip qarasyn múldem batyrady... Mundaıda dos-jarannyń da ótinishi kóbeıedi. Kómektesken bolasyń... Áı, biraq kóbiniń «qyshyǵanyn» dóp basý múmkin emes eken... Aldy-artyma qarasam, burynǵy dos-jarannan da jurdaı boppyn. Minezimde ıt minez eken... Áıelim: «Bastyq bolyp bolmysyń ashyldy. Oıpyr-aı, anyq jylqy, kim bilgen, jylqynyń teksizi ekensiń! Aldyńdaǵyny tistep, artyńdaǵyny teýip, oısyz-qyrsyz osqyrynyp, bala bezip, qyz qashyp – kimiń qaldy seniń-eı?!» dep, kóz jasyna erik berip eńirep alady, – dep Pyqyp, ara-arasynda jópeldete quıylǵan úremkeni tóńkerip tastap otyrǵany esinde. Qasyndaǵy «aýylbaıskı» dosy ne desin, munyń bulqyna aıtqan «buıdaly sózderin» uıyp tyńdap bas shulǵyp otyryp, bir mezetterde tili kúrmele: «Pyqyp, bastyq ekeniń ras bolsa meniń bir balamdy qaramaǵyńa qyzmetke al, alda jaqsylyǵyńdy jasa» dep sonaý ıt arqasynan at aryltyp kelgendegi ótinishin aıtyp qalǵan bolatyn. Sodan kóp otyrypty... Ájiń-gújiń áńgime aıtylypty. Ne kerek, sózdiń sońy Pyqekeń myna kelgen ıt jylynda aýyl dosymen de yryń-jyryń kerildesip keńirdek barysyp... ne kerek, ol: «Dosym dep kelip edim, bir ótinishimdi oryndar dep edim... Naǵyz ıt ekensiń, búıtken bastyqtyǵyńdy basyńa búrk... Uqqanym – kómýsiz qalarsyń», dep kete barypty...
Ersultan MAǴJAN
TALDYQORǴAN
Tarıhı kúnFabrıka qaqpasynda qaqaıyp otyratyn kúzetshi shal jyldyń alǵashqy kúni seh jumysshysy Mıkony jelkesinen túıgishtep dırektordyń aldyna dedektetken kúıi bir-aq ákeldi. Iterise-julqylasyp engen ekeýine bastyq ań-tań. Kúzetshi shal bir qolymen ustaǵan urysyn sheńgeldeı syǵymdap, ekinshisimen dorbadaǵy balalar but kıimin ústel ústine úıe bastady. – Joldas dırektor, uryny ustadyq. Shyǵar esikte shap berdik, bálemdi. О́zimizdiń ónim, balalar kalgotkıi... Qabaǵyn qars túıip, qahar shashýdyń ornyna – dırektordyń janary jaınap, óńine qan júgirip, istep otyrǵan isin tastaı-mastaı: – Ne deıdi? Qatelesip turǵan joqpysyz? – dedi de júgire basyp kúzetshiniń qasyna jetip keldi. Kúzetshi shal Mıkony nuqyp: – Senbeısiz be? Urlyqshynyń ózinen surańyz. Sabazdyń sazaıyn berý kerek! – dep jatyr. Ury ne desin: «Alǵanym ras edi» dep músápirsip mińgirledi. Dırektor uryny qudasyndaı dereý qushaqtap mańdaıynan meıirlene súıdi... Buǵan ań-tań bolyp alaqtaǵan kúzetshi júregin ustap, janyndaǵy oryndyqqa qısaıa ketti. Dırektor: – Aıtyńyzshy, aǵasy, – dedi kúzetshige kúlimsirep, – fabrıka ónimin urlap bara jatqan sýyqqoldardy sońǵy ret qashan ustap edińiz?.. – Umytpasam, sirá, eki jyldan asty-aý deımin... – Kórdińiz be, ury dep ustaǵan Mıko búgin bizge qandaı qýanysh ákelip turǵanyn. Bul, bilesiz be, bizdiń ónimge el-jurttyń nazary aýdy degen sóz. Iаǵnı ónimimizdiń sapasy artqany... Sapasyz nárse kimge kerek? Mundaı qýanysh úshin shampan atylsyn! Qanekı, bárińiz de stolǵa jaqyndańyzdar! Búgin – ıt jylynyń birinshi kúni – tarıhı kún! О́nimimizdiń sapasy jaqsarǵany úshin, joldastar! Tars!..
Petr GONKOV
Shyrsha janyndaǵy jymıys31 jeltoqsan kúni syrtta jaýyn sebelep turdy. «Al kerek bolsa, alaı-dúleı nóser!» – dep keıidi qaltaly Qılybaı. Sálden soń jaýyn toqtap, kún shaıdaı ashylyp, Qılybaı kúnge qyzdyrynyp aldy da, keshkisin baý-baqshasynan qushaǵyn toltyra gúl julyp keldi de kóztanystaryn merekemen quttyqtaýǵa jınaldy. E, nesin aıtasyń, Jańa jyldy Aýstralııada qarsy alǵanǵa jeteri joq… * * * Aıaz ata kishkentaı Kerimbekke: – Alaqanyńdy tos, men ýysyńa tátti sala qoıaıyn, – deıdi. – Maǵan emes, onyńyzdy ákeme usynyńyzshy. – Sen ne, táttini unatpaýshy ma ediń? – Joǵ-a. Ákemniń alaqany úlkendeý ǵoı… * * * Eki stýdenttiń áńgimesi: – Jańa jyl merekesi túninde qaıda otyramyz? – Byltyr «agentte» boldyq, bıyl «feısbýkte» otyratyn shyǵarmyz... * * * Erkektiń ósip-jetilýiniń úsh satysy: 1. Eń áýeli Aıaz atanyń aldaýyna senedi. 2. «Aıaz ata aldap júr eken ǵoı» dep senbeıtin bolady. 3. О́zi Aıaz ata bolyp, balalardy aldaıdy. * * * Jańa jyl qarsańynda Aıaz ata bolyp kıinip alǵan eki akterdiń biri ekinshisine ótinish bildiredi: – Múmkindigiń bolsa bizdiń úıge baryp, bala-shaǵamdy merekelerimen quttyqtap shyǵasyń ba? – Nege men?! О́ziń barmaısyń ba? – Túsinesiń be, men qyzmetim úshin kóp aqsha suraımyn. * * * Eki ormanshynyń áıeli áńgimelesip tur: – Meniń kúıeýim maǵan arnaǵan syılyǵyn dástúr boıynsha shyrshanyń astyna tyǵyp qoıypty. – Ol qandaı syılyq eken? – Aldymen qalyń ormannyń ishinen sol shyrshany taýyp alý kerek.
Múıisti júrgizetin
Berik SADYR