Týberkýlez aýrýyn qalaı quryqtaýǵa bolady?

О́ńirlik kezdesýde sóı­legen halyqaralyq uıymdar sarapshylarynyń pikirine júginer bolsaq, eń­bek mıg­rant­tarynan tys, tek bos­qyndar arasynda júr­gizil­gen zertteýler olar­dyń alǵash­qy 5 jyl ishinde týber­kýlezge shaldyǵýynyń deń­geıi joǵa­rylyǵyn anyqtaǵan. Árı­ne, úı-kúıi joq adamda qandaı jaǵdaı bar, sondyqtan da olar­dyń áleýmettik dert sanalatyn týberkýlezben aýrýynyń bir astaryn osydan da izdeýge bolar. Elimizdiń shekarasyn bosqyndar legi baspaǵanymen jaqyn kórshilerden keletin eńbek mıgranttary barshylyq. Al týberkýlezdiń juqpaly ári aýa arqyly taraı beretinin eskere kele, Úkimet birneshe jyl buryn óńirlik basqosýlar ótkizýdi bastady. Astanada jeltoqsan aıynda ótken Or­talyq Azııa elderinde tý­ber­­kýlezge transshekaralyq ba­qylaý júrgizý máselelerine ar­nalǵan joǵary deńgeıli úshinshi óńirlik kezdesýde biraz má­seleniń basy qaıyryldy.

Iá, búgingi medısınanyń jetistigine, aýrýlardy emdeý­de jańa tehnologııalardyń qol­danylýyna qaramastan týber­kýlez dertin tolyq aýyz­dyqtaý múmkin bolmaı otyr. Ony kezdesýge qatysqan bilik­ti sarapshylardyń ózi moıyn­daǵan. Máselen, «Stop TB» seriktestiginiń jaýapty hatshysy Lıýchıka Dıtıý álem boıyn­sha osy aýrý túriniń taralýyna kóshi-qonnyń óz «úlesin» qosyp otyrǵanyna qyn­jylys bildirdi. «Álem­degi týberkýlezben aýyra­tyndardyń 10 paıy­zynan astamy mıgranttar» ekenin aıtqan ol dúnıe júzine keńi­nen taralǵan úsh juqpaly aýrý­dyń qataryndaǵy ınfeksııany aýyzdyqtaýda kúsh-ji­gerdi biriktirý qajettigin, bul oraıda yntymaqtastyqty tıimdi damytýda Qazaqstannyń Ortalyq Azııadaǵy kórshi­ler­men únqa­tysýdy bas­tap, birqatar memleketpen eki­jaqty kelisimderge qol qoı­ǵanyna rızashylyǵyn jet­kizdi. Jalpy, elimizde osy bir juqpaly dertke qarsy kúres­ke qatysty 2014-2020 jyl­­darǵa arnalǵan keshendi jos­par qabyldanǵany má­lim. So­nyń arqasynda aýrý qar­qyny saıabyrlaǵan. Ftızıo­pýlmonologııa ulttyq zertteý ortalyǵynyń dırektory Málik Ádenovtiń aıtýynsha, Qazaqstanda týberkýlez dıagnozymen dıspanserlik tirkeýde turǵan 9 myńnan astam adam bar. Aýrýǵa shaldyǵý 100 myńǵa shaqqanda sońǵy 10 jyl ishinde 3,3 esege, al ólim­niń 5,4 esege tómendegenin aıtqan ol týberkýlezdi dıagnos­tıkalaý men emdeýdiń Qazaqstan azamattary úshin tolyq tegin atqa­rylatynyn, al 2018 jyl­dyń 1 qańtarynan bas­tap turýǵa yqtııarhaty bar tulǵalardyń da sondaı quqyqqa ıe bolatynyna toqtaldy.

Densaýlyq saqtaý mınıs­­trligi Medısınalyq kó­mek­ti uıymdastyrý depar­tamentiniń dırektory Laýra Ahmet­nııa­zova elimizge jyl saıyn 300 myńnan mıllıonǵa deıin keletin eńbek mıgranttarynyń 15 paıyzynyń tý­berkýlez, AITV (SPID) syn­dy juq­paly aýrýlarǵa shal­dy­ǵý múm­kindigin tilge tıek ettti.

Jaǵymdy jaıtty da aıta ketken lázim. Týberkýlezdi anyq­­taý boıynsha júrgiziletin sharalar Dúnıejúzilik den­saýlyq saqtaý uıymynyń usy­nymynda 70 paıyz bolýy kórsetilse, elimizde bul kór­set­kish 80 paıyzdy qurady, týber­kýlezdiń dárilerge tó­zimdi formalaryn emdeýde de aı­tarlyqtaı jetistikter bar. «Bul aýrýmen kúreste qo­ǵam músheleriniń túsinýi men belsendiligi óte mańyzdy. Eger birneshe jyl buryn eki ÚEU ǵana bizge kómekke kelse, qazir olardyń sany 12-ge jetti. Azamattardyń týberkýlezden tolyq aıyǵýǵa bolatynyn bilýi mańyzdy. Tipti elimizde tózimdi formalarymen kúreste jaqsy nátıjeler baıqaldy. Ol Úkimet tarapynan óte joǵary sapaly preparattardyń satyp alynýynyń arqasynda júzege asty» deıdi M.Ábenov.

Astanaǵa jıylǵan alqaly top eńbek mıgranttarynda aýrý anyqtalǵan jaǵdaıda elden shyǵaryp jibermeı, em­deýdi bastap ketýdiń mańyz­dylyǵyna toqtaldy. Sebebi eńbek mıgranty shet jerde júrgen shamaly ýaqytynda aqsha tapsam deıdi. Al eger aýrý anyqtalǵan kúni elden shyǵarylasyń dese olar tekserilýden boı tasalaýdyń jolyn tabady. Sondyqtan eńbek mıgrantynyń ýaqytsha kel­gen memleketinde de, keıin eline qaıtqanda emdi jalǵastyra alamyn degen seni­miniń ornaýy da mańyzdy degen pikirlerin jetkizdi.

 Anar TО́LEÝHANQYZY,

«Egemen Qazaqstan»