Kórer kóz, tyńdar qulaq bolǵanda, bálkim osy maqalany jazýǵa otyrmas ta edim. Bul sonshama nemenege taýsylyp otyr deısizder ǵoı. Olaı bolsa máseleniń mánisin tarqatyp jazaıyn. Taqyryp – sol baıaǵy jol qatynasy.
El ıgiligi úshin jasalyp jatqan «Nurly jol» baǵdarlamasy boıynsha Ortalyq – Shyǵys baǵytyndaǵy Astana – О́skemen tas jolynyń (avtoban) Astana-Shiderti bóliginde aýylymyz Ajyǵa burylatyn jol qıylysy ótkeli qarastyrylmaǵan. Osy túıtkildi másele týraly aýdandyq, oblystyq, ortalyq gazetterde birneshe maqala jaryq kórdi. Aqmola oblystyq «Kókshetaý-Qazaqstan» telearnasynan sıýjet kórsetildi. Biraq bizdiń janaıqaıymyzǵa qulaq túrgen jan bolsaıshy.
О́rkenıet damýynyń kúretamyry – jol ekenin eskersek, osy beıqamdyqtyń kesirinen bizdiń aýyl bir jyldyń úsh aıynda syrtqy dúnıemen baılanysyn úzip alaıyn dep otyr. Aryz-shaǵymdarymyzda, baspasóz betinde jaryq kórgen maqalalarda atalǵan máseleni egjeı-tegjeıli táptishtep, sanasynda sańylaýy bar adam uǵatyndaı etip jazdyq. «Baıaǵy jartas – bir jartas, Qańq eter, túkti baıqamas» demekshi, osyndaı máselelerdi taldap tekseretin bólim bar ma? Monıtorıng júrgizile me? Avtoban qurylysy endi az ýaqytta aıaqtalady. Bizge kerekti burylys tusynda osy kúnge deıin óli tynyshtyq. Salynatyn ótkeldiń nyshany da baıqalmaıdy. Halyqtyń muń-zaryna qulaq qoıar jaýapty jandar bir-birine silteýmen ýaqyt ótkizýde. Tushymdy jaýap estimeı ekiudaı sezimde ajylyqtar júr.
Osy tustan atalmysh máseleniń basyn ashyp, qaıtalap túsindirýdi jón kórdim. Bizdiń Ajy aýyly oblysymyzdyń ortalyǵy Kókshetaýdan 500 shaqyrymnan asa qashyqtyqta ornalasqan. Pavlodar oblysynyń dál shekarasyndaǵy tórt júzge jýyq turǵyny bar eldi meken. Geografııalyq ornalasýy eki oblystyń shekarasy ispettes bolyp aǵatyn О́leńti ózeniniń oń jaǵasynda. Osy О́leńti ózeniniń ústinde salynyp jatqan avtoban kópir arqyly jalǵasady. Sol kópirden Ajyǵa týra qatynaıtyn on jeti shaqyrymdyq dala joly bar. Aıta ketetin erekshelik – Ajy aýyly Aqmola oblysyna qaraǵanymen, osy dala joly Pavlodar oblysynyń aýmaǵynda. Avtoban qurylysyn jobalap, smetalyq qujattardy josparlaý kezinde bul erekshelik eskerilmegen. Sonyń kesirinen joq jerden qıyndyqtar týyndaýda.
Negizi avtoban boıynda bir jaǵy О́leńti, Boztal aýyldaryna, ekinshi jaǵy Qoıtas, Ajy aýyldaryna qatynaý úshin jol aıryǵy bar. Biraq kóktemde qar erip, ózen arnasynan asyp, tasyǵanda ózenniń sol jaq betindegi Qoıtas aýyly men oń jaǵalaýdaǵy Ajy aýylynyń arasynda kópirdiń joqtyǵynan araqatynas naýryzdyń basynan mamyrdyń ortasyna deıin úziledi. Bul ýaqytta eshqandaı kólik tasyǵan ózennen óte almaıdy. Tipti keı jyldary nóserlep jaýǵan jańbyrdan soń, tamyljyǵan jazdyń ortasynda ózenniń ótkel bermegenin kózimiz kórdi. Qysta ózen boıyndaǵy tal-qamysqa qar toqtap, ótkelder biteledi. Mundaı kezderi ajylyqtar ózenniń yq jaǵyndaǵy jańaǵy dala jolymen baryp, avtobandaǵy kópir arqyly syrtqy dúnıemen baılanysady. Kópirden asyp túser tusta jol boıyndaǵy dámhana-kempıng ornalasqan. Avtobýstan túsken jolaýshylar osy dámhanaǵa aıaldap, aýyldan kólik kútedi. Jaıaýlap-jalpylap júrgen ajylyqtarǵa jaýyn-shashynnan, aıaz-borannan qorǵan bul jer. Sondyqtan dala joly – ómir joly ispettes.
Jazýshy Oralhan Bókeı Keńes zamanyndaǵy ómir shyńdyǵyn bir áńgimesinde jazyp edi. Stýdent qyz qaladaǵy oqýynan týǵan aýylyna qysqy demalysqa kele jatady. Tas joldyń boıynan qashyq ornalasqan aýylyna barý úshin orta joldan túsip qalady. Sebebi avtobýstyń marshrýtyna kirmeıdi bul eldi meken. Qalaı barsań olaı bar. Araqashyqtyq birshama eken, jaıaýlap tartqan álgi qyz balany bir qaltarysta úıirli qasqyr qamap jep qoıady. Joldan qıys jatqan aýyldarǵa degen kózqarasty ashynyp áńgimelep edi jazýshy. Sol ahýal osy kúnge deıin ózgermegen be dep paıymdaısyn keıde. О́ıtkeni avtoban boıyndaǵy jolaıryqta «О́leńti – 8 km», «Boztal – 20 km oń jaqqa», «Qoıtas –18 km myna jaqqa» degen jol belgileri bar. Arasyn ózen bólip turǵan Qoıtastan bes shaqyrym jerdegi Ajy aýyly osy baǵytta, osynsha shaqyrym degen belgi de, jazý da joq. Tarıhy sonaý patsha zamanynan bastalatyn Ajyǵa aldaǵy jyly 160 jyl tolady. Osyndaı aýyl bar-aý, bir belgi kerek-aý dep qaperine almaǵan adamnyń bolmaǵany ókinishti.
Qazir avtoban qurylysy aıaqtalýǵa jaqyn. Tas jol eki baǵyttaǵy avtokólikterdiń qaýipsizdigi úshin ortadan temir baǵandarmen qursaýlanyp bólingen. Beısaýat jaıylǵan mal, júrgen tehnıka ár jerden shyǵyp ketpeý úshin eki jaǵy temir tormen qorshalýda. Bári kórip-bilip otyr. Kópirden Ajyǵa qatynaıtyn dala joly jabylsa ne isteımiz? «QazAvtojol UK» AQ basshylary, jergilikti bılik tarmaqtary bizdiń janaıqaıymyzǵa nege qulaq túrmeıdi?
Jumabek RAHYMBEKULY
Ereımentaý aýdany, Ajy aýyly