Bedeldi halyqaralyq uıymdarda qyzmet etý arqyly elimizdiń atyn shyǵaryp júrgen qazaqstandyqtar az emes. Solardyń biri – Ǵalymjan Kırbasov. Ol BUU-da jumys isteıtin sanaýly qazaqtyń biri.
– Ǵalymjan, Birikken Ulttar Uıymy qarapaıym qazaq balasy úshin baǵyndyrmas beles sekildi. Al álemge áıgili Uıymda qyzmet etý múmkindigine qalaı ıe boldyńyz?
– Jalpy, BUU-ǵa jumysqa shaqyrý týraly aqparat óte kóp. Uıym óziniń saıtynda bos oryndarǵa baıqaý jarııalap turady. Onda jumysqa alý tártibi qalaı júretini jaıly málimettiń bári eskerilgen. Biraq bos oryndar jónindegi aqparatty bylaıǵy jurt kóp bile bermeıdi. О́ıtkeni Qazaqstanda BUU-daǵy bos oryndarǵa qatysty aqparat tym az. AQSh-ta oqyp júrgende bizdiń ýnıversıtettiń stýdentteri BUU-ǵa tájirıbeden ótýge baryp turatyn. Ol jaqtan túrli saladaǵy sarapshylar men mamandar kelip, leksııa oqıtyn. Qoǵamdyq sharalarǵa qatysyp, ózara tyǵyz áriptestik ornatqan. Sonyń nátıjesinde stýdentter BUU-ǵa jumysqa ornalasýǵa múmkindik alatyn.
Bilimimdi ushtaý maqsatynda AQSh-qa magıstrlik bilim alýǵa attandym. Keıinirek doktorantýrada oqyp júrgenimde BUU-da óndiristik tájirıbeden ótýdiń sáti tústi. Uıymnyń bas ǵımaratynda jańadan qurylǵan «BUU-nyń beıbitshilikti qoldaý mıssııasy jónindegi joǵary deńgeıli táýelsiz panelinde» birneshe aı óndiristik tájirıbeden óttim. Paneldiń mindeti – Beıbitshilikti qoldaý jónindegi departamenttiń jumys tártibin, josparyn jaqsartý jáne reforma usyný. Osy keńseniń hatshylyǵynda jumys istedim. О́ndiristik tájirıbe men úshin BUU-ǵa qaraı ashylǵan jol boldy. Ýaqytsha jumys istep júrgende basshylar tarapy meniń eńbegimdi joǵary baǵalap, Uıymda jumysqa qalýǵa usynys jasady. Aıta keterlik másele, BUU-da bilimge de asa mán beredi. Eger tanymal joǵary oqý ornyn aıaqtap, júrgizgen zertteýlerińiz kóp bolsa, munda jumysqa turý múmkindigi mol.
– Ár jumystyń ózindik aýyrtpalyǵy bolatyny belgili. Alǵashqy kezde qandaı qıyndyqtar kezdesti?
– BUU-nyń shıelenisti elderdegi mıssııasy árdaıym qaýip-qaterge toly. Ol jaqtaǵy jumys shtab-páterdegi jumystan áldeqaıda ózgeshe. Máselen, Somalıde jaǵdaı turaqsyz. Bizdiń mindetke elde saıası ınstıtýttardy qaıta qalpyna keltirý, zań júıelerin qalyptastyrý, túrli deńgeıde kómek kórsetý sekildi jumystar kirdi. Bulardyń ózindik qıynshylyqtary bar. Somalıde birqatar qıynshylyqtar kezdesti. Elde áli kúnge deıin tynyshtyq ornamaǵan. Terrorıstik toptardyń yqpaly bar. Kedeıshilik, joqshylyq jaılaǵan. Áıtse de BUU-nyń qoldaýymen Afrıkalyq odaqtyń sarbazdary «Ál-Shabab» dep atalatyn lańkestik uıymnyń tamyryna balta shabýǵa úles qosty. Ondaǵy jaǵdaı qaýipti bolǵandyqtan, BUU ofısi aýmaǵynan syrtqa sebepsiz shyǵýǵa ruqsat joq. Jumys babymen ǵana shyǵýǵa bolady. Onyń ózinde arnaıy oqqaǵarlar birge ilesip júredi.
– Qazir BUU-da qandaı jumys isteısiz?
– BUU-da tájirıbeden ótken soń, Nıý-Iorktegi Kolýmbııa ýnıversıtetinde dáris oqydym. Ári doktorlyq bilimimdi jetildire tústim. Keıinirek jeke konsýltasııamen aınalystym. Eki-úsh jyl buryn BUU-dan Somalıdegi mıssııaǵa jáne Uıymnyń shtab-páterine jumysqa shaqyrdy. Eki qyzmettiń arasynda tańdaý jasaý kerek boldy. Tájirıbeden ótken kezdegi áriptesterimmen aqyldasa kele, Somalı mıssııasyn jón dep taptym. Sóıtip artynyp-tartynyp Afrıkaǵa attanyp kettik. Mıssııanyń maqsaty Somalıdegi túrli saıası ınstıtýttardyń qurylýyna kómek kórsetý bolatyn. Biz el ortalyǵy Mogadıshodaǵy keńsede jumys istedik.
Taıaýda Somalıdegi mıssııadaǵy jumysty aıaqtadym. Qazirgi tańda BUU-nyń Jenevadaǵy keńsesinde Sırııa jónindegi arnaıy ókilettigine jumysqa ornalastym. Aldaǵy ýaqytta Sırııa jónindegi arnaıy elshi Stefan de Mıstýranyń keńsesinde saıası ister jónindegi sarapshylyq jumysymdy bastaımyn.
– BUU-ǵa jumysqa ornalasý prosesi qalaı júredi?
– BUU quramyndaǵy ár uıymnyń jumysqa alý prosesi bólek. Máselen, qyzmetker tańdaýda IýNISEF-te bólek, BUU Damý baǵdarlamasy ózgeshe baǵyt ustanady. Degenmen jalpyǵa ortaq pýnktter bar. Eń áýeli jumysqa turý úshin ınternet arqyly qujattardy jiberý kerek. BUU-nyń bos oryndarǵa arnalǵan arnaıy veb-saıty bar. Sonda búkil kerekti aqparat jazylǵan. Kez kelgen adam óziniń túıindemesin toltyryp, jumysqa usynys jibere alady. Bul – qıyn sharýa emes, biraq túıindeme toltyrý kezinde muqııat bolǵan jón. BUU-ǵa álemniń túkpir-túkpirinen ótinish kelip túsetindikten, bir orynǵa myńdaǵan úmitker talasýy múmkin.
Irikteýden súrinbeı ótken úmitkerler kelesi kezeńde emtıhan tapsyrady. Budan jaqsy nátıje kórsetkender taǵy bir márte synaq tapsyrady. Emtıhanda usynys jibergen jumysqa tikeleı qatysty suraqtar bolady. Bul synaq óte qıyn ári kóp oqyp, jan-jaqty aqparat jınaýdy talap etedi. Sońǵy kezeńde joǵary ball jınaǵandardy betpe-bet suhbatqa shaqyrady. Qazirgi tańda áńgimelesý barysy jańa zamanǵa laıyqtalyp, ınternet, skaıp, telefon arqyly júrgiziledi. Suhbat barysynda kásibı deńgeıdi, toppen jumys isteýdi tekseretin saýaldar qoıylady. Aqyry osy bes kezeńdi saralaı otyryp, eń úzdigin jumysqa qabyldaıdy. Jalpy, BUU-nyń negizgi tili altaý bolǵanymen, aǵylshynsha ne fransýzsha bilý mindetti. Jumys ereksheligine baılanysty da til bilý talaby ózgerip otyrady. Máselen, arab tili basym elderde arabsha mindetti til sanalady.
– Qazirgi kezde BUU-da, onyń bas shtabynda qansha qazaq jumys isteıdi?
– BUU-nyń búkil bólimderinde qansha qazaq qyzmet etetinin dóp basyp aıtý qıyn. Biraq Nıý-Iorktegi shtab-páterinde onshaqty qazaq bar. Somalıdegi áriptesterimniń aıtýynsha, BUU-da jumys isteıtin qazaqstandyqtardyń sany az kórinedi. Munyń bir sebebi – elimizde BUU-ǵa jumysqa turý jónindegi aqparat az. BUU halyqpen jumys isteýge yntaly. Alda-jalda bizdegi ýnıversıtetter, oqý oryndary Qazaqstandaǵy BUU keńsesimen tyǵyz áriptestik ornatsa, onda jumys isteıtin qazaqtar sany kóbeıer edi.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Abaı ASANKELDIULY, «Egemen Qazaqstan»