Joldaý-2018: bilim – basty baǵdar

Bilim

Bir baıqaǵanymyz, Joldaýda «bilim» sózi 24 ret kezdesedi eken. Bul bilim salasy basty nazar­da ekenin kórsetse kerek. Ási­re­se, muǵalimderdiń ja­la­qysy bi­liktiliginiń rastalý­yna baıla­nysty 30 paıyzdan 50 paıyzǵa deıin ósetini týraly habardy ha­lyq erekshe yqylaspen qa­byl­dady. Prezıdent osy maq­sat­t­a bıyl qosymsha 67 mıllıard teńge bólý kerektigin aıtty.

Joldaýdyń bir ereksheligi – mun­da bilim salasynyń barlyq sa­tylary boıynsha naqty min­det­­ter aıqyndalǵan. Mysaly, Pre­zıdent orta mektep, kolledj, JOO úzdik oqytýshylarynyń beıne­sabaqtary men beınelek­sııalaryn Internetke ornalas­ty­­rý kerek ekenin atap ótti. Bul rasymen, elimizdiń túk­pir-túk­pi­rindegi ustazdarǵa qolje­tim­di ári paıdaly dúnıe bolary anyq. Sonymen qatar bul aýyl men qala bilimin teńestirýge jaǵ­daı jasaıdy dep oılaımyz. Prezıdent Joldaýda JOO boıynsha da naqty mindetter qoıǵan. Onyń ishinde Prezıdenttiń ag­rar­lyq ýnıversıtetterdiń ró­lin qaıta qaraý týraly oıyna erek­she toqtalýǵa bolady. Se­bebi Elbasy mundaı oqý oryn­da­­rynyń dıplom berip qana qoı­­­maı, aýyl sharýashylyǵy ke­she­­ninde naqty jumys isteıtin ne­­mese ǵylymmen aınalysatyn m­a­mandardy daıarlaý kerek ekenin aıtty. Agroónerkásip sa­lasynyń Qazaqstan ekonomı­ka­synda alatyn róliniń erekshe eke­­nin eskersek, bul joǵary oqý oryn­daryndaǵy oqý baǵ­dar­la­ma­lary jańartylyp, agro­óner­kásip keshenindegi ozyq bilim men úzdik tájirıbe sabaqtassa, salanyń damýyna erekshe úles bolary sózsiz. 

Ult, densaýlyq, áleýmet

Joldaýdan «Ult» sózin 19, «áleýmettik» sózin 18, «den­saý­lyq» sózin 8 ret kezdes­ti­­rý­­ge bo­lady. Iаǵnı halyqtyń ál-aý­qa­ty, áleýmettik jaǵdaıy men den­­saýlyǵy basty nazarda. Osy ret­­­te 2016-2017 jyldary zeı­net­­aqy men járdemaqy úsh ret kó­­beıgenin aıta ketýge bolady. Ba­zalyq zeınetaqy 29 paı­yz­ǵ­a, yntymaqty zeınetaqy 32 paı­yzǵa, bala týýǵa baılanys­ty járdemaqy 37 paıyzǵa, al mú­­gedekter men asyraýshysynan aıy­rylǵandarǵa tólenetin jár­­de­­maqynyń árqaısysy 43 paı­yz­ǵa ósti. Sondaı-aq den­saý­lyq saq­taý salasyndaǵy qyz­met­kerlerdiń, bilim berý salasy qyz­metkerleriniń, áleýmettik qor­ǵaý salasy qyzmetkerleriniń ja­laqysy, stıpendııalar da kó­te­ril­di. Respýblıkalyq bıýdjettiń áleý­­mettik salaǵa bólingen shy­ǵy­ny 2018 jyly 12 paıyzǵa ósip, 4,1 trıllıon teńgeden asty. 

Joldaýda bul salalar boıynsha naqty mindetter de qoıylǵan. Mysaly, Prezıdent densaýlyq sala­synda onkologııalyq aýrýlarmen kúresý úshin keshendi jospar qabyldap, ǵylymı onko­­logııalyq ortalyq qurý qajet eke­nin aıtty. Sonymen qa­tar «Halyq densaýlyǵy jáne den­saý­lyq saqtaý júıesi týraly» ko­dekstiń jańa redaksııasyn ázir­leýdi tapsyrdy. Tıimdiligi az jáne memleket úshin shyǵyny kóp dıspanserlik em qoldanýdan ne­giz­gi sozylmaly aýrýlarǵa alys­t­an dıagnostıka jasap, osy sa­­lany ambýlatorlyq emdeý ar­qyly basqarýǵa kóshý qajet eke­nin erekshe atap ótti. Sondaı-aq Jol­daýda Prezıdent tegin me­dı­sınalyq kómektiń kepildik berilgen kóleminiń jańa modelin ázirleýdi tapsyrdy. 

Joldaýda N.Nazarbaev ózin-ózi jumyspen qamtyǵandar máselesin qarastyrý tap­syr­masyna Eńbek jáne halyq­ty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi jaýapsyzdyq tanytyp, atústi qaraǵanyn atap ótti. Memleket basshysynyń aıtýynsha, adamdardy nátıjeli jumysqa tartý úshin kóbirek múmkindik berip, olardyń jeke kásibin bastaýyna nemese jańa maman­dyq alyp, jumysqa ornalasýyna jaǵdaı jasaý kerek. So­nymen qatar Prezıdent bi­ryń­ǵaı elektrondyq eńbek bır­jasyn keń aýqymda engizý qajettiligin atap ótip, Elekt­rondyq eńbek bırjasy tý­raly zańdy 2018 jylǵy 1 sá- ý­irge deıin qabyldaý kerektigin aıt­ty. Esterińizge sala ketsek, Qazaqstan 2018 jyldan bastap ha­lyqtyń áleýmettik turǵydan az qamtylǵan tobyna ataýly áleý­mettik kómek kórsetýdiń jańa tártibine kóshti. Onyń shegi eń tómengi kúnkóris deńgeıiniń 40 paıyzdan 50 paıyzǵa deı­in kóterildi. Sonymen qatar eń­bek­ke qabiletti áleýmettik tur­ǵy­dan az qamtylǵan azamattar úshin beriletin qarjylaı kó­mek olar jumyspen qamtý sharala­ryna qatysqan jaǵdaıda ǵa­na qol­jetimdi bolady. Eńbek­ke qa­bi­letsiz azamattarǵa mem­le­ket­tik qoldaý kórsetý sharalary kú­sheı­tiledi.

Ekonomıka, bıznes

Bıylǵy Joldaýda «ekonomıka» sózi 17, «bıznes» sózi 15 ret kez­desedi. Iаǵnı ekonomıkalyq ósim­ge qol jetkizýge baǵyttalǵan min­detter qatarynda bul sala­lar­ǵa da basymdyq berilgen. 

Elbasy Nursultan Nazarbaev Joldaýda bolashaqta jahandyq ekonomıka men elimizdiń ekonomıkasyn damytýda erekshe mańyzǵa ıe bolatyn jańartylatyn energııa kózderi týraly da aıtqan. Qazir Qazaqstanda jumys istep turǵan jalpy qýattylyǵy 336 MVt bolatyn jańartylatyn ener­gııa kózderiniń 55 nysany 2017 jyly 1,1 mıllıard kı­lo­vatt-saǵat «jasyl» energııa ón­di­rgen. Joldaýda Prezıdent 2030 jylǵa qaraı Qazaqstandaǵy ba­lamaly energııa úlesin 30 pro­sent­ke jetkizý mindeti qoıyl­ǵa­nyn aıtqan. 

Joldaýda aıtylǵandaı, 2017 jyly Qazaqstan arqyly ót­ken júk tranzıti 17 paıyzǵa ósip, 17 mıllıon tonnaǵa jýyq­ta­ǵan. Endi tranzıtten túsetin jyl saıynǵy tabysty 2020 jy­ly 5 mıllıard dollarǵa jet­kizý min­dettelip otyr. Bul ınfra­qu­ry­lymǵa jumsalǵan memleket qa­rajatyn tez arada qaıtarýǵa múm­kindik beredi. 

Gúlnur QÝANYShBEKQYZY, «Egemen Qazaqstan»