Kópir – ózendi, saı-salaly eldiń asa ózekti máselesi. Mysaly Batys Qazaqstan oblysy aýmaǵynan Jaıyq ózeniniń 500 shaqyrym bóligi aǵyp ótedi. Biraq kópir Oral qalasy tusynda ǵana bar. О́zen boıyndaǵy ózge jurt qystyń kúni muz qatqanda bolmasa, qalǵan ýaqytta ótkel izdep sabylyp júredi. Jaıyqtan bólek Saryózen, Qaraózen, Qaldyǵaıty, О́leńti, Buldyrty, Shyńǵyrlaý sekildi shaǵyn ózender de batysqazaqstandyqtardyń bas aýrýy bolatyn kezi az emes.
- Bizdiń Belogor aýylynan, qazir Aqtaý deımiz, aýdan ortalyǵy Shyńǵyrlaý selosyna bara jolda Ashy jáne Shyńǵyrlaý ózenderi bar. Jazǵytury sý tasyǵanda Shyńǵyrlaý ózeni bir aı ótkel bermeıtin. Aı boıy qaıyqpen qatynaıtyn edik. Jyl saıyn jazdyń bir aıy osy joldaǵy kópirdi jóndeýge ketetin. Sý tasyǵanda tipti kisi ólimi de boldy. El azamaty Merbolat Tasmaǵambetov halyqtan bir teńge almastan jańa kópir salyp otyr. Búkil aqtaýlyqtar qýanyp, ár otbasy alǵys jaýdyryp jatyr, - deıdi aýyldyń ardaqty qarty, aýdannyń qurmetti azamaty Klım Bekseıitov.
Belogor aýyldyq okrýginde búginde 535 adam turady. Tabıǵaty ádemi, tarıhı Toryatbasy taýy bar óńirden bir kezderi halyqtyń jappaı kóship ketýine osyndaı jol qıyndyǵy da áser etken shyǵar-aý. Jyl saıyn kóktemde aıdan asa ýaqyt «aralda» qalatyn aqtaýlyqtar endi bul azaptan qutyldy.
– Belogor aýylyna barar jolda Ashy jáne Shyńǵyrlaý ózenderi aǵyp jatyr. Sovet úkimeti kezinde de bul jolǵa durys kópir salynbaǵan. Aýyl turǵyndary 1991 jyldan beri kóktemde ótkel qıyndyǵyn tartatyn. О́z kúshimen jóndep, jamap-jasqap qoıǵan kópirsymaqty jyl saıyn kóktemgi tasqyn qıratyp alyp ketetin. 2011 jyly memleket tarapynan qarjy bólinip, Ashy ózenine kópir salyndy. Arnaıy jobalyq-smetalyq qujaty jasalyp salynǵan kópirge 250 mln teńge qarajat ketken. Búgin Shyńǵyrlaý ózenine salynǵan ótkel de sapasy jaǵynan sol kópirden kem túspeıdi, - deıdi Shyńǵyrlaý aýdany ákiminiń orynbasary Erjan Turmaǵambetov.
Jańa kópirdi Merbolat Tasmaǵambetov basqaratyn «Jaras» JShS jumysshylary 1 aıdan asa ýaqyt ishinde salyp shyqqan. Túrli aqparat kózderinde «7 mln teńge jumsaldy» degenimen, Merbolat Alǵalıuly shyqqan shyǵyn budan áldeqaıda kóp ekenin aıtady. Mal sharýashylyǵymen, egin saqtaýmen, qurylys isimen shuǵyldanatyn qojalyq bul saýapty iske óz jumysshylaryn, tehnıkalaryn jáne ózderi shyǵarǵan qurylys materıaldaryn paıdalanǵan. «Eń aldymen kópirdiń sapasyna kóńil bóldik» degen Merbolat Tasmaǵambetov kópirden 40 tonnalyq kólikti ótkizip synaǵanyn, jańa nysan synaqtan oıdaǵydaı ótkenin aıtty.
- Toryatbasy – búginde jasy 80-ge kelgen ákemniń týǵan jeri edi. Bul kópirdi atajurtyma, aýyldastaryma qurmet retinde, Allanyń razylyǵy úshin ǵana jasadym. Basqalaı oıym, kásipkerlik múddem joq bul iste, - deıdi bizge Merbolat Tasmaǵambetov. «Kópir salý – saýapty isterdiń eń úlkeni» deıdi eken paıǵambar hadısinde. Elge paıdaly, ózge áriptesterine úlgili bolǵan bul istiń bitýine Batys Qazaqstan oblysy ákiminiń orynbasary Ǵabıdolla Ospanqulov arnaıy barypty. Sóıtip, «Jaras» JShS jetekshisi Merbolat Tasmaǵambetovke jáne osyndaı bastamalarǵa ún qosyp, demeýshilik kórsetip júretin jergilikti turǵyn Taýbaı Muqanovqa alǵys hat tabys etken.
«Bar bolsań, halyqqa paıdań tısin, Batyr bolsań, jaýyńa naızań tısin» degen ǵoı. Oqıǵa ornynda bolǵan shyńǵyrlaýlyq áriptesimiz Qarshyǵa Elemesov Merbolattyń márttigine el-jurttyń yqylasy erekshe bolǵanyn aıtady. Biz de osy kópirden ótken ár jannyń alǵysy sansyz saýap bolyp kásipkerdiń aldynan shyqsyn deımiz.
Qazbek QUTTYMURATULY,
«Egemen Qazaqstan»
Batys Qazaqstan
Sýretti túsirgen Qarshyǵa ELEMESOV