(Tumanbaı Moldaǵalıevke rekvıem)
Beý, dúnıe-aı! Kúni keshe ǵana aramyzda alshań basyp júrgen Tumaǵańnyń qaıtpas saparǵa attanǵanyna da, mine, qyryq kúnge taıap qalypty. Alaıda arda aqynyn artyndaǵy el-jurty álden-aq saǵyna bastaǵandaı. Sonyń bir aıǵaǵy, biz búgin nazarlaryńyzǵa usynyp otyrǵan Tumaǵańnyń zamandasy, lırık aqyn Kákimbek Salyqovtyń myna rekvıemi.
Qyryq kún toldy ómirden Tumash ótkeli,
Jazataıym ǵumyryn taǵdyr shektedi.
Bir aýyz sóz aıta da almaı attandy,
Osy eken ǵoı nardyń únsiz shókkeni.
Qaıran tirlik nege osynsha kelte edi?
Bolǵan joq qoı ol zamannyń tentegi.
Oza shapqan dúbirine kóz tıdi-aý,
Tumashym dep halqym súıgen erke edi.
Ozbyr qaza ońdyrmaı jan órtedi,
Otty aqynǵa oqys ketý erte edi.
Týǵan jerge syımaı ketti-aý,
О́zi aıtqan,
Jyly jaqqa qaıtqan qustaı kóktegi.
Dostyǵymyz bolsa ańyz-ertegi,
Qatty tıdi ómirdiń bul ótkeli.
Qaıran júrek,
Dosty joqtap baýyrymdaı
О́ksik basyp, azaly muń shertedi.
Onyń ornyn toltyra almas myń kisi,
Saǵynady-aý, elge oralǵan jyl qusy.
О́tti ómirden lırıkanyń sańlaǵy,
Kózin jumdy mahabbattyń jyrshysy.
Ańsatqandaı Tumanbaıdyń jan nury,
Syńsyp turdy Almaty aq jańbyry.
Qara ormandaı qaraly jıyn teńseldi,
Qapyda ketken aqynnyń batyp taǵdyry.
Toqtatqandaı óziniń sátti dáýirin,
Qaıǵy basty týyp-ósken aýylyn.
Alataýǵa kóńil aıtty bar qazaq,
Áketse ólim tórdegi eń táýirin.
Kóńil aıtyp hat arnapty Elbasy,
Eljiretti qımastyq mol sóz náshi.
Akademık Qırabaev tolǵansa,
Marjan tókti qalyń qaýym kóz jasy.
Taǵdyr, shirkin, ataǵyna qaraı ma?
Bir qozǵaldy jerdiń beti sharaına.
Túrki tektes elder qaıǵy bólisti,
Fırdoýsı de kóńil aıtty Abaıǵa.
Bult jamyldy Keńsaıdaǵy kún nury,
Aıattan basqa...
Sansyz kóptiń tyndy úni.
Qara jerdiń qoınyna kirdi uly aqyn,
Alty alashtyń álemge áıgi dúldúli.
Únsiz qaldym
Esten ketpeı nur júzi,
Oı-hoı dersiń,
Attap baspaı tyndy izi.
Aǵyp tústi kók aspandy qaq jaryp
Alataýdyń jyrdan týǵan juldyzy.
Ormandaǵy ańdaı tappas qorǵan da,
Osynaý qaza shoshydym syryn sholǵanda.
О́lim degen sonsha ońaı eken ǵoı,
О́mir súrý qansha qıyn bolǵanda.
Asaý taǵdyr, aqyn atyn doǵarttyń,
Pák júrekke óshiń bardaı oq attyń.
Manashty ańsap júrgenimde jyr tógip,
Oıda joqta Tumanbaıdy joǵalttym.
Qyryq kún ótti,
Sodan beri, aǵaıyn,
Seldirep qaldy qyzyǵy mol mańaıym.
Ne demekpin?
Shara bar ma taǵdyrǵa?
Egile bermeı esimdi jınap alaıyn.
Ony súıgen dos-jarannyń talaıyn
Jubatýǵa,
Jan-jaǵyma qaraıyn.
Qustar qaıtyp oralǵanda kóktemde
Tumanbaısha kóńil kúıin tabaıyn.
Ol ornatqan óleń sózdiń saraıyn,
Jan baýraǵan názik sezim araıyn
Aı-Álemge
Maqtanyshpen pash etip,
Janǵa shabyt, jyrǵa baǵyt tabaıyn.
«Qustar ánin» keńdeý shyrqap salaıyn,
«Ǵashyq júrek» qońyraýyn qaǵaıyn.
Jarqyl qaǵyp
Aqqan juldyz sónbesteı,
Jer betinde jańa shyraq jaǵaıyn.
Tumanbaıdy óldi deýge barmaımyn,
Sonda ǵana báseń tartar bar qaıǵym.
Ol attandy máńgiliktiń jolyna,
Rýhyna jan tilegin arnaımyn.
Qatty batty ómirden Tumash ozǵany,
Aıtylmastaı shemen sherdi qozǵady.
Tumanbaılar bul jalǵanda azaısa,
Tez kóriner kisilik kórki tozǵany.
Artyq bolmas
Dostyń syryn bilgen de.
Ol el-jurttan talant izdep júrgende,
Jezqazǵannyń shahtasynda kezdestik,
Sharýasy bardaı jalǵyz bir mende.
Sypaıy eken jas jigitim shyn-aq tym,
Qolda bardy keldi aqynǵa synatqym.
Et pen shaıdyń arasynda jyr oqyp,
Qonaǵymdy asa qatty qýanttym.
Oqyp, tyńdap,
Jazǵanymdy zor tutty,
«Boldy, – dedi, – maǵan daǵy jol qutty».
Orys dosy jaqsy talant tapqanda,
Quralaqan ketem be dep qorqypty.
Kenshilermen dos bop ketti jas aqyn,
Jaırań qaǵyp qushaǵyn keń ashatyn.
Syr aqtarsa adal, taza tolqıtyn,
Jyr oqysa mań búlkilge basatyn.
Týǵan elge jan-tánimen berilgen,
Atpal edi bir kúni joq eringen.
Otansúıgish, ultynsúıgish nar edi,
Táýelsizdik bıiginen kóringen.
Saǵan daǵy,
Beý, azamat, maǵan da,
Kerek edi Tumanbaılar ámanda.
Shyn ultjandy, ary taza er edi,
О́te kerek myna qatal zamanda.
Yǵyr qylyp,
Shurqan salyp bireýge,
Barmaıtuǵyn qasaqana údeýge.
Ol tirlikte berip ótti qolushyn
Jer betinde súringen men júdeýge.
«Bar» men «joqty» ádil, taza uǵatyn,
Aqıqatqa arnap ótti qýatyn.
Áldeqalaı ketkenderdi naqaqtan,
Túrmeden de keıde alyp shyǵatyn.
Aýyldastar jan tilegin jalǵaıtyn,
Qashan kórsem mańaıynan qalmaıtyn.
Jaman taıyn táńirisindeı ardaqtap,
Jalyn atqan jyr tóresin arnaıtyn.
Qolda baryn aıar dersiń dostan kim,
Az emes qoı mol dastarqan tosqan kún.
Armandaıtyn aýyldastar tobynda
Saırandaýdy «toǵaıynda toqsannyń».
Ata-ananyń aq tilegin aqtady,
Shańyraq súıgish
Áýlet jolyn saqtady.
Gúldeı názik, jany móldir Kúltáıi
Eń ardaqty boldy baqyt tapqany.
Tumash boldy táýelsiz el asyly,
Adaldyqtyń, sulýlyqtyń ǵashyǵy.
Maıpań basqan
Shalqar minez bııazy,
Zańǵar aqyn ótti altyn ǵasyry.
Ol mert bolsa der kezinde saqtanbaı,
Esten ketpes kere qarys aq mańdaı.
Umytpaspyn kóz jumylyp ketkenshe,
Keńsaıda emes,
Júregimde jatqandaı.
Kákimbek SALYQOV.