Parasat pen paıymdy tý etken ǵalym. Nemese ınjener Turlybek Ysqaqov týraly

Tehnıka ǵylymdarynyń doktory, professor, Halyqaralyq jáne Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń Ult­tyq ınjenerlik akade­mııa­synyń aka­demıgi, Qazaqstan Respýb­lı­kasy Memlekettik syılyǵynyń laýreaty, KSRO kosmonavtıka federasııasy Baı­qońyr ǵarysh aılaǵynyń ardageri, fı­zıka-hımııa sa­lasyna ólsheýsiz úles qosqan, ulylyqtyń úl­gisindeı bola bilgen ınjener, ǵalym-zert­teýshi Turlybek О́teshuly Ysqaqov bıyl jet­pis atty beleske shyǵyp otyr.

Ǵylymı jáne ınjenerlik táji­rı­besi mol ǵalym-zertteýshiniń je­tek­shiligimen júr­­gizilip jatqan zert­teýlerdiń búgingi Qa­zaq­stan ındýs­trı­ıasynyń damýyna já­ne bá­se­kege qabiletti qoǵam qurýda erek­­she prak­tı­kalyq mańyzy bar. Sonyń bir dáleli, sı­lı­katty jáne qıyn balqıtyn me­tall emes ma­te­rıaldardy zol-gel sın­tezdeý isiniń da­mı bastaýy der edik.

Kóptegen oqýlyq pen ǵylymı eńbek­­ter­diń avtory Turlybek О́tesh­uly Jambyl gıd­ro­melıoratıvti-qu­ry­lys ın­s­tıtýtynyń Qy­zyl­­orda fı­lıalyn uıym­­­das­tyrýǵa bel­se­ne qatysyp, onda je­ti jyl­ǵa jýyq de­kan qyz­me­tin atqardy. Igi­lik ataýly izgi­lik­ke negiz­del­se, halyqqa qyz­met etsem de­gen ǵa­lym­nyń asqaq armany óz aınalasy­na bilikti, qabiletti jáne shy­ǵar­mashyl qyz­metkerlerdi jumyl­dy­rý arqyly aıqyn kó­ri­ndi.

1983 jyly KSRO Qorǵanys mınıstr­li­giniń tapsyrysy boıynsha «Baıqo­ńyr» ǵa­rysh kesheniniń nysandaryna zertteýler júr­gi­zý úshin «Krıstall» problemalyq zert­ha­na­syn uıymdastyryp, ony bas­qar­dy, sodan keıin 1991 jyly osy zert­hana negizinde Arnaýly materıaltaný ǵy­lymı-zertteý ınstıtýtyn uıym­das­ty­rýǵa jetekshilik jasap, dırektor bolyp taǵaıyndaldy.

Ǵalymnyń júrgizgen zertteýleri ekstre­maldy jaǵdaılarda jumys isteýge ar­nal­ǵan arnaıy materıaldar alýǵa baǵyt­tal­­ǵan. Bul mate­rı­aldar fızı­ka-mehanı­ka­lyq, ter­mııa­lyq jáne adge­zııa­lyq kór­set­kish­­teri boıynsha sheteldik ba­la­ma­l­a­­rynan ba­sym magnıı fosfatyn baıla­nys­ty­rý­shy júıelermen bir­ge KSRO Qorǵanys mınıstrliginiń ny­san­darynda «Baıqońyr» ǵarysh ke­sheni qurylystarynyń joǵary tem­pe­ra­týralyq gazdy-dınamıkalyq áser­ler­den qorǵaý úshin termııalyq tózimdi qap­tamalar retinde engizildi. Mine, osyn­daı ıgi isterdiń ortasynda júretin M.Áýezov atyn­daǵy Oń­tú­stik Qazaqstan mem­lekettik ýnı­ver­sıtetinde 15 jyldan asa ýaqyt pro­­rek­tor qyzmetin atqarǵan, qazir­gi tań­da atal­ǵan ýnıversıtettiń rektorynyń ke­ńes­shisi Turlybek О́teshulynyń kos­mo­navtıka federasııasyndaǵy «Baı­qońyr» ǵarysh aılaǵynyń ardageri jáne osy salaǵa teńizdeı ter tókken iri ǵalym eken­digin qasynda júrgenderdiń ózi kóp bile bermeıdi.

T.Ysqaqov júzden astam patent pen ónertapqysh kýáliktiń avtory atandy. Búginde ǵalymnyń úzdiksiz ǵylymı izdenis salasyndaǵy qol jetkizgen tabystary óz dárejesinde baǵalanyp keledi. Máselen, «Energııa-Býran» ǵarysh keshenin ushyrý baǵ­darlamasyn jú­ze­ge asyrýǵa qatys­qa­ny úshin S.P.Ko­rolev syılyǵy beril­se, 2005 jyl­­dyń 12 jeltoqsanynda Pre­zıdent Ja­r­­lyǵymen «Eren eńbegi úshin» me­da­limen marapattaldy, sondaı-aq, «Qazaqstan Respýblıkasynyń bilim be­rý salasynyń qurmetti qyzmetkeri», «Qazaq­stan ǵylymyn damytýǵa sińir­­gen eńbeg­i úshin», akademık О́.A.Jol­das­bekov atyndaǵy syılyq já­ne me­dalimen, «Y.Altynsarın» tós­bel­gisimen jáne «Nur Otan» partııa­sy­nyń «Belsendi qyz­meti úshin» omyraý belgisimen, OQO áki­miniń «Oblysqa si­ńirgen eńbegi úshin» me­dalimen ma­ra­pattalǵan. «Qazaqstannyń qur­metti ın­jeneri», Ordabasy aý­danynyń qurmetti azamaty.

Turlybek О́teshuly – júreginde oty, janynda jaryǵy bar talaı shá­kirtti tárbıelep, bilimniń bıigine shy­ǵar­ǵan ónegeli ustaz, adal jar, qamqor áke, aıaýly ata, ózinen keıingi týǵan-tý­ysqa japy­raǵyn keń jaıǵan aıasy mol báıterek.

Paıymdy parasat ıesiniń Qazaq­stan­­nyń rýhanı jańǵyrýy men damýy úshin jasaǵan ár qadamy, ǵy­lym shyńyndaǵy jańasha oı-óristi baspaldaqtary biz maqtaıtyn emes, keler urpaq maqtanatyn, baǵdar alatyn ónegeli jol.

Baqtııar TAIJAN, «Egemen Qazaqstan»

Ońtústik Qazaqstan oblysy