Jyl saıyn Qazaqstan premer-lıga klýbtarynyń qyrýar qarjy jumsap shetelderden satyp alatyn legıonerlerin sanamalap, olardyń kórsetken nátıjelerin saralap júretin ádetim bar. Fýtbol degen úlken sıqyrǵa arbalyp qalǵan kez kelgen adamǵa tanys qubylys. О́tkende ǵana maýsym boıyna 4 oıyn ótkizip, 10 aı boıy jalaqy alyp kelgen serbııalyq fýtbolshy týraly jazdym. Bizdiń klýbtardyń barmaq basty, kóz qysty áreketteri munymen de shektelmese kerek. Komandalarymyzdyń taǵy bir ádeti – jyl saıyn bapker aýystyrý.
Premer-lıgada oınaıtyn 12 klýbymyz bar. Solardyń ishinde tek tórteýi ǵana bapker aýystyrǵan joq. 2018 jyldyń basynda Stanımır Stoılov «Astanadan» ketip qalýy da ǵajap emes edi. Alaıda bolgar bapkeri óz ornynda qaldy. Ekinshisi – «Qaıratty» ótken jazda qabyldaǵan ıspan mamany Karlos Alos jáne «Qaısar» bapkeri Stoıcho Mladenov. Sonymen qatar «Aqtóbe» ótken jylǵy bapkeri Vladımır Muqanovqa senim artyp otyr. Al qalǵan 9 komandamyz túgelimen bapker aýystyrdy.
Endi myna qyzyqqa qarańyz, 12 klýbtyń tek 3-eýinde ǵana qazaqstandyq bapker. Qostanaıdyń «Tobylynda» Vladımır Nıkıtenko, «Atyraýda» Vahıd Masýdov, taldyqorǵandyq «Jetisýda» Dmıtrıı Ogaı. Qalǵan 9 komandada túgel syrttan kelgen shetel azamattary. Ol ol ma dersiz, jalpy 12 komandamyzdaǵy bas bapkerlerdiń 4-eýi bolgarııalyq. Olar, árıne, jalǵyz emes, qastaryna kem degende 3 kómekshiden ertip kelgen. Petropavldyń «Qyzyljarynda» Nıkola Spasov, qyzylordalyq «Qaısarda» Stoıcho Mladenov, shymkenttik «Ordabasyda» Georgıı Dermendjıev, «Astanada» Stanımır Stoılov. Qaıta pavlodarlyq «Ertistiń» bapkeri Dımıtar Dımıtrov otanyna qaıtyp ketti, áıtpese bul tizimimizdiń sany 5-eý bolýshy edi. Mine, osylaısha Qazaqstan fýtboly qazir bolgarııalyq tásilmen tynystap tur desek, artyq emes. Bolgarııa chempıonatynyń kóleńkesine aınaldyq. Endi aqyry bastadyq qoı, qalǵandaryn da aıta keteıik, kimder ekenin. «Ertisti» ıspanııalyq jas maman Jerar Nýs qabyl aldy. Bul bapker de Borodıýk sekildi únemi assıstenttik qyzmette júripti. Jeke-dara bapker retinde sheshim qabyldaýy qalaı ekenin alǵashqy týrlardan baıqaımyz. Jalpy, eshkimge tanys emes, jumbaq adamdardy bizdiń klýbtardyń basshylary kózdi jumyp turyp jumysqa ala bere me dep oılaımyz. Tańǵalatyn túgi joq. Talaıyn kórdik. Qaısybir jyldary alaıaq bapkerlerdi de kózimiz shaldy. Klýbty belshesinen qaryzǵa batyryp, shetelge klýbtyń telefonymen qońyraý soǵyp, keıinnen aılyǵymdy túgel bermedi dep sotqa berip, ÝEFA-ǵa shaǵymdanyp, kúlli el fýtbolyna qara kúıe jaǵyp ketkender boldy.
Qaraǵandynyń «Shahteri» óz deńgeıine sáıkes bapker alǵan sekildi. Belarýs eliniń 6 dúrkin chempıony bolǵan Vladımır Jýraveldiń jetistikteri jaman emes. Premer-lıgada ilinip-salynyp júrgen «kenshiler» úshin bul bapker birshama kómek bolýy yqtımal. Oraldyń «Aqjaıyǵyn» alaıyq, olar bapkerdi Ýkraınadan aldyrtty. Esim-soıy taǵy da eshkimge belgisiz Vladımır Mazıar jas kezinde bir maýsym «Dınamo» (Kıev) sapynda óner kórsetipti. Keıinnen qosalqy quramnyń «patshasy» bolyp, kóptegen jyldar boıy negizgi quramnan oryn ala almaǵan. Bapkerlik qyzmetke aýysyp, munda da árbir 2 jyl saıyn qyzmet almastyryp otyrǵan. Biliktiligi úlken kúmán týdyrtatyn ýkraınalyq «Aqjaıyq» sapynda 2 jyl ýaqyt júre almas dep otyrmyn. Premer-lıga bastalysymen alǵashqy 5-6 týrda bapkerin qyzmetten qýatyn klýbtar da bar. Sonyń qatarynda «Aqjaıyq» bolsa, esh tańǵalmaımyn. Ekinshi jaǵynan kim biledi, bálkim kóp jerde joly bolmaǵan 40 jasqa tolǵan bapker bıyl Jaıyqta «qamal alatyn» shyǵar?
О́tken jylǵy maýsym týra osylaı aına-qatesiz bastalǵan. Biraq bes týrdan keıin alǵashqy «otstavkalar» bastaldy. Birinshilik bel ortasyna taqaǵanda «Qaırat», «Ertis», «Tobyl», «Shahter», «Atyraý», «Aqtóbe», «Oqjetpes» sekildi komandalar bapkerlerin aýystyryp úlgerdi. Jalpy alǵanda, bizdiń fýtbolshylar ma, joq álde klýbtarymyzdyń prezıdentteri me, áıteýir bapker shydatpaımyz. Buryndary másele kóterip ózimizdiń bapkerlerdi umytpaıyq dep júretin sheneýnikter bolýshy edi. Qazir fýtboldyń basyndaǵy kisiler bul máselege kóńil aýdarýdy da qoıdy. Áıtpese Qazaqstanda bilikti bapkerler qaptap júr ǵoı. Talǵat Baısýfınov, Núrken Mazbaev, Almas Qulshynbaev, Ashat Qadyrqulov, Sergeı Tımofeev, Sultan Ábildaev, Asqar Qojabergenov sekildi ózimizdiń bilikti mamandarymyz barshylyq. Barlyǵy da el fýtbolyn tamashalap, qashan bizge usynys túser dep kútip júr. Alaıda sheteldik bapkerlermen birge qarjy jymqyryp úırengen klýb basshylary patrıottyq sezimdi keıinge ysyryp qoıǵan sekildi. Qysqasy, qazaqstandyq fýtbol fýnksıonerleri bapkerler legıonyn jasaqtaýǵa qushtar-aq.
Ermuhamed MÁÝLEN, «Egemen Qazaqstan»