Qazaqstan tarıhshylarynyń V ulttyq kongresi ótti

Qazaqstan tarıhshylary ulttyq kon­gresiniń tóraǵasy, Ulttyq ǵylym aka­de­mııasynyń akademıgi Erlan Sydyqov: «Mem­leket basshysynyń halyqqa Joldaýy bizdi Qazaqstan joly aıasynda odan saıyn toptas­tyra túskendeı. Baǵyt – aıqyn, is-sharalar baǵdary da belgilendi. Sonyń ishinde adamı kapıtalǵa jaýapty bilim-ǵylym salasynyń moınyndaǵy jaýapkershilik naqtylandy. Joldaýda Elbasy rýhanı jańǵyrýdy da, Táýelsizdik dáýiri qundylyqtary men qa­ǵı­dattaryn da jeke-jeke júıelep aıtty. Bári­mizge mindetter júktedi. Mem­leket basshysynyń jańa kitaby – qoǵam, ásirese, tarıh­shylar qaýymy jyly qabyldaǵan irgeli eńbek. Tarıhshylardyń ult­tyq kongresiniń búgingi maq­saty – atalǵan eńbektiń bilim júıesine qajetti ádis­na­malyq, ádistemelik negiz­derin qarastyrý», dep tarıhshylar kongresi aldyna birqatar mindetter qoıdy.

– Táýelsizdik jeńisi men jemisi Elbasy esimimen tyǵyz baılanysty. Endeshe, Nursultan Nazarbaevtyń – jańa memleket negizin qalaýshy jáne Elbasy retindegi eren qyz­metin álemdik saıası lıderler qatarynda zertteýdi jańa satyǵa kóterý qajet. – Prezıdenttiń jańa kitabynda Táýelsiz Qazaq­stan jolyn álemdik órke­nıet úderisi arnasynda zerdeleýdiń jańa ádisna­ma­lyq túbiri túzilgen. Mamandar osyny jańa zertteýlerdiń tuǵyry etip alýy tıis. – Memleket bas­shy­­sy­nyń asa mańyzdy bas­ta­­ma­lary men ıdeıalary bar­lyq deńgeıdegi bilim meke­meleriniń oqý úderi­sine engizilgeni jón. – Rýhanı órleý men jańǵy­rýǵa tikeleı yqpal etetin bilim jáne mádenıet júıesi «Táýel­sizdik dáýirin» temirqa­zyq etip alýy qajet. – Elba­sy eńbeginiń ne­gi­zinde joǵary, arnaýly, or­ta mek­tep oqýlyqtarynyń mazmu­nyn sapalandyrý kerek.

Jıynda sóz alǵan baıandamashylar Elbasy eń­be­giniń qundylyǵyna basa nazar aýdaryp, elimiz­diń tarıhyna qosar úlesin tarqatyp aıtty. Sony­men qatar irgeli eńbektegi derekter men dáıekter­ge de toqtalǵan Prezı­dent arhıviniń dırektory Borıs Japarov «Táýel­sizdik dáýiri» kitaby – Elbasynyń Qazaqstannyń júrip ótken jolyn saralaýy, ulttyń bolashaǵy, memle­ket damýynyń keleshegi, turaqty damýǵa baǵytta­l­ǵan «qazaqstandyq úlginiń» jańa tolysýlary týra­ly oı-tolǵaýlary. Qazaq­stan az ǵana ýaqytta postke­ńestik alasapyrannan óziniń ekonomıkalyq jáne áleýmettik qundylyqtary bar qoǵamǵa aınalýǵa serpilis jasap, halyqaralyq arenada memlekettiń jaǵymdy bedelin qalyptastyrdy, ǵalamdyq geosaıasattyń tolyq quqyly jáne belsendi múshesine aınaldy. Bul tarıhı taǵdyrsheshti oqıǵalar keleshek urpaqqa tarıhı qundylyǵymen baǵa jetpes arhıv qujattarynda saq­talǵan», dedi. 

Al Sh.Ýálıhanov atyn­daǵy Tarıh jáne etnologııa ınstıtýtynyń dırektory Zııabek Qabyldınov elor­damyz – Astananyń jasam­pazdyǵy men negizgi mıssııa­syna toqtalyp, «Sońǵy eki ǵasyr men eki myń­jyl­dyqtyń toǵysynda Qa­zaqstan álemde alǵash­qy­lardyń biri bolyp jańa astanasyn saldy. Kitapta Elbasy Astana qalasyna da erekshe toqtalyp, qala­nyń qalaı salynǵanyn, gúldengenin, álemniń eń ádemi shaharyna aınalǵanyn, bas qalamyzdyń basty mıssııalaryn anyqtap, oqyrmanǵa baıypty túrde jetkizedi. 1997 jyly uly qonys aýdarý bastaldy, al bir jyldan soń Astananyń resmı tanystyrylymy boldy. Elbasy jańa elordanyń damýy men órkendeýine erekshe nazar aýda­ryp, úlken qamqorlyq kórsetip otyrdy. Prezıdenttiń elorda týraly «Jańa Astana ózine ótkenniń baı murasy men osy zamanǵy eń úzdik jetistikterdi úılestire bildi. Onyń kóptegen nysandary qazirdiń ózinde búkil elimizge jáne odan tys jerlerge málim bolyp otyr», dep baǵa berýin qamqor, janashyr tulǵanyń aqjarma tolǵasyny dep tanýǵa ábden bolady», dedi. 

«Elbasy Otanymyzdyń qazirgi zamandaǵy asa kúr­deli, sonymen birge nátı­jeli damýyna qatysty tarıhty kezinde otandastarymyzdan úlken baǵasyn alǵan «Qazaqstan joly» eńbeginde tujyrymdady. Al búgingi qalyń oqyrmanǵa, onyń ishinde el bolashaǵy jastarǵa jol tartqan El­ba­synyń «Táýelsizdik dáýiri» týyndysy – elimiz­diń búgingi damýyn jan-jaq­ty qamtyǵan, ózekti tujy­rymdar jasalǵan Qazaq­stan­nyń qazirgi zaman tarı­hy. Táýelsiz Qazaq­stan jaǵdaıynda Elbasy N.Á.Nazarbaev azat eldiń azat tarıhyn jasaýshy hám jazýshy tulǵa», dedi Shá­kárim atyndaǵy Semeı memlekettik ýnıversıtetiniń rektory Meıir Eskendirov.

Kongreske qatysýshylar Prezıdenttiń «Táýelsizdik dáýiri» kitabyndaǵy negizgi qaǵıdattaryn basshylyqqa ala otyryp qoǵamdyq sanany jańǵyrtýdy jáne ulttyq rýhanı órleýdi naqty júzege asyrý, ulttyq kodty qaıta óristetý, qasıetti oryndar baǵytyndaǵy zertteýlerdi, ólketaný men arhıv jumys­taryn kúsheıtý jáne otan­dyq tarıh ǵylymy men bilimin damyta jetildirý maqsatynda jalpy ǵylymı jáne qoldanbalyq-baǵyt­tama ustanymdaryn kelis­tire qarar qabyldady. Onda «Elbasy Nursultan Ábish­uly Nazarbaevtyń «Táýel­sizdik dáýiri» kitabyn mek­tepterde, kolledjderde jáne joǵary oqý oryn­darynda mindetti oqytý júıesine engizý; «Qazaqstan­nyń qazirgi zaman tarıhy» oqýlyqtarynyń avtorlaryna atalǵan kitap bo­ıynsha derbes paragraftar qosýǵa usynys jasaý; Prezıdenttiń jańa kitabyn BUU tilderine aýdarýǵa usyný; El turǵyndarynyń barlyq áleýmettik toptaryna atalǵan kitapty oqytyp-ıgertý, nasıhattaý jáne onyń teorııalyq maǵynasyn túsindirý maqsatynda úkimettik emes uıymdarǵa áleýmettik jobalar berýge usyný; shetelderde bul kitaptyń tusaýkeser rásim­derin ótkizý» sııaqty birne­she usynystar men jobalar qarastyryldy. 

Baǵashar TURSYNBAIULY, «Egemen Qazaqstan»

Sýretti túsirgen Erbol TOQTAǴAZY