Taıaýda telearnalardyń birinde berilgen habarda qazaq kıno ónerinde jarq etip, kózden jalt bolǵan talanttar qatarynda Baǵash Nasharbekovanyń aty ataldy. Osy esim qulaqty eleń etkizip, bala kezimizdegi myna oqıǵany oıǵa oraltty...
Shamasy ótken dáýir bel ortasynyń sońǵy jylǵy jazy bolar, Nura boıyndaǵy alaqandaı aýylymyz aıaq astynan dýyldasyp qaldy. Aılar aralatyp, aýdan jaqtan kıno ákelip, kórsetilip turýshy edi. Ol árdaıym ańsaýly kún bolǵanmen, bul jolǵy jurt qyzyǵýshylyǵy bólek. Onda aýyldas qyz oınaıtyndyǵynan qulaqtanǵan kópshilik úılerinen oryndyqtaryn, tósenishterin qoltyqtaı kelip, ashyq alańqaı aldyna talasyp-tarmasyp jaıǵasyp jatty.
Ymyrt úıirilip, kún uıasyna batyp, keshki sharýa jaılanǵan soń jypyrlaǵan juldyzdar astynda kútken kıno da bastaldy. Astyq qambasynyń qotyr-qotyr qabyrǵasyna ilingen aq jaımaǵa «jan» bitip, kınolentasynan qyzyldar men aqtar soǵysynan oralǵan jigittiń súıkimdi boıjetkenmen júzdesýi kórinis bergende, «Qarańdar, qarańdar, Baǵashtyń dál ózi. Paı, paı, án salar ma eken! Ánshiligi de ásem ǵoı shirkin. Nasharbek ata, Ásııa áje, súıinshi, súıinshi!» degen daýystar túngi aýyldy dúr kóterdi.
Mine, sonaý ýaqyttan umytylmaı kele jatqan osynaý jaıdy eske túsirýge jáne sep bolyp otyrǵan – sol fılmniń, ıaǵnı «Biz Jetisýdanbyz» fılminiń túsirilý sátinen saqtalǵan myna sýretter. Olardan kartınada basty keıipker Nartaıdy oınaǵan Kenebaı Qojabekovtiń kóshe buzyqtary kesirinen mertikpegen, atqa sekirip minip shaıqasatyn jalyndy jas, ǵashyǵy Raıhan rólindegi Baǵash Nasharbekovanyń ajary atqan tańdaı perızat shaǵy, aqtar ofıserin beıneleýshi Qurmanbek Jandarbekovtiń kemel kezi elestese, jeke fotodan balǵyn Baǵashtyń móldiregen tana janarymen astasqan kórikti kelbeti kóz aldyńa keledi. 1958 jyly ekranǵa shyqqan bul fılm jas rejısser Sultan Qojyqovtyń tuńǵysh týyndysy bolatyn. Keıin «Qyz Jibekti» máńgilik etken ulttyq kıno óneri kórnekti sýretkeriniń alǵashqy fılmine túsýshilerdiń biri Baǵash Nasharbekovanyń Qaraǵandyda turatynyn bildik. Onda izi qalǵan, úmit kútilgen, alaıda odan soń kórermender kózine kórinbeı ketken aıaýly arýdyń ómir joly qalaı qalyptasty eken dep oılaıtynbyz. Bar ǵumyryn súıikti isi ustazdyqqa arnap, ónegeli urpaq tárbıelep, aınalasyna meıirim shýaǵy esken asyl áje kórinedi búgin.
– Aldynda «Botakóz» fılminde Botakózdi oınaý úshin synaqtyq baıqaýǵa shaqyrylǵan edim. Qaraǵandy pedagogıkalyq ınstıtýtynda oqýymda kórkemónerpazdar úıirmesinde, 1957 jyly Máskeýde ótken stýdentter men jastardyń Búkildúnıejúzilik festıvalinde án shyrqap, bı bılep kózge túsýim kınoshylar nazaryna ilikse kerek, «Ortalyq Qazaqstan» gazetindegi jýrnalıst naǵashy aǵam Qoıshy Shaıahmetov: «Seni «Qazaqfılm» kınostýdııasynan izdestirip jatyr. Birneshe sýretińdi alyp ketti. Almatyǵa tez jet!», degen habar jetkizdi birde. Dereý aýylǵa baryp, áke-sheshemniń ruqsatyn surap, endi qaıtar bette boran soǵyp ketip, synaqqa qatysýǵa keshigip qaldym. Alaıda jolym sátsiz bolmady. «Botakózdiń» izin ala «Biz Jetisýdanbyz» túsirilýde eken. Ony qoıýshy rejısser Sultan Qojyqov Raıhan róline birden bekitti», dep syr ashyp, ystyq shaqty saǵynyshpen eske alǵan Baǵash apanyń kóńili bosap, kózine jas keldi.
Ol kezde kınoǵa óskeleń óner retinde úlken mán beriletini belgili. Ár týyndynyń jetistigi men kemshiligi nazardan tys qalmaıtyn. Salanyń janashyry ári bilgiri Ábish Kekilbaevtan bastap birqatar ónertanýshylar fılmge táýir baǵa beripti. Negizgi róldi keıiptegen B.Nasharbekova qadamy úlken úmit týdyrýy týraly pikirler bildirilipti.
Alǵashqy fılmnen-aq talaby men talanty birdeı tanylǵan bolashaq kórnekti rejısserdiń «Baǵashjan, Raıhan rólin al da juldyzyńdy jarqyratar synǵa sana. «Qyz Jibek» jyry jelisi boıynsha kórkem fılm qoıý oıymda bar. Sátin salsa Jibekti oınaýǵa shaqyramyn», deıtini bárinen artyq baǵa retinde este.
Átteń, adamnyń arman-maqsaty oryndala bergen be? Úlken ónerge órleýge úmitti ómir jolynyń ózgerýi úzedi. El ishin qımaı ata-ana, súıgeni kóńiline qaraılaý, turmys quryp, náreste súıip, Nura, Aqsý-Aıýly, Qaraǵandy mektepterinde uzaq jyl ustazdyq etý eńbek baqytyna ulasady. Áıtse de ýaqyt shirkin jeldeı esip, jelpip ótkenmen Qojyqovtyń ózi Jibekke kózdeýi qalaı umytylsyn? Aıyqpaǵan tátti muń júrek eljiretedi eken áli...
Qaraǵandylyq áıelder arasynan kınoǵa tuńǵysh túskenin bireýler bilse, bireýler bilmeıtin jan týrasynda beımálim bir syr osyndaı. Otandyq kıno ónerinde ózindik orny bar fılmge bıyl 60 jyl tolýyna oraı kórermenderge tanystyrylyp, tabystyrylyp jatsa jón-aq.
Aıqyn NESIPBAI
Qaraǵandy