«Alty alashtyń balasy bas qossa, tórdegi oryn – muǵalimdiki» degen Maǵjannyń taǵylymdy sózi maǵynasyn joımasa da, mánin ózgertýge shaq qaldy. Onyń bir sebebin qazirgi qazaq qoǵamyndaǵy ustaz bedeli men muǵalim mártebesine qatysty oryn alyp jatqan túrli oqıǵalardan anyq baıqaýǵa bolady. Árıne birdi-ekili mysaldan bútindeı jaǵdaıǵa baǵa berýge bolmas, biraq mektep muǵalimderiniń abyroı-bedeline nuqsan keltiretin kórinister jıilep ketkenin jasyrýǵa bolmaıdy.
Sonyń bir ókinishti mysaly Almaty oblysynyń Ile aýdanyna qarasty Boraldaı kentinde ornalasqan mektepte boldy. Qazir osy bilim ordasyndaǵy muǵalimniń soqqyǵa jyǵylǵany jaıly aqparat keńinen talqylanýda. Kenen Ázirbaev atyndaǵy №15 jalpy bilim beretin mektep dırektorynyń oqý-tárbıe isi jónindegi orynbasary, ádisker ustaz, bıologııa pániniń oqytýshysy Gúlzıra Baıdildaeva ata-ana tarapynan jábirlenip, aýyr dene jaraqatymen aýrýhanadan bir-aq shyqqan. Oqıǵa jelisi bylaı órbıdi: sol kúni 6-synypqa bıologııa páninen kezekti sabaq ótýge kirgen ustaz synyptaǵy Vagıf Kýlıev esimdi oqýshyǵa tártipsizdigi úshin birneshe ret eskertý jasaıdy. 6-synyptyń oqýshysy mektepke alyp kirýge tyıym salynǵan qymbat baǵaly áshekeı buıymyn qatarlastaryna kórsetip, sabaq ótýge kedergi keltirgen eken. Bylaı qaraǵanda, kez kelgen mekteptegi kádimgi oqıǵa bolatyn. Biraq úıine baryp, ata-anasyna shaǵymdanǵan oqýshy ózin ustazynyń uryp-soqqany, synyp oqýshylarynyń aldynda namysyna tıgeni jaıly aıtyp, isti otqa maı quıǵandaı ýshyqtyryp jibergen. Jumys aıaǵynda mektep ǵımaratyna basa-kóktep kirgen oqýshy Vagıf Kýlıevtiń anasy men týystary Gúlzıra Baıdildaevamen janjaldasyp, aqyry ustazǵa qol jumsaýǵa deıin barǵan. Basyna qatty soqqy tıgen muǵalimniń mıy shaıqalsa, arasha túsken onyń áriptesi de dene jaraqatyn alǵan. Qazirgi ýaqytta Gúlzıra Baıdildaeva Ile aýdandyq aýrýhanasynda em-dom alyp jatyr. Oqıǵa boıynsha jergilikti polısııa ákimshilik is qozǵaǵan.
– Dál qazir Gúlzıranyń jaǵdaıy qalypty. Dárigerlerdiń baqylaýynda. Emi aıaqtalǵasyn sot-medısınalyq saraptama taǵaıyndalyp, sol boıynsha oqýshynyń ata-anasyn qylmystyq jaýapkershilikke tartýǵa aryz jazbaqshymyz. Bul jaı ǵana muǵalim men oqýshy, ata-ana arasyndaǵy daý emes, mektep abyroıy men ustaz quqyǵynyń aıaqqa taptalýynyń shegine jetýi bolyp otyr. Sondyqtan bul isti tek ákimshilik jaýapkershiliktiń sheńberinde jyly jaýyp tastaýǵa qarsymyz. Ári jábir kórsetýshi ata-ana tarapynan keshirim suraýǵa nıet baıqalmaıdy, kerisinshe «balamyzǵa qol kóterdi» dep aıyptap, polısııaǵa shaǵym túsirgen. Gúlzıranyń sabaq ústinde ondaı áreketke barmaǵanyna synyptaǵy 20 bala kýá bolyp otyr, – dedi bizge oqıǵanyń mán-jaıyn túsindirgen ustazdyń zaıyby Murat Ábdikeshov.
Qoǵamnyń nazaryn aýdarǵan bul oqıǵanyń ári qaraı qalaı órbıtini belgisiz. Biraq kópshilik pikiri de, ustazdardyń oıy da muǵalim mártebesiniń aıaqasty bolyp, mektep bedeline kóleńke túspeýine qaraı oıysyp keledi. Almaty oblystyq bilim basqarmasynyń basshysy Dáýren Júnisovtiń de pikiri osyǵan saıady.
– Kenen Ázirbaev atyndaǵy №15 jalpy bilim beretin mektepte bolǵan jaǵdaıdan tolyqtaı habardarmyn. Biz óz áriptesimizdiń saýyǵyp, qatarymyzǵa qosylýyna tilektespiz. Bul tutastaı bilim salasynyń abyroıyna syn bolǵan oqıǵa. Onyń ádil baǵasyn quqyq qorǵaý organdary berýi kerek. Biraq bul is bizge mektep pen muǵalimniń máselesine qatysty jańasha kózqaras ustanyp, ustaz mártebesin tıisti dárejede sheshýdi mindetteıdi. О́z tarapymyzdan arnaıy usynys ázirlep, tıisti orynǵa jiberetin bolamyz, – deıdi oblystyń bas ustazy.
Aıtpaqshy, mektep muǵalimine qol jumsaý faktisi Almaty oblysynda buǵan deıin de tirkelgen eken. Byltyr Tekeli qalasynda mektep muǵalimin uryp, baǵaly zattaryn tonap ketken úsh oqýshy ustalyp, tıisti jazasyn alǵan bolatyn. Sol sııaqty muǵalimniń oqýshyǵa qol jumsaýy da oblys mektepteriniń birinde oryn alyp, istiń aıaǵy ustazdyń qyzmetten ketýimen aıaqtalǵan-dy.
– Mekteptegi kez kelgen jaǵdaıdy quqyq buzýshylyqtyń shegine jetkeni dep qarastyrýǵa bolmaıdy. Bul jerde ádep pen qurmet birinshi orynǵa shyǵyp, adamgershilik turǵysynan qaraýymyz kerek, deıdi bizge Almaty oblystyq ishki ister departamenti baspasóz qyzmetiniń jetekshisi Kóbeıhan Nurahmet. – О́ıtkeni mektep bilim beretin orta. Ol ortadan qylmystyń izin izdeýdiń ózi kúná. Jalpy, muǵalimniń bedeli men mekteptiń mártebesi týraly bárimiz oılanýymyz kerek. Eger biz óz balalarymyzdyń sanaly bilim alyp qana qoımaı, qaýipsiz ortada ósýine ata-ana, qarapaıym adam retinde at salyspasaq, bul mindetti polısııa jalǵyz atqara almaıdy. Al Boraldaıdaǵy mektepte bolǵan is bizdiń baqylaýymyzda, ákimshilik quqyq buzýshylyq boıynsha hattama toltyrylǵan. Qazir bul is boıynsha «polısııa áreket etpeı otyr» degen syńaıda sybys tarap úlgergenge uqsaıdy. Dene jaraqatyn salý boıynsha qylmystyq jaýapkershilikke tartý isi tıisti saraptama qortyndysy shyǵyp, shaǵym jazylǵannan keıin qozǵalady. Bul jerde polısııa óz mindetin oryndaıdy.
Demek, dál qazir qoǵamda muǵalim mártebesine qatysty másele týyndap otyrǵany anyq. Kóp jaǵdaıda bul máseleni sheshýge umtylýdan góri, aqparattyq daý týǵyzýǵa beıimdelip alǵanymyz da jasyryn emes. Endeshe máseleniń baıybyna barýdyń jolyn izdegen jón shyǵar. Osy oraıda qoǵam belsendisi, respýblıkalyq «Qazbilim» ortalyǵynyń jetekshisi Aıatjan Ahmetjanuly bul máselege tereńinen úńilý kerek degen oı qosady.
– Muǵalim mártebesi máselesi óte kúrdeli kezeńge aýysyp ketti. Bala tárbıesindegi muǵalim, ata-ana hám qoǵam arasyndaǵy úsh taǵannyń bir birine qurmeti men senimi, baılanysy men áriptestigi durystalmasa biz bolashaq úshin eshqashan serttese almaımyz. Biz bala tárbıesindegi eń kúrdeli másele – osy úsh taǵan máselesi qysqa ýaqytta sheshilmese esh nárse ońalmaıdy, tipti bolashaqta bizdi budan da aýyr, budan da kúrdeli máseleler kútip alýy ábden múmkin. Mundaıdyń aldyn almasa bizge opyq jegizedi. Biz únemi sebeppen emes, saldarmen kúresetin ádet taptyq. Másele óte kúrdeli, bala quqyǵy týraly zańdyq normanyń qabyldanýyna sáıkes, bilim zańy men bilim zańyndaǵy ustaz máselesi de qaıta qaralýdy qajet etedi. Sonymen birge aqparattyq keńistiktiń keńeıýi qoǵamnyń bala aldyndaǵy jaýapkershiligi máselesin de qaıta qaraý qajet. Eger ustaz bedelin zańmen qorǵap, aqparatpen asqaqtata almasaq, aılyq pen shaılyq búginde tek kúndik aldamshy, bolashaq turǵysynan esh nársege paıdasy tımeıtinin baǵamdaǵanymyz durys, – deıdi ol.
Túıindeı kele, «Alty alashtyń balasy bas qosqan jerdegi tór – muǵalimdiki» degen Maǵjannyń joǵaryda keltirilgen taǵylymdy sóziniń salmaǵyn saraptaýdy oqyrman enshisine qaldyra otyryp, Kenen Ázirbaev atyndaǵy №15 jalpy bilim beretin mektep dırektorynyń oqý-tárbıe isi jónindegi orynbasary, ádisker ustaz Gúlzıra Baıdildaevaǵa qatysty oqıǵanyń órbýi «Egemen Qazaqstannyń» nazarynda bolatyndyǵyn aıtpaqpyz.
Qalmahanbet MUQAMETQALI, «Egemen Qazaqstan»
Almaty oblysy