Memleket qoldaýy mejeli bıikterge bastaıdy

Zulmat kesirinen óz eli, óz jerinde oty­ryp, ult retinde joıy­lyp kete jaz­daǵan hal­qymyzdyń búgingi jetken jetis­tikterin saralaǵanda ózimiz de ishteı táýbe dep otyratyn boldyq.

Jaqynda ǵana Elbasymyz AQSh prezıdenti Donald Tramptyń shaqyrýy­men álemdegi eń azýly memlekette bolyp qaıtty. Kúni keshe ǵana taǵdyr-talaıy belgisiz bolǵan qazaq eliniń álemdegi eń myqty memlekettiń qataryna qosylyp kele jatqanyn, dúnıe júzi sanasatyn, maqsat, muraty aıqyn el ekenimizge osy sapardaǵy oqı­­ǵalarǵa baǵa bere otyryp kózi­miz jetip, taǵy da súısindik, marqaıdyq.

Qazaqstanda jaqsylyq jaǵy­na óte iri ózgerister bolyp jatyr.

Elbasynyń jyl saıynǵy halyqqa Jol­daýy – tarıhı qujat, eldiń da­mýy­na negiz­deletini málim. Onda jyl boıy atqarylǵan memlekettik baǵ­darlamalardyń oryndalý barysy men aldaǵy jyldarda sheshilýge tıis­ti má­seleler naq­tylanady. Elbasy Jol­daýy jańa maqsattardy oryndaýǵa ne­giz­­deledi.

Memleket basshysynyń bas­­tamasymen qolǵa alynǵan mem­lekettik baǵ­darlamalar Ońtústik Qazaqstan oblysynda belsendi túrde júzege asyp keledi. Biz osy maqalamyzda Joldaý talaptary óńirde qalaı oryndalyp jatqanyna taldaý jasap kórdik.

Ońtústik Qazaqstan oblysy­nyń áki­mi Janseıit Túımebaev oblystyq más­lıhattyń sessııa­synda Elbasynyń Qazaqstan hal­qyna arnaǵan «Tórtinshi óner­kásiptik revolıýsııa jaǵ­daıyndaǵy damýdyń jańa múm­kindikteri» atty Joldaýyn bir­lese júzege asyrýdyń jaıyn tal­qylaǵan edi. 

Joldaýdaǵy on baǵytqa jeke toq­talǵan oblys ákimi Memleket basshy­synyń bul saıası qujaty tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa álemine beıim­delý men jetistikke jetý jolyn tabý úshin ne isteý qajettigin aıqyndap ber­genin aıtty.

«Birinshi baǵyt. «Indýs­trııalandyrý jańa tehnologııalardy engizýdiń kósh­basshysyna aınalýy tıis» dep atap kórsetti Elbasymyz. Bul baǵyttaǵy ju­mysty Ońtústik Qazaqstan oblysy barynsha jedeldetetin bolady. О́ńirimizde 11 ındýs­trııalyq aımaq pen bir arnaıy ekonomıkalyq aımaqtyń áleýetin barynsha tıimdi júzege asyrýymyz kerek. 2017 jyly ındýstrııalyq aımaqty damytýda 9,4 mlrd teńgeni quraıtyn 13 joba júzege asty. Endi bul baǵyttaǵy jumystardy odan ári jetildirýge mindettimiz. Búginde qoldanystaǵy ká­sip­oryndarda jańa sıfrlyq tehnologııalar engizilip, óndirister damýda. О́n­diriste zamanaýı tehnologııany paıdalaný arqyly atmosferaǵa shyǵatyn qaldyqty azaıtyp, óndiris sıkliniń ýaqyty men energııa shyǵynyn azaıtqan durys. Bul ónimdilikti eselep, arttyrady degen sóz», dedi oblys ákimi.

Elbasynyń ekinshi qoıyp otyr­ǵan mindeti  – «Resýrstyq ále­ýetti odan ári damytý». Prezıdent bul salada tabı­ǵı resýrstardy tıimdi paıdalanyp, ener­gııa kózderin tabý men únemdeýge ún­dep otyr. О́ńirimizde bul baǵytta da ju­mystar EKSPO-2017 halyqaralyq kór­mesinen keıin belsendi túrde qolǵa alyn­ǵanyn bilesizder. О́tken jyldyń ózinde Saıram, Qazyǵurt aýdandarynda gıdroelektr stansalary iske qo­syldy. Sonymen birge Shymkent qalasynda káriz sý qaldyqtarynan bıogaz alatyn Orta Azııada balamasy joq keshen paıdalanýǵa berildi. Munyń bári memlekettiń qoldaýy arqasynda jú­zege asyp otyr. Qazirgi ýa­qytta ob­lysymyzdyń birneshe aýdanynda shetel ınvestorlarymen birikken kún­nen elektr energııasyn óndiretin nysandardyń qurylysy júrgizilýde. Jasyl ekonomıkany damytý boıynsha oblysta júzege asyrylatyn 26 joba endi jańa baǵytta qarqyn alatyn bolady.

Joldaýdaǵy úshinshi mindet «Aqyldy tehnologııalar» – agro­­ónerkásip keshenin qar­qyndy damytý múmkindigi» bolyp otyrǵanyn aıtqan oblys ákimi Ońtústik Qazaqstan elimiz boıynsha aýyl sharýashylyǵy salasynda ozyq teh­nologııalardy qoldanýda kósh basynda turǵanyn atap ótti.

«Máselen, tamshylatyp sýa­rý ádisi qoldanylatyn egis­tik jerdiń jalpy kólemi 58,5 myń gektarǵa jetti. Bul res­pýblıkalyq úlestiń 72 paıyzyn qurap otyr. Al qarqyndy baýdyń kólemi 2,8 myń gektarǵa jetti. Intensıvti baq, tamshylatyp sýarý, jylyjaılar baǵyt­tarynda ozyq tehnologııa­lar engizý arqyly ónimdiliktiń joǵarǵy deńgeıine jetip otyrmyz. Bıyl da jańa tehnologııalar engizý boıynsha jumystar júıeli túrde atqarylatyn bolady. Al Memleket basshysy aıtqan tórtinshi baǵyt, ıaǵnı kólik-logıstıka ınfra­qurylymynyń tıimdiligin art­­tyrý mindettemesin júzege asyrýda óńirdiń múmkindigi mol ekeni óz­derińizge aıan. Máselen, «Jańa ındýst­rııalandyrý: qazaq­standyq barystyń qa­damy» ulttyq telekópiri barysynda Shymkent qalasynda ornalasqan kólik-logıstıkalyq ortalyqta A + sanatyndaǵy keshen iske qosylǵan bolatyn. «Batys Eýropa – Batys Qytaı» magıstrali men temir jol jelisine jaqyn ornalasqan jańa kólik-logıstıkalyq ortalyq geografııalyq turǵydan tıimdi boldy. Bul óńirdi kó­lik­-logıstıkalyq hab re­tinde qalyptastyrýǵa jáne Qazaq­stannyń aýmaǵy arqyly aınalymdy ulǵaıtýǵa yqpal etedi. Qazirgi kezde jalpy aýmaǵy 92 gek­tardy quraıtyn «Ońtústik» kólik-logıstıkalyq ortalyǵynda ınvestısııa quny 35,6 mlrd teńge bolatyn 8 joba júzege asyrylýda. Aýmaǵy 242 500 sharshy metrdi quraıdy. Munda kedendik rásimdeý, fıtosanıtarlyq jáne veterınarlyq baqylaý qyzmet­teri bir tereze qaǵıdasymen júrgizilse, buǵan qosa ýaqyt­sha saqtaý qyzmeti de qaras­tyrylǵan», dep atap kórsetti Janseıit Qanseıituly.

Qazaqstandyqtardyń eń ózekti áleýmettik problemasy – baspana. Son­dyqtan da Elbasynyń Joldaýda turǵyn úı qurylysy salasyna­ erekshe nazar­ aýda­ryp otyrǵanyn aıtqan J.Túımebaev bıyl ońtústikte 245 kóp­qabatty turǵyn úıdiń qurylysy júr­gizilip, onyń 91-i nemese 4 733 páter paı­dalanýǵa berilgenin jetkizdi. Sondaı-aq ákim ótken jyldan ótpeli bolǵan 154 kópqabatty turǵyn úıden bólek, osy jyly taǵy da 100 kópqabatty úı qurylysy bastalatynyn baıandady.

Damýdyń 10 baǵytyn aıqyn­daǵan Elbasy Joldaýy – jańa maqsattarǵa jeteleıtin eń bas­ty qujat bolyp tabylatynyn aıtqan óńir basshysy ony júzege asyrý boıynsha jelilik keste, medıa-jospar jasaýdy tap­syrdy.

Ońtústik – agrarly aımaq. Eńbek ónim­diligi, jalpy túsimdi arttyrý úshin jańa tehnologııa sharýashylyqtarǵa kirigýi kerek. Agrarlyq sektordy ıgerý men ınnovasııalyq izdenisterdi nyǵaıtý barysynda ońtústik ǵalymdarymen tyǵyz jumys jasalyp keledi. Memleket bas­shysy aýyl sharýashylyǵy bola­shaqta el ekonomıkasynyń draıverine aına­latyndyǵyn aıtqan bolatyn. Jýyrda oblysqa issaparmen kelgen Premer-Mı­nıstrdiń orynbasary, Aýyl sharýashylyǵy mınıstri О́mir­­zaq Shókeev sharýalarǵa be­rilgen sýbsıdııalardyń kóle­mi aıtarlyqtaı óskenimen, ónim­­diliktiń kútkendegideı óspe­gendigine alań­­daýshylyǵyn bildirgen.

О́mirzaq Estaıuly endigi jerde sýbsıdııaǵa jańa robottanǵan, kompıýterlengen tehnologııa ádisterin engizýdiń jaıyn aıtty.

Aldyńǵy qatarly eldermen básekege qabi­letti bolý úshin bul sharýashylyqtarǵa óte qajet. Elbasy Joldaýynda aýyl sharýashylyǵy ónimin syrt­qa shyǵaryp satý máselesi aıtylady. Bul maqsat ońtústikte oń­taıly oryndalyp keledi.

Oblys ákimi aldaǵy ýaqytta ınten­­sıvti baq, tamshylatyp sýa­rý, jylyjaı kólemin ul­ǵaıtý baǵyttarynda jańa tehnologııa­lar engizý arqyly ónimdilikti arttyrýǵa bolatynyn únemi aıtyp keledi.

«Qazirgi tańda Saýd Ara­bııa­sy, BAÁ men Irak mem­le­ket­terine qoı etin eksporttaý boıynsha aldyn ala kelisimder ja­salyp otyr. Jalpy 2021 jylǵa aýyl sharýashylyǵy taýarlary eksportyn kem degende 3 esege arttyrýymyz qajet. Elimizdiń Aýyl sharýashylyǵy, Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrlikteri, Ońtústik Qazaqstan oblysy ákimdigi arasynda túzilgen úsh­­jaqty is-sharalar josparynda be­kitilgen 75 ındıkatorlyq kórsetkish 158 birlikke nemese 2,1 esege oryndaldy. Bıylǵy jyly 3000-nan kem emes úı sharýashylyqtarynan biriktirilgen 102 kooperatıv qu­rylady». Oblys ákimi máse­lege baılanysty oıyn osylaı tujyrdy.

Búginde oblysymyzdaǵy 21 mekeme ózderiniń azyq-tú­lik ónimderin turaqty túrde eks­portqa shyǵaryp keledi.

Qazaqta «úıi joqtyń kúıi joq» degen sóz bar. Bıyl oblysta turǵyn úı máselesi aıtarlyqtaı sheshildi. Eńseli, kópqabatty úıler tek oblys or­talyǵynda ǵana salynyp jatqan joq, aýdan, qalalarda da boı kóterýde. Máselen, negizinen jeke úıler sa­lynyp, úlken aýylǵa aınalyp kete jazdaǵan Túrkistan qalasynda «Otyrar» atty sha­ǵyn aýdan salynyp jatyr. Kór­shiles Otyrar aýdanynda jańa kópqabatty úıler paıda boldy. Sonymen qatar oblys ákimi­niń bastamasymen qyzmettik páterler salý qolǵa alyndy. Bul muǵalimder, dárigerler men memlekettik qyzmetkerlerdiń turǵyn úıge degen suranysyn óteıtin ıgi jobaǵa aınaldy.

Elbasynyń Joldaýdaǵy talaptaryn júzege asyrý maq­satynda oblys ákimi aýdan, qala ákimderine ınvestısııa tartýdy qadap tapsyrǵan bolatyn. Sonyń nátıjesinde oblysqa 417 mlrd teńge ınvestısııa tartylyp, oblys bul jóninen respýblıkada birinshi orynǵa shyqty.

Osydan attaı bes jyl bu­ryn shaǵyn jáne orta bıznes­pen aınalysa­tyndardyń sany 120 myń bolsa, búginde 180 myń­ǵa jetip otyr. Indýs­trııa­lyq-ınnovasııalyq damý baǵ­dar­lamasy boıynsha kásip­ker­likti qoldaý arqyly quny 208 mlrd teńgege jetetin 162 joba iske qosyldy. Bul on myń­­­ǵa jýyq jańa jumys ornyn ashýǵa múmkindik beredi. Osy jumystarǵa qarap Elbasy Jol­daýynda júktelgen min­detter oblysta jaqsy deńgeıde oryndalyp jatyr dep kámil senimmen aıtýǵa bolady.

Qaırat BALABIEV, Ońtústik Qazaqstan oblystyq máslıhatynyń hatshysy, zań ǵylymdarynyń doktory

Ońtústik Qazaqstan oblysy