«Táýelsizdik dáýiri». Elimizdiń tarıhı shejiresi

Qazaqstan táýelsizdik al­ǵan­ǵa deıin Keńes Odaǵynyń qura­mynda bolyp, kúlli elimizdiń saıa­sı, ekonomıkalyq, ónerkásip, óndi­ris salalarynyń barlyǵy da bir ortalyqtan Máskeýden bas­qa­ryldy. Sondyqtan da biz­diń urpaq úshin búgingi táýel­sizdik­tiń tıtteı jetistigi baǵa jet­pes ólshemge ıe. Eń alǵash Al­ma­tyda, Ortalyq Azııa aýma­ǵynda Tashkentten keıin metro salý KSRO Josparlaý komı­tetiniń nusqaýy boıynsha 1978 jyly bekitilgen edi. Ol jobany 1980 jyly KSRO Mınıstrler Keńesi bekitti. Sodan 1981 jy­ly Qazaqstanda metro salý ju­mystaryna alǵashqy daıyn­dyq jumystary bastaldy. Biraq, shyn máninde alǵash ret 1989 jy­ly Almaty metrosynyń alǵash­qy shuńqyry qazyldy...

Bul derekterdi men ne úshin tizbelep otyrmyn. Sebebi Más­keý zamanynda Almatyda metro salý isiniń qandaı qıyndyqta bol­ǵanyn eske salǵym keldi. Shyn máninde ásem qalamyzda jer asty kólik qatynasyn júr­gizý elimiz tek táýelsizdik alǵan­nan keıin ǵana naqty aýqymda júzege asa bastady. Onyń ózinde de jobalaý, josparlaý is-sha­ra­lary sozylyp, Almaty metrosy «ǵasyr qurylysyna» aınaldy.

2005 jyly Prezıdent Nur­sul­tan Nazarbaev bul isti budan ári soza berýge bolmaıtynyn basa kórsetip, tikeleı nazary­na aldy. Metroǵa bólinetin qar­jyny shashaý shyǵarmaı baqy­laýda ustaǵan Prezıdentimiz 2005 jyldyń 7 qarashasynda «Aldaǵy jyly prohodkalaý isin aıaqtaý kerek te, 2006 jyldyń aıaǵynda – 2007 jyldyń basynda aıaldama beketterin salý ju­mystaryn jandandyrý kerek», dedi. Uly dáýirdegi uly bastamanyń jemisin qazaq halqy 2011 jyldyń 11 jeltoqsanynda kórdi de. Sol kúni Almaty metrosymen alǵashqy jolaýshy jolǵa shyqty.

Osynyń ózi Qazaqstannyń táýelsizdik dáýirindegi birden bir qol jetkizgen halyqtyq jeńi­siniń kórinisi der edim. Prezı­denttiń atalmysh kitabyn oqy­ǵan saıyn bizdiń bolashaq urpa­ǵymyz Qazaqstandaǵy árbir ıgilikti istiń elimizdiń Tuń­ǵysh Prezıdenti Nursultan Nazar­baevtyń salıqaly saıasatynyń nátı­jesinde dúnıege kelgenin túsin­se, uǵynsa dep tileımin. Keshe­gideı Máskeýdiń qarama­ǵynda júrsek, metro bylaı tur­syn, búginderi kúlli álem halqy­nyń nazaryna ilinip úlger­gen Astanadaı sulý qala salynar ma edi Arqa tósinde, kim bilsin?! Sol sebepti de táýel­sizdiktiń jemisin baǵalaı bileıik ámanda! Prezıdent osy kitabynda «Sol jyldardyń ala­sapyran oqıǵalary biz úshin ashy da mańyzdy sabaq boldy» dep jazady. Búginde halyq 90-jyl­dardyń taýqymetin umyt­ty. Almaty turǵyndary kún­­de­­likti ómirde metromen jol tar­tatyn bolady. Ǵajap emes pe?!

Teńdesi joq asyl mura – «Táýelsizdik dáýiri» kitabynda ótken joldarymyzdyń barlyǵy aına-qatesiz, jipke tizgendeı etip jazylýly tur.

Táýelsizdik besigine aı­nal­ǵan Almatynyń metrosynda búginde 1700-den astam adam eń­bek etedi. Olardyń 1000-nan astamy ti­keleı metro qury­ly­symen aına­lysady. Bir kez­deri qol jetpes armandaı bolǵan Almaty metro­polı­te­niniń ekinshi kezegi aıaqta­lýǵa jaqyndady. Atap aıtsaq, 2020-2021 jyldary búgingi 8 beketke «Qalqaman» men «Ba­tys avtobeket» stansalary qosy­latyn bolady. Úshinshi kezeńniń jobasy da daıyn.

Qazaqstanda ekonomıkalyq ilgerileý bolmasa qyrýar qara­jatty talap etetin metro qury­lysy áldeqashan teje­­leri aqıqat. Metro qury­lysy jalǵasý ús­tinde. Mu­nyń bar­lyǵy da elin súıgen Elba­synyń bas­taýymen respýblıkamyzdyń búgingi álem­niń ozyq 30 eliniń qatarynan kórinýge umtylǵan qulshynysy der edim. О́zimiz bas­tan keship otyrǵan uly dáýir shejiresinen men osyny uqtym. Qandaı bir iste bolmasyn adam faktorynyń alǵy shepte júretini ómir zań­dy­lyǵy. Prezıdenttiń domna peshindegi metallýrg qyzme­tin at­qarǵan sátteri meni ylǵı da bir kezde ózimniń «Ońtústik­shah­taqurylysynda» prohodshy, ken sheberi, ýchaske basshysy bolǵan sátterimdi esime salady. Almatyǵa eń alǵash jer asty jumystaryn júrgizý úshin kelgen 1990 jyldar kóz aldyma keledi. «Baıqońyr» men «Abaı» 18-bıs jáne 112- bıs tireýlerin qadaǵan kezderim kóz aldymda...

«Táýelsizdik dáýirin» oqı otyryp elimizdiń ómirindegi uly ózgeristerge tirnektep qosqan eli­mizdiń árbir azamatynyń úlesi aıshyqtala túsetinin baı­qa­dym. Sondyqtan da bul kitap shyn máninde tarıhı estelik­ter­ge toly halqymyzdyń uly tarı­hynyń shejiresi der edim.

Balajan QALIBEKOV, Qazaqstan Respýblıkasynyń Qurmetti qurylysshysy

ALMATY