ASYL MURATTAR AINASY

Asyl murat — aldaǵy kúnniń ańsary, el tileginiń túıini. Osyn­daı omyraýly úmitterdi Elbasy dástúrli Joldaýynda baǵalap, halyqtyń áleýmettik jaǵdaıyn jaqsartýdyń júıesin jetkizip, naq­ty joldaryn belgilep berip otyr. Biz úshin bul  “Jańa  on­jyl­dyq –  jańa ekonomıkalyq  ór­leý – Qazaqstannyń  jańa múm­kin­dikteri”  Joldaýy óte ózekti ári mańyzdy. Sebebi, Qazaqstannyń 56 memleket múshesi bolyp tabylatyn Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yq­ty­maqtastyq uıymyna tóraǵalyq etý oqıǵasymen tuspa-tus keldi. Álem aldynda áleýetimizdiń ornyqty je­misteri men jetistikteri ómirimizdiń jarqyn beti bolyp qala beredi. Eli­mizdiń erteńgi jarqyn  qadam­da­ry mol. Ony Memleket basshysy Joldaýda baıan etti. Atap aıtqanda, “Jol kartasy-2020” baǵdarlamasy tek elimizdiń emes, aımaq jáne aýyl ómiri úshin úlken serpilister áke­letini sózsiz. Joldaýdyń basty ja­ńalyǵy – aldaǵy onjyldyqta memleketti jańa sapalyq deńgeıge shyǵarýǵa negizdeý. Árıne, eldiń tynysyna saı barlyq múmkindik tetigin iske qosý da qajet. Ká­sip­kerlerdi qol­daý, qu­qyq qorǵaý organ­da­ry­na, ǵy­lym­ǵa, ın­dýs­trııalyq-ın­novasııalyq da­mý­dy ór­ken­detýge barlyq yqpal­dy burý jaıy da ómir talaby. Ana men bala, ardagerlerdi áleý­mettik qor­ǵaýǵa alýdyń da ereksheligi zor. Jalpy, Jol­daý­dan Qazaq­stan­nyń áleý­met­tik-ekono­mı­kalyq jaǵ­daıyn, keleshekte qol jetetin múmkindikterdi ańǵara alamyz. Joldaýda kóshbasshy partııa – “Nur Otanǵa” degen senim men jaýapkershilik turǵysynan tar­tym­dy oılar aıtyldy. Eń bastysy, memlekettik mańyzdy isterde par­tııanyń qyzmeti aıryqsha kórinetin bolady. Nurlan QUDAIBERGENOV, “Nur Otan” HDP Qyzylorda oblystyq fılıalynyń tóraǵasy, oblystyq máslıhat hatshysy. INNOVASIIа – EŃBEK О́NIMDILIGINIŃ KEPILI Maqsot SULTANOV, Oral qalasyndaǵy “Metall buıymdary”  birikken óndiristik kásiporny JShS-niń  bas dırektory. Elimizde ındýstrııalyq-ınno­va­sııalyq damý baǵdarlamasy qabyl­dan­ǵany belgili. Al bıylǵy Elbasy Joldaýyn tyńdaǵannan keıin osy­naý ınnovasııalyq úrdistiń órisi ke­ńeıip, ekinshi tynysy ashylǵan­daı kúı keshtik. Eń bastysy, munda jal­pylama sóz joq. Naqty talap pen aıqyn jol bar. Iаǵnı, Nur­sul­tan Ábish­uly eńbek ónimdiligin kó­terýdiń basty joly ınnovasııany engizý ekenin atap kórsetti. Mine, ult­tyq eko­nomıkanyń básekeles­tik­ke qabi­let­tiligin arttyrý dál osy ınnova­sııalyq qadamdardan bas­taý almaq. Biz óndirisshiler Jol­daý joldary­nan osy aqıqatty aıqyn ańǵardyq. Osy arada aıtaıyn degenim, ın­no­vasııa degen uǵym bar, mo­der­nı­zasııa degen uǵym bar. Bul ekeýiniń aıyrmashylyǵy jer men kókteı. Sondyqtan ony sha­tas­tyrýǵa múl­dem bolmaıdy. Inno­vasııa – álem­de, belgili bir mem­lekette buryn-sońdy múl­dem qol­danylmaǵan tyń, jańa tehnologııa degen túsinik be­redi. Al moder­nızasııa buryn­nan bar tehnolo­gııa­ny jańǵyrtý degen sóz. Shyn­dy­ǵyn aıtqanda, alǵashqy min­detti iske asyrý ál­de­qaıda kúr­­deli. Qazaqstan óner­kásibine ınno­vasııany en­gizý bizdi damý jolynan órke­nıetti memleketter qataryna kótere alady. Elbasy belgilegen min­detterdiń jaýapker­shiligi de, onyń el ónerkásibi úshin qa­jet­tiligi de, mine, osynda. Innovasııa – ósý, órleý, damý kepili. Ony óndiriske en­gizýden kesh qalǵan óńir kóp nár­seden utylady. Memleket bas­shysy atap kórset­kendeı, endigi jerde óńir ekono­mı­kasyn baǵa­laý, oǵan qarjylaı qol­daý kór­setý osy ınnovasııany en­gizý krı­terııleri boıynsha júr­gi­zil­mek. Osyǵan oraılas taǵy bir oı: ın­novasııany engizýmen qatar, aı­­ty­latyn, odan bólip-jarýǵa múl­dem bol­maıtyn taǵy bir máse­le bar. Ol respýblıka aımaq­ta­ryn­daǵy ındýs­trııalyq jobalar­dyń iske asyry­lýy. О́z Jol­daýynda el Prezıdenti N.Na­zarbaev bul ekeýin tyǵyz bir­likte qarastyrady. Ári bul jobalar al­daǵy on jylda jalpy ulttyq min­det retinde belgilengenin atap kórsetedi. Osy maqsatta Premer-Mı­nıstr basqaratyn, aımaqtarda ákim­derge baǵynatyn birikken bas­qarý ortalyǵy qurylatyny bizder­di, óndirisshilerdi qýantyp otyr. Shyndyǵyn aıtqanda, osyn­daı bir ortalyqtyń qajet­ti­ligi buǵan deıin de sezilip júretin. Indýstrııalyq jobalardy iske asyrýdy op-ońaı is deı almaı­myz. Munyń tóńireginde ózara ke­lisip sheshetin máseleler jet­kilikti. Sondaı-aq mundaı joba­lardy iske asyrý merzimi belgi­lengen ýaqyttan keshikpeýi tıis. Áıtpese osy jobalarmen birge óndiriske engiziletin ınnova­sııa­lar men jańa tehnologııalardyń da jolyn kesemiz. Indýstrııalyq jobalardy iske asyrýdyń bir ushy respýblı­ka­lyq vedomstvolarǵa baılanysty. Sheshimin kútip turǵan osynaý san-salaly isterdi júzege asyrý úshin ortalyq negizgi úılestirýshi retinde is-qımyl tanytatynyna senim mol. Elbasynyń osy Joldaýynda Qazaqstandy ındýstrııalyq der­ja­vaǵa aınaldyrý mindeti qoıyl­ǵan. Bul bárimizge, barlyq qazaq­stan­dyq­tarǵa qatysty másele dep bile­min. Osy uly isterdiń bastaýy ın­no­vasııa, buryn Qazaqstanda múl­dem qoldanylmaǵan jańa teh­no­lo­gııany engizý bolmaq. Endeshe, osy mindetti oryndaýǵa bir kisideı ju­myla kiriseıik demekpin. Batys Qazaqstan oblysy. BOLAShAQTYŃ BAǴDARShAMY B.ERMEKBAEVA, Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ ekonomıka jáne bıznes fakýltetiniń dekany. Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń Joldaýyn Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti Ekono­mıka jáne bıznes fakýlteti ujy­my úlken qyzyǵýshylyqpen, mu­qııat tyńdady. Ras, sońǵy eki jyl Qazaqstan úshin asa bir kúrdeli kezeń boldy. Alaıda Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń basqarýymen iske asyrylǵan saýat­ty saıası-ekonomıkalyq sharalar­dyń nátıjesinde Qazaqstan halqy álemdik qarjy-ekonomıkalyq daǵ­darystyń aýyrtpalyǵyn asa sezin­bedi. Ulttyq qordyń arqasyn­da daǵdarys kezinde qarjy-bank júıe­sine, áleýmettik salaǵa, shaǵyn jáne orta bızneske, aýyl sharýa­shylyǵyna úlken qoldaý kórsetildi. Joldaýdyń negizgi maqsaty – el ekonomıkasyn daǵdarystan keıingi damýǵa ázirleý dep bilemiz. Soǵan oraı Joldaýda aldaǵy on­jyldyqta Qazaqstan ekonomı­ka­sy­nyń damýynyń negizgi baǵyttary kórsetilgen. Bilim sapasyn jaqsartý, Qazaq­stan joǵary oqý oryndary daıyn­daǵan mamandardyń básekeles­tik­ke qabiletti bolýy elimiz úshin ma­ńyzdy.  Bilim sapa­syn halyq­ara­lyq deńgeıge kóterý maqsatynda ýnı­ver­sıtette oqý baǵ­darlamalary men oqý josparlary túbegeıli jańar­tyldy. Professor-oqy­týshylar quramynyń sapasyn arttyrý maqsatynda “Bolashaq” baǵ­dar­lamasy boıynsha shet elde tájirıbeden ótken oqytýshylar men kásibı mamandar jumysqa qa­byldanyp, aǵylshyn tilinde dáris berýde. Elbasy atap kórsetken  táýel­siz Qa­zaq­standy ulyqtaý, memleket turaqtylyǵyna ke­dergi jasaıtyn qadamǵa barmaý, ekonomıkalyq órleý, óńirlik jáne álemdik ınte­gra­sııa­ǵa ený Qazaqstan halqyna aıtylǵan bola­shaqtyn baǵdarshamy dep bilemiz. QUQYQ JÚIESIN REFORMALAÝ QAJET Bekbolat TÚZELBAEV, Qylmystyq atqarý júıesi komıtetiniń OQO boıynsha basqarma bastyǵy. Elbasymyz bıylǵy Jol­daý­yn­da memleketimizdiń aldaǵy damý bolashaǵy jaıynda Úkimetke naqty tapsyrmalar berdi. Oryn­dal­maı­tyn emes, oryndalatyn, oryn­da­lý­ǵa tıisti mindetter. Ha­lyq júzege asatyndyǵyna senedi. О́ıtkeni, bu­rynǵy dástúrli jol­daýlardaǵy tap­syrmalardyń qalaı oryndalǵany, dúnıe júziniń eń myqty memle­ketteriniń ózin bir silkip alǵan álemdik daǵdarystyń elimizde óte baıaý ótkenin kózi kórip otyr. Nursultan Ábishuly quqyq qor­ǵaý júıesin reformalaý boı­ynsha baıypty jumys júr­gizýdi mindet­tedi. “Jazalaýdyń negizgi túri bas bostandyǵynan aıyrý bolyp qa­lyp otyr. Eshkim qamaý oryndary­nan bo­saǵandardy ońal­týmen aı­nalys­paıdy” dep óte oryndy aıtty. Osy júıede jumys istep kele jatqandyqtan biz munyń qasiretin anyq bilemiz. Adam – memlekettiń baılyǵy. Ártúrli jaǵdaılarmen temir tor­dyń arǵy jaǵyna attanǵandardyń quqyǵyn aıaqqa basyp, olardyń ómirine senimsizdikpen qaraýǵa bol­maıdy. Qanjarynan qan sor­ǵala­ǵan kánigi qylmyskerlerden bólek, abaısyzda ot basqan otan­das­tary­myzdyń da kóp ekendigin umyt­paıyq. Qylmys jasaǵan adam jazasyn alýǵa tıis. Biraq, túrmelerde zań ta­laptaryn bilmegendikten óz qu­qyǵyn qorǵaı almaı jazaly bol­ǵan azamattarymyz ben azamatsha­lary­myz jetkilikti. Olar týraly júz­degen mysaldar keltirýge bolady. Mysaly, ońtústiktiń bir kásipker áıelinen jaqyn qurbysy ákesi qaıtys bolyp iri kólemde qaryz alady. Jaqsy tanys bolǵan soń ara­larynda eshqandaı qujat túzil­meıdi. Halyqta “qaryz kúlip baryp jylap qaıtady” degen da­nalyq sóz bar. Qaryz alǵan kelin­shek qaı­tarý­ǵa asyǵa qoımaıdy. Ártúrli syl­taý aıtyp kesheýildete beredi. Arada qatý sózder aıty­lady. Son­daı kúnderdiń birinde aqsha bergen kásipker ashýmen qur­bysynyń úıine kelse, ol ózi saýda jasaıtyn altyndaryn ústel ústine jaıyp, saýdaǵa daıyndalyp jatyr eken. Otty, qaıratty kelinshek sol jerde ózi úshin durys, zań úshin qate qadam jasaıdy. Qaryz bergen aqshasyna shaqtap bir bóligin ústelden sypyryp alady da “meniń aqshamdy qaıtarǵan kúni alasyń” dep shyǵyp ketedi. Ká­sipker áıel shetel asyp kelse ústinen qylmystyq is qozǵalǵan. Qolyńmen istegendi basyńmen kóterýiń kerek. Ashynǵan eki jaq­tyń daýy qaryz bergen kelin­shektiń tórt jylǵa bas bostan­dy­ǵynan aıyry­lýyna ákep soǵady. Qurbysy qate­ligin kesh túsinip, keshirim sura­ǵa­nymen sot úkimi shyǵyp qoıǵan. Ipotekamen úı alý, bankten iri kólemde nesıe alǵanda alaıaq­tardyń arbaýyna túsip, bolmashy aqy úshin úlken qylmysty arqa­lap ketkender kóp. Olardy jum­saǵandardyń, dor­balap aqsha tapqandardyń qyl­shyǵy qısaıǵan joq, momyndardy sottatyp jibe­rip túk bolmaǵandaı júr. Olar­dyń qatarynda balalyq­pen, áli de oń-soldy aıyra qoı­maıtyn ańǵal­dyqpen bireýlerdiń uıaly telefon­daryn alyp qashqan­dardyń isti bolǵanyn kórgende ishiń ýdaı ashıdy. Osyndaı jandardy túrmege to­ǵyta bergennen kim utady, kim utylady? Zań aldyna bári birdeı bolǵanymen jazalaý arqyly olar­dyń ómirin buzyp almaımyz ba? Túrmeden shyqqan adamǵa qoǵamda kúdikpen qaraıtyndaı kózqaras bar. Jumysqa alýda da olardyń quqyǵy ózgelerden tómendetile beredi. Olar da bostandyqqa shyq­qannan keıin ózin ógeısip, adamdar arasyna erkin kire almaı júredi. Al, jastar  arasynda  kókjal qas­qyrdaı aınalasyna jyrtqysh­tyq­pen qaraýǵa tárbıelenip shyq­qan­dar da bolady. Túzetemiz dep qoǵamǵa óshpendiligin qozdyryp alyp jatamyz. Prezıdentimiz “bizdiń zańdary­myzdy izgilendirip, olardyń sapa­syn arttyrý qajet” dep atap kórsetti. О́rkenıetti elder tájirıbesine súıene otyryp, quqyq qorǵaý qyz­me­tin jetildirsek myńdaǵan jas­ta­ry­myzdyń ómirin búldirip al­maýynan saqtar edik.  Oılamaǵan jerde quqyq tártibin buzatyndar kóp. Sol mezette óziniń ne búldirgenin sezinbeıtinderi de bolady. Sondyqtan halqymyzdyń quqyqtyq saýatyn arttyrý qajet. El gazeti “Egemende” osyndaı taǵdyrlar jóninde jıi jazylsa, aqparat ókilderi belsendilik tanytsa, adasqan adamdar qataryn azaıtar edik. Olar tas túrmelerge emes, kóginde aq kógershinder oına­ǵan, kún kúlgen ómirdiń baqytty kúnderine laıyq. Zańdarymyzdy izgilendirý talaı olqy tusta­rymyzdy túzer edi. Shymkent.