Táýelsizdiktiń óliara kezeńindegi qıyndyqtar, tyǵyryqqa tirelgen tustar, jeńister men jemister – bári-bári kóz aldymyzda. Elimiz jańǵyrtýdyń úsh tolqynyn bastan keshe otyryp, qalyptasqan, damyǵan memleket deńgeıine jetýi shuraıly tilmen, naqty mysaldarmen baıandalyp, qazirgi kópetnosty qazaqstandyq qoǵamdy ishteı biriktirýshi faktor retindegi ulttyq ıdeıanyń róli erekshe atap ótiledi.
Muny «Táýelsizdik dáýiri» kitabynyń negizgi ózegi, basty ustanymy dese de bolady. О́ıtkeni eldik murat jolynda babalarymyz ár kez tatýlyqty, birlikti nysana etken. «Altaý ala bolsa, aýyzdaǵynyń ketetinin» jaqsy túsingen. Syn saǵatta týǵan jerge degen perzenttik paryzyn óteýdi bárinen bıik qoıǵan. Osy sebepti taǵylymy mol eńbekte «Máńgilik el» jalpyulttyq qazaqstandyq ıdeıasynyń negizderi jan-jaqty saralanady. Jahandaný dáýiri kezinde ulttyq ıdeıanyń egemendikke qyzmet etýi, ıdeologııalyq qaýipsizdikti nyǵaıtý aıryqsha mańyzdy. Bir sózben aıtqanda, qazaqstandyq ıdeıa – bul demokratııalyq ashyq qoǵamnyń, ádilettiliktiń ıdeıasy, jańa rýhanı-ıgiliktik keńistiktiń qalyptasýy men sonyń negizinde árbir etnostyń ulttyq sanasynyń qaıta túleýiniń, kelisim, beıbitshilik jáne salamatty ómirdiń kepili retindegi kúshti órkenıetti táýelsiz memleketti qurý ıdeıasy ekendigi keńinen ashyp kórsetiledi.
Kitapta ultty ǵumyr boıy tutastyryp kelgen, bolashaqqa da tastúıin toptasqan qalpymyzda jetýge járdemdesetin uly tetikterdiń biri – ana tilimizge degen ystyq yqylas, jyly sezim samal jeldeı esip otyrady. «Búgingi tańda ana tilin bilý árbir qazaqtyń parasattylyq jáne ulttyq qajettigine» aınalǵany daýsyz. Memleket te qazaq tilin damytý úshin, eń bastysy, ınstıtýttanǵan múmkindikter jasap berip otyrǵany aıdaı shyndyq. Ulttyq tutastyǵymyzdy, ózindik bolmys-bitimimizdi saqtaýdyń taǵy bir kepili – ulttyq mádenıet jáne qazaq halqynyń mádenıeti elimizdegi búkil mádenıetterdi biriktirýshi ról atqarýǵa tıis delingen eńbekte. Qazaq mádenıetiniń mundaı qýatyna kúmánmen qaraýshylardyń kúdigin naqtyly dáleldermen seıilte otyryp, avtor ulttyq mádenıettiń sıpatyna biliktilikpen taldaý jasaıdy. Rasynda da álemdik qaýymdastyq quramyndaǵy ózindik bolmys-bitimimizdi, tól dúnıetanymymyz ben ulttyq mádenıetimizdi serik etip qana saqtap qala alatynymyz anyq. Ulttyq biregeılený, negizinen, qazaq ultynyń óz ishinde ótýi qajet dep esepteıdi Elbasy. Sonda ǵana ulttyq memleketin quryp otyrǵan ult ózge etnostyq 135 topty quramyna kiriktirip, álemdik qaýymdastyqqa birtutas halyq retinde tanyla alady.
Táýelsizdiktiń alǵashqy jylynda Qazaqstandaǵy ózge ulttar ózderiniń tarıhı otanyna kóshe bastady. Ony tabıǵı túsinistikpen qabyldasaq ta osy tusta kóptegen aýyldar men monoqalalar qańyrap bos qaldy. Bul ekonomıkaǵa keri áserin tıgizdi. Biraq shetelderde atajurtyna kelýge yntyǵyp otyrǵan bes mıllıonnan astam qandastarymyzdyń atajurtqa orala bastaýy tarıh betine teńdessiz oqıǵa retinde jazyldy. Qazaqstan Respýblıkasy ózi alǵash qurylǵan kúnnen bastap qandaı qıyn jaǵdaılarǵa tap bolǵanyna qaramastan, syrttaǵy qandastarymyzǵa kómek berýdi nazardan tys qaldyrǵan emes. Nursultan Ábishuly qazaqtar turatyn memleketter basshylarymen kezdesýlerinde olardyń hal-jaǵdaıyna qatysty máseleler san márte resmı túrde qozǵaldy. Qazir atajurtyna birtindep oralýyna, azamattyq mártebe alýyna, turǵyn úımen, jumyspen qamtamasyz etilýine Úkimet tarapynan jan-jaqty qamqorlyq jasalýda.
Elbasy óte mańyzdy eldik máselelerdiń birde-birin aınalyp ótpeıdi. Sol arqyly taqyr jerde memleket qurýdyń qanshalyqty aýyr mehnat ekenin uǵyndyrady. Máselen kitaptyń 266-betinde «Keńes Odaǵy ydyraǵan sátten osy kúnge deıin shekarasyn bekemdep úlgermegen elder áli bar. Al Qazaqstan kórshi eldermen syzyǵyn naqtylap aldy. Bul jumys 2005 jylǵa deıin júrgizildi. Josparlaǵan ýaqyttan 2-3 jyl buryn aıaqtaldy», dep baıandalady. Barlyq kórshi eldermen shekara máselesi ońtaıly sheshilip, halyqaralyq-quqyqtyq turǵydan resimdelýi beıbitshilik pen turaqtylyqty qamtamasyz etýdiń is júzindegi naqty quraly bola aldy. Osy kezden bastap 14 myń shaqyrymdyq qurlyqtyq memlekettik shekaraǵa ıe boldyq.
«Táýelsizdik dáýiri» kitaby – dáýir aınasy, jasampaz memlekettiń jylnamasy, irgeli ensıklopedııalyq eńbek degen pikirlerge alyp-qosarym joq.
Halqymyz ejelden otansúıgishtikti, patrıotızmdi pash etetin uıat, ar, namys, rýh sııaqty asyl qasıetterdi urpaqtyń sanasyna jasynan sińirýge kúsh salǵan. Qazaqtyń ulttyq rýhynyń taǵy bir bıik kórinisi – ata-anany ardaqtaý, úlkendi qurmetteý, kishini qadirleý. Shynaıy patrıotızm – jalpyadamzattyq qundylyqtardyń shyńy ispettes, basqa halyqtarǵa, ulttar men ulystarǵa syılastyqpen, adamgershilikpen qaraýdy kózdeıdi. Qazaqstan sııaqty kóp ultty memlekette jekelegen etnos ókilderiniń ulttyq patrıotızmi elde turatyn barlyq halyqtyń ortaq patrıotızmimen tutasa baıyp otyrady. Osylaısha jalpyqazaqstandyq patrıotızmniń damý dárejesi ultaralyq qarym-qatynas mádenıetiniń deńgeıin sıpattaıdy. Búgingi tańda qazaqstandyq patrıotızmniń ornyqty úlgileri memlekettik saıasattyń basym baǵyty bolyp tabylady. Prezıdentimizdiń qaı eńbegin alsaq ta, óne boıynan suńǵyla saıasatkerge tán parasat-paıym anyq ańǵarylyp otyrady.
Saǵyndyq SALMURZIN,
Dúnıejúzi qazaqtary qaýymdastyǵy oblystyq fılıalynyń tóraǵasy
Soltústik Qazaqstan oblysy