«Ysyrapshyl dástúrden arylaıyq!» degen maqalany («Egemen Qazaqstan», 08.12.2017 jyl) oqyp otyryp, oı oramynan shyǵa almaı qaldym. Nege deseńiz, jerleý rásimine ketetin shyǵyndy esepteseńiz biraz keleńsiz jaǵdaıǵa tap bolasyz.
Erterekte Islam dininen habary bar bir kisiniń aıtqan áńgimesi osy kúnge deıin jadymda. Kórshisiniń ákesi qatty aýyrypty. Dimkás ákesin qaratýǵa dárigerler men emshilerge júginedi. Esh nátıje bolmaǵan soń ákesiniń aýrýy dendep qaıtys bolady. Ákesin sońǵy saparǵa shyǵaryp salý úshin balasy qatty qınalady. Dindar kórshisinen aqyl suraýdyń ornyna, bálenbaı jerdegi tý bıeni jetkizý, qalaǵa baryp máýe – jemis-jıdek, taǵy basqa zattardy ákelý, eki-úsh qazan kúrish basý, esiktiń aldynan uzyna boıy birneshe qatar dastarqan mázirin daıyndaý, jyrtys, shapan jabý, taǵy sondaı kóptegen taýsylmaıtyn joralǵylardy taýyp, qazaǵa kelgen kisilerdi qurmetteý rásimimen aınalysyp ketse kerek. Álgi bala qaza bolǵan ákesin myń san jumyspen júrip umytyp ketýge shaq qalady. Al dindar kórshisi azaly úı ıesine osynyń barlyǵy beker, ysyrapshylyq dep túsindirýmen álek. Marqumnyń balasynyń ýáji «Ákemnen nemdi aıaımyn» dep qaryzǵa belshesinen batqan.
Saryaǵashta turatyn qudaǵıymyz qaıtys boldy. Sonda bir baıqaǵanym, syrttaǵy oshaqta úlken qazan tóńkerýli tur. Alystan kelgen bizderge janazaǵa deıin biraz ýaqyt baryn eskerip, kórshisiniń úıinde jeńil dám bergizdi. Janazadan keıin Quran baǵyshtap elge qaıtyp kettik. Eldegilerge osy kórgenimizdi aıtyp ek, teris kórmeı quptady. Qaısybir jyldary eldi mekenderde ysyrapshyldyqqa jol bermeý jóninde bastamashy boldyq. О́zimiz qatysqan Arys qalasynyń irgesindegi Syrdarııa eldi mekeninde azaly úıdiń ıesi as-sý bermesten, jyrtys, shapan jappastan, ata telim úlestirmeı, tamaq bermeı-aq marqumdy aqtyq saparǵa shyǵaryp salǵanymyz esten kete qoıǵan joq. Bizdiń baıqaýymyzsha, jyrtys úlestirý, tamaq berý, taǵy basqa joralǵy jasaýmen tynsa bir sári. Kóbine olaı bola bermeıdi. Jurt azaly úıdiń ıelerin qurmettep, bergen asyn tolyǵymen taýysyp ishse maqul. Kerisinshe, bir-birine daýys kóterip sóıleý nemese yrjyńdap bir-birin muqatyp otyrýy ersi ekeni daýsyz. Odan da tamaq ishpeı-aq, jyrtysqa talasyp, daýǵa aınaldyrmaı-aq azaly azamattarǵa kóńil aıtsa jeterlik bolar edi. Bul saýaptyń úlkeni bolmaq. Bolmashy dúnıe júrgen jerde sóz qabattasyp júretini eki bastan belgili. Azaly úıge úlken aýyrtpalyq túsedi. Sony bile turyp, ósimge aqsha alyp qınalǵansha, marqumǵa azyn-aýlaq dastarqanǵa quran baǵyshtasań da jetedi emes pe! «О́lim bardyń malyn shashady, joqtyń artyn ashady» degen sóz shyndyqqa kelip turǵan joq pa!
Jańabaı ERKEEV, zeınetker
Ońtústik Qazaqstan oblysy,
Arys qalasy,
Syrdarııa eldi mekeni