Ýaqyt zymyrap, ata-anamnyń baqılyq ómirge attanǵandaryna da shırek ǵasyr bolypty. Búginderi ózderi janymda bolmasa da, meıirimdi júzderi kóz aldyma saǵym bolyp oralyp, erkeletken jyly sózderi kulaǵymnan ketpeı, jadymda saqtalyp qaldy. Shirkin, qystyń qysqa kúnindeı jalǵan dúnıe-aı!..
Iá, ata-ana degen ómir sahnasyndaǵy eshqandaı qosalqy akterlermen almastyrylmaıtyn basty keıipkerler ǵoı! Áli esimde, ınstıtýttyń sońǵy kýrsynda dıplomdyq jumys jazyp júrgen kezim. Sonda maǵan qajetti bar ádebıetti marqum Rza anam Respýblıkalyq tehnıkalyq kitaphanadan taýyp, úıime ákelip berýshi edi. Bul oraıda basqa shańyraqqa kelin bolyp túsken meniń qamym, «kitaphanaǵa baryp, sarylyp otyrmaı, óziniń oshaǵynyń basynda, úıinde daıyndalsyn» degen oıy. Al daıyn bolǵan dıplomdyq qoljazbamdy ákem Jaqan mashınkaǵa basyp bergen (ol kezde kompıýter bolmaǵan). Osylaı Qudaı ońdap, ata-anamnyń qamqorlyǵynyń arqasynda joǵary oqý ornyn bitirip shyqtym. Búginde jetken jetistikterim men tabystarym birinshiden, Allanyń nyǵmeti bolsa, sodan keıin – ata-anamnyń qoldaýy.
Arada talaı jyl ótse de, ata-ananyń orny eshqashan tolmaıtynyn bile turyp, «kelip qalar» degendeı, qalyń qaýym arasynan olardy izdeımin. Ákem men anam barda ómirdiń eshbir qıyndyǵyn sezinbeı, erkelep júre berýshi edim...
Anam bizdiń maıda tirlikterimizge deıin, tipti aıaq kıim jóndetý, kıim tazalatý sııaqty sharýalarymyzdyń bárine júgirýshi edi. Anama qaljyńdap «aqyn Rza Qýnaqova áli kúnge deıin balaly-shaǵaly balalarynyń aıtqandaryn jasap, solardyń sharýasymen shapqylap júr dese, uıat emes pe?» deıtinmin. Sonda anam «maǵan eldiń sóziniń keregi joq, maǵan eń aldymen, balalarymnyń qınalmaǵany, jaǵdaılarynyń durys bolǵany kerek», deýshi edi. Qaıran, anashym-aı!
Kúndelikti jumysqa barǵanymda tańerteńgi saǵat 9 ben 10-nyń arasynda telefonmen habarlasyp, hal-jaǵdaı men amandyǵymdy surap, degbir tappaıtyn. «Mama, nege osynshama ýaıymdaısyń, aman-esenbiz. Maǵan birdeńe bolsa, birinshi saǵan habar beredi ǵoı» desem, «men saǵan qanatymmen sý seýip, úlgerýim kerek» deıtin.
Túski asqa meni joldan kóligimen ala ketip, ákem ekeýi eki jaǵymnan aınalyp-tolǵanyp, ortalaryna alyp, jas balasha erkeletip, bar «jyly-jumsaqtaryn» aldyma tosatyn edi.
Bul oraıda ákem Jaqan týraly aıta ketkenim oryndy bolar. Negizi men ákemniń «jekemenshik» balasymyn da, aǵam Nurlan – anamnyń súıikti balasy bolatyn. Bala kúnimnen ákeme erekshe jaqyn boldym, ol kisi barda anamdy izdemeıtinmin de.
Anamnyń qoǵamdyq jumysqa belsene aralasyp, kásibı jýrnalıst, tanymal aqyn bolyp qalyptasýyna ákemniń qoldaýy men yqpaly zor edi. Ákem anamnyń boıyna Alla bergen aqyndyq qasıetiniń damýyna, shyǵarmashylyǵynyń jetilýine jaǵdaı jasap, túsinistikpen qarap, alaqanyna salyp, aıalaı bildi. Sonymen qatar anam jazǵan óleńderdiń de alǵashqy oqyrmany ákem bolatyn. Olaı deıtinim, ákem anamnyń qoljazbalaryn mashınkamen basyp shyǵaryp, baspaǵa daıyndaýyna atsalysatyn. Al anam issaparlarǵa ketken kezderi ákem bizben qalyp, memlekettik qyzmetpen qatar turmystaǵy sharýalardy da atqaryp júrdi. Ákem anamnyń baǵyn jandyryp, shyǵarmashylyǵyna dem berip, ony baǵalaı bilgen asyl jan boldy. Asylynda, áıel baqyty degen osy bolsa kerek!
Ákemniń anam úshin qanshalyqty qymbat ekenin ákem ómirden ótkende aıryqsha sezildi. Anamnyń «myqty» bolyp, eshteńege moıymaı, emin-erkin, erkelep júrýi ákemniń arqasy eken. Ákem qaıtys bolǵannan keıin qýanǵanda kúlimdeıtin, ashýlanǵanda ot shashatyn janary muńǵa toldy. Buryn túski as ústinde de bárimen shúıirkelesip otyratyn anam, ákemnen aıyrylǵannan keıin tamaǵyn tez arada ishken bolyp, qonaq bólmedegi dıvanǵa jatyp, bir núktege qadalǵan boıy tereń oıǵa batyp, únsiz qalatyn... Anamnyń mundaı kúıin men eshqashan kórmegen edim. Kákimbek aǵamyzdyń óleńindegideı, «syńarynan aıyrylyp qalǵan kúni, bul ómirdiń qyzyǵy jartylaıdy», degen sol eken...
Otyz úsh jyldan asa tynbaı, úzdiksiz qyzmet etip, eńbekteriniń jemisin jeıtin, bala-shaǵa men nemereleriniń qyzyǵyn kórer shaqta sum ajaldyń toryna shyrmalyp, jaryq dúnıemen qoshtasyp, ákem ekeýi qaıtpas saparǵa attanyp ketti. Bir kún bolsa da qurmetti demalysqa shyǵyp, sonyń rahatyn jáne urpaqtarynyń qýanyshtaryn kórýge Alla jazbaǵan eken...
Týǵan kúnderi de qatar bolyp, bir jyldyń bir kúninde ekeýi birge zeınetkerlikke shyǵýlary kerek edi. Alaıda Alladan buıryq jetip, kıeli aqqý qustarǵa ǵana tán sezimmen nebári on aıdyń ishinde birinen soń biri máńgilik mekenderine baryp jaıǵasty. Anam ákemniń qaıtqanyna bir jyl bolýyna arnap as berý belgilegen kúnge óziniń qaıtqanyna qyryq kún toldy. О́mirge kelýleri de, bul jalǵannan ketýleri de qatar boldy. Alla taǵalanyń qudiretinde shek joq qoı!..
Qamshynyń sabyndaı ǵana qysqa ǵumyr keshse de, anamnyń artynda óleń-jyrlary, oqyrmany qaldy. О́mir óziniń uzaqtyǵymen emes, mán-maǵynasymen ólshenbeı me?! Búginde ata-anam jaıly aıtylǵan jaqsy pikir men jyly lebizder – olardyń osy ómirde qaldyrǵan óshpes izderi emes pe?!
Bálkim anam shyǵarmashylyq ómirde talaı bıik shyńdardy baǵyndyrar ma edi, alaıda ol kisi úshin otbasy men bala-shaǵasynyń múddesi bárinen artyq boldy. Eshqashan ataq qýyp, marapat izdep, qyzǵanysh pen kúndestik tanytqan emes. Eń aldymen, anam «aıaýly jar», «ardaqty ana» degen úlken «mártebeli» laýazym ıesi bola bildi. Sondaı-aq anam otbasynyń berekesi men uıytqysy, aǵaıyn-týǵanyna, aǵa-apalaryna meıirimdi baýyr, janashyr qaryndas, qaıyn jurtyna izetti de ınabatty kelin, qurby-qurdastaryna adal dos edi.
Sanaly ǵumyrynda anam marqum talaı adamǵa qolynan kelgen jaqsylyǵyn jasap júretin. Ásirese aǵaıyndarynyń oqýǵa túsýge keletin balalaryn, jıen-sińlilerin emtıhanǵa daıyndaýda janyn salatyn. Úı-ishiniń tirligi, qyzmet baby, óziniń jeke shyǵarmashylyǵy – osynyń bárine ýaqyt taýyp, bir mezgil talapkerlerge dıktant, shyǵarma men mazmundama jazdyratyn. Sondaı-aq aýyzsha pánderge kóńil bólip, suraq qoıyp, jaýaptaryn tyńdaıtyn. Bul oraıda bilimniń adam ómirindegi mańyzdylyǵyn, oqýǵa túsýdiń qanshalyqty jaýapty da qıyn ekenin bildirtetin. Daıyndyq barysynda talapkerlerge qatań talap qoıa otyryp, jalqaýlyǵy men bilimsizdigi úshin týystarynyń talaı balasyn jylatatyn da. Sol tárbıelegen jigitter men qyzdar búginde balaly-shaǵaly bolyp, ómirden óz oryndaryn taýyp, túrli salalarda qyzmet atqaryp júr. Barlyǵy da erekshe sezimmen, ystyq yqylaspen anam marqumnyń ózderine jasaǵan qamqorlyǵyn eske alyp, rızashylyqtaryn bildirýde.
Endi mine, «osynyń bárin aıta júrsin» degendeı, qazir tek eske túsip, keýdeme óksik toltyryp otyrǵan joq pa?! Kim oılaǵan, ile-shala, qas pen kózdiń arasynda ata-anamnyń ekeýinen qatar aıyrylyp, oryndarynyń oısyrap qalatynyn? Bar aǵaıyn-týysqa janashyr qamqor bolǵan ata-anam endi aramyzda joq... Ata-anamnyń qazasynda «Japyraǵy jaıqalǵan Orman bolsyn urpaǵyń. О́mirińniń jalǵasy Aman bolsyn Nurlanyń!» dep joqtaý aıtqan edim...
О́kinishke qaraı, ákem men anamnyń qysqa ǵumyrlaryn uzartar degen jalǵyz aǵam Nurlan 2015 jyldyń 11 tamyzynda 54 jasynda aýyr naýqastan baqılyq boldy...
Búginde ata-anamnyń tirshilikterinde jasaǵan ıgilikti de saýapty isterin ózime úlgi tutyp, úmitterin aqtaýǵa tyrysyp, ómir soqpaǵymen júrip kele jatqan jaıym bar. Olar meniń janymda bolmasa da, árdaıym jadymda...
Ǵalııa QUSAIYNOVA
ASTANA