Atyraý oblysynda aımaqtaǵy balyq sharýa­shy­ly­ǵynyń jaı-kúıi talqylandy

Oblystyq aýyl sharýashylyǵy jáne veterınarııa basqarmasynyń basshysy Erbolat Qadımov Jaıyq-Kaspıı basseıninde balyq aýlaý maýsymynyń kesh bastalýy osy saladaǵy kásipshilik lımıtti ýaqtyly ıgerýge salqynyn tıgizip otyrǵanyn aıtady. Másele osynda ǵana ma? 

О́tken jyly aýlanǵan 9,8 tonna balyqtyń basym bóligi Reseıge, qalǵandary Ázerbaıjan, О́zbekstan, Grýzııaǵa eksporttaldy. Bul tizimde Fransııa, Germanııa, Polsha sekildi Eýropa elderi de bar. Biraq qansha aıtylyp júrse de sheshimin tappaı júrgen bir jaıt – balyqtyń eshqandaı óńdeýden ótpeı, shıkizat kúıinde shetel asyp jatqany. Mysaly, Reseı bizdiń balyǵymyzdy óńdep, ózimizge eki esege baǵaǵa qaıta satyp, paıda taýyp otyr. Másele bul ǵana emes.

Sý marjandarynyń, ásirese bekire tuqymdas balyq qorynyń jyl sanap azaıyp bara jatqanyn mamandar jıi aıtady. Tipti balyqtan balyqshy kóp degen de sóz bar. Osy rette Qazaq balyq sharýashylyǵy ǵy­lymı-zertteý ınstıtýty Atyraý bó­limshesiniń basshysy Ábilqaıyr Muq­sanov qazirgi qoldanystaǵy júıe­men balyq aýlaý jalǵasa beretin bol­sa, endi birer jylda ózenge salǵan qar­maqtyń bos qaıtý qaýpi bar deıdi. Atyraýlyq ǵalym-ıhtıologtar ta­bı­ǵat baılyǵyn saqtap qalý úshin sý aı­dynynyń eki jaǵynan da saǵasynan 50 shaqyrym aýmaqta jáne úsh metr­den tómen tereńdikten kásipshilik balyq aýlaýdy shekteý kerek dep esepteıdi. «Amangeldi» О́K basshysy Sanat Tilepbergenovtiń oıynsha da bul oryndy usynys. Tek jab­dyq­talǵan flot pen kemeler bolsa, úsh metrden asatyn tereńdik alys ta emes.

Aımaqtaǵy balyq sharýa­shy­ly­ǵynyń jaı-kúıi talqyǵa túsken má­jiliste oblystyq aýmaqtyq orman sha­rýashylyǵy jáne janýarlar álemi ıns­peksııasynyń basshysy Danııar Baımaǵambetov kúzgi balyq aýlaý maý­symynda barlyq sý aıdyndary men balyq qabyldaý bólimsheleri qatań baqylaýda bolǵanyn aıtqan edi. Sonyń nátıjesinde balyq sharýa­shy­lyǵy sýbektileriniń kvotany ıgerýi sońǵy 8 jylda alǵash ret 87,3 %-ǵa jetken. «Alǵa qa­raı da brakonerlikpen kúresti tıim­di júr­gizý úshin balyq aýlaýǵa mem­le­kettik baqylaý mehanızmin jetil­di­rip, zańsyz balyq aýlaýshylardy erkimen jiberetin amal-aılalardy boldyrmaý kerek. Salada «bolmashy» kvotamen júrý sekildi uıym­das­tyrýshylyq-quqyqtyq problemalar bar. Eki jyl qatarynan kvotanyń 50%-yn ıgermegenderge qaıtip mun­daı múmkindik berilmeýi tıis», deıdi Danııar Baımaǵambetov. 

Qurmanǵazy aýdanynda bolǵan kóshpeli májiliste oblys ákimi Nurlan Noǵaev qazir resmı aýlanǵan balyq kólemi 10 myń tonna delingenmen, beıresmı málimet budan kóp ekenine toq­taldy. «Men kooperatıvterdiń zańsyz balyq aýlaýdy qoldap otyr­ǵa­nyn naqty aıta alamyn. Sizder zań­dy qataıtý qajet deısizder, biraq bra­ko­nerlerdiń qylmystyq jolmen aý­laǵan balyqtaryn qabyldaısyzdar. Bulaı bolmaıdy. Jaýapty adamdar aımaqtaǵy barlyq balyq aýlaıtyn mekemelerge baqylaýdy kúsheıtýleri kerek», degen aımaq bas­shysy brakonerlerdi toqtatyp, adal balyqshylarǵa jaǵdaı jasalý kerektigin qaperge saldy. 

Salada maman tapshylyǵy da joq emes. Qazir Atyraýda ıhtıolog mamandar jetispeıdi. Sondyqtan da oblystyq ákimdik tarapynan osy ma­mandyq boıynsha oqyǵysy keletin jas­tarǵa grant bólý qarastyrylyp jatyr.

Taǵy bir másele brakonerlerden tárkilengen kólik quraldaryna qa­tys­ty. Tárkilengen kólikterdi zań­syz dep taýyp, joıý jaıy áli kúnge deıin zań­dy turǵyda rettelmeı keledi. San­dardy sóıletsek, ótken jyly sý po­lısııasy men oblystyq aýmaqtyq orman sharýashylyǵy jáne janýarlar dúnıesi ınspeksııasy eki myńnan astam zań buzýshylyqty anyq­taǵan, 125 qylmystyq is júr­gizilip, 35 mln teńgege jýyq aıyppul tólendi. Zańsyz aınalymnan 107 tonna balyq alyndy, onyń 2,735 tonnasy bekire tuqymdas balyqtar.

Oblys ákimi Nurlan Noǵaev jaýapty adamdarǵa sý polısııasy men balyq ınspeksııasynyń qosymsha bólimderin ashý máselesin sheshýdi tapsyrdy. Alaıda brakonerlikpen kúres qansha qataısa da, ebin taýyp eki asaǵysy keletinder qatarynyń azaıar túri joq. 

Baqytgúl BABASh, «Egemen Qazaqstan»

ATYRAÝ