Ekonomıkanyń damý qarqynyn údetý qajet

Atqarylǵan jumys az emes

Úkimettiń qorytyndy jıyny sanalatyn alqaly otyrysty ádettegideı Elbasy ózi júrgizdi. Aldymen qys­qasha sóılep, otyrystyń mán-mańy­zyn túsindirdi. «Jyldyń basynda al­dy­­myzda turǵan maqsattardy anyq­tap, bir-birimizge suraq qoıyp, má­se­lelerdiń basyn ashyp, jumys isteý­­di bastaý úshin búgingi Úkimettiń keńeı­til­gen májilisin ótkizgeli otyrmyz. Ob­lystardyń ákimderi qatysýda. О́zde­rińiz bilesizder, qańtarda ótkizgen Úki­met­tiń jınalysynda byltyrǵy jyl­dyń qo­ry­tyndysy jarııalandy, aıtyldy. Shy­nyn aıtý kerek, ótken jyl ońaı bol­ǵan joq. Dúnıe júziniń ekonomıka­sy da aýmaly-tókpeli boldy. Bizdiń de jaǵdaı ártúrli boldy. Degenmen, Úki­met pen ákimdikterdiń birlesip iste­gen jumystarynyń arqasynda meniń baǵa­laýym boıynsha durys nátıjege jet­tik», dedi N.Nazarbaev.

Memleket basshysy Qazaqstannyń eko­nomıkalyq ósimi ótken jyldyń qo­ry­tyndysynda 4 paıyzdy qurap, ınflıasııa 7 paıyz tóńireginde bolǵanyn eske saldy. «Bul biz úshin alynǵan jańa beles bolyp sanalady. Sondyqtan bul ja­ǵynan men Úkimettiń jalpy ju­my­­syna, árbir Úkimet múshelerine oń baǵamdy bergenim durys dep sanaı­myn. Halyq ta solaı dep oılaıtyn shyǵar. Degenmen, ár- ýaqytta je­tis­tikterimizge toqmeıilsip otyra bermeımiz. Aldymyzda maqsattar kóp, baǵdarlamalardyń oryndalýynda kem­shi­likter bar. Ony, árıne, aıtatyn bola­myz», dedi Prezıdent. Sondyqtan Elbasy búgingi jıynda ótken jyldyń qorytyndysy halyqqa taǵy bir ret jarııa etilip, Úkimet aldynda turǵan min­det­ter aıqyndalatyndyǵyn basa aıtty. «Bı­yl Úkimettiń aldyna qoıyp otyrǵan meje – 4 paıyz az bolady. Odan tómen túsip ketýimiz de múmkin. Son­dyqtan ózi­miz aldymyzǵa odan joǵary min­det­ter qoıý­ymyz kerek. Onyń ishinde baǵ­dar­­la­malardyń oryndalý máseleleri bar, olar­dyń arasynda kemshilikter de joq emes. Sondyqtan osy máseleler tóńi­re­ginde jumys isteıtin bolamyz», dedi N.Nazarbaev.

Keńeıtilgen otyrysta eldiń jalpy ekonomıkalyq kórsetkishteri jóninde Úkimet basshysy Baqytjan Saǵyntaev, bıýdjettiń atqarylýy jaıynda Qarjy mınıstri Baqyt Sultanov, qarjy sa­la­nyń ahýaly jóninde Ulttyq bank tór­aǵasy Danııar Aqyshev, sondaı-aq Premer-Mınıstrdiń orynbasary Asqar Jumaǵalıev, «Atameken» UKP basqarma tóraǵasy Abylaı Myr­zah­metov, Qaraǵandy oblysynyń ákimi Erlan Qoshanov, Qyzylorda oblysynyń ákimi Qyrymbek Kósherbaev baıandama ja­sady. Sonymen qatar basqa da oblys ákim­deri, Úkimet músheleri tal­qy­lan­ǵan más­elelerge qatysty Elba­sy­nyń su­raq­taryna oryndarynan turyp, jaýap berip otyrdy.

Úkimet basshysynyń málimdeýinshe, búginde el ekonomıkasy damýdyń turaqty jolyna tústi. Ony Qazaqstannyń damýyna ornyqty boljam usynyp otyrǵan ha­lyqaralyq reıtıngtik agenttikter de rastaǵan. Máselen, ótken jyly IJО́ ósimi 4 paıyzdy qurady. О́simniń 60 paıyzyna shıkizattyq emes sektorlar esebinen qol jetkizilgen. Bul – eko­no­mıkanyń turaqtylyǵy men onyń qu­ry­lym­daryndaǵy oń ózgeristerdi kór­se­te­tin óte mańyzdy másele, dedi Úkimet basshysy.

Málimetke súıensek, syrtqy saýda aınalymy 25 paıyzǵa ulǵaıyp, 69,5 mlrd dollarǵa jetken. Negizgi kapı­tal­ǵa salynǵan ınvestısııa 5,5 paıyzǵa ulǵaıdy, onyń ishinde jeke ınvestısııalardyń úlesi 6,9 paıyz­ǵa artty. О́tken jyly elimizdiń makro­eko­­no­mıkalyq ahýaly jaqsardy. Aı­talyq, ınflıasııa 7,1 paıyzǵa deıin tó­mendedi. Memlekettik qarjy tu­raq­ty­lyǵynyń qaýipsiz deńgeıi qamta­ma­­syz etildi. Syrtqy qaryz IJО́-ge sha­qqanda 26 paıyzdan aspaıdy. Res­pýb­lıkalyq bıýdjetke túsim 26,3 paı­yzǵa kóbeıdi. 2017 jyldyń 9 aıynda shetel ınvestısııasynyń taza túsimi 3 034,8 mln dollardy qurady. О́tken jyldyń qańtar-qarasha aılarynyń aralyǵynda Qazaqstannyń syrtqy saýda aınalymy 69,5 mlrd dollarǵa jetip, 2016 jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 25,1 paıyzǵa artty. Onyń ishinde eksport kólemi 43,1 mlrd dollarǵa jetip otyr. Ulttyq banktiń altyn-valıýta aktıvi 31,1 mlrd dollar boldy. 2018 jyldyń 1 qańtarynda jeke tulǵalardyń depozıtteri 3,7 paıyzǵa kóbeıip, 8120,9 mlrd teńgeni qurady. О́ńirlik shekte ónerkásip óndirisi kóleminiń artýy 14 óńirde baıqaldy. Jalpy, 2017 jyldyń qańtar-jeltoqsan aılarynda paıdalanýǵa berilgen turǵyn úılerdiń ósimi 6,2 paıyzǵa jetken.

Jıynda Úkimettiń jumysy tolyq baıa­ndalǵannan keıin Prezıdent sońǵy Jol­daýdy oryndaý boıynsha ne iste­genderin surady. Suraqqa jaýap bergen Úkimet basshysy Joldaý­dyń jal­py­ulttyq baǵdarlamasy qabyl­dan­ǵan­dy­ǵyn aıtty. «Sondaı-aq sala-salaǵa qatysty kórsetilgen on tap­syr­ma boıynsha jobalyq keńse arqyly árbir mınıstrlikke tıisti mindetter júkteldi. Indıkatorlar qoıyldy. Jyl­dyń sońyna deıin tapsyrmalardyń bar­lyǵy oryndalatyn bolady», dedi B.Saǵyntaev. Prezıdent atqarylǵan shara­larǵa oń baǵa berdi. Alaıda «jaqsy baıan­dadyń, biraq ózińe degen synı kóz­qaras joq», dep eskertti Elbasy.

Premer-Mınıstr men Úkimet músheleriniń baıandamalaryn tyńdaǵan Mem­leket basshysy elimizdiń byl­tyr­­ǵy ekonomıkalyq damýynyń kórset­kish­te­rine oń baǵa berdi. «Qazirgi tańda dúnıe jú­zindegi ahýal birshama jaqsaryp kele jatqanyn bárimiz bilemiz. Onyń bizge de ózindik áseri bar. Álemdegi damyǵan 30 eldiń qataryna qosylý úshin áli de talaı aýqymdy jumystar atqarýymyz kerek. Oǵan qajetti baǵdarlamalar men zańdar qa­byldandy. Tıisti reformalar da júr­gizilip jatyr. Úshinshi jańǵyrýdan bas­tap, sıfrly ekonomıkaǵa qaraı bet túzeı bastadyq. Bıylǵy Joldaý­ym­da tórtinshi ónerkásiptik revolıý­sııa jaǵdaıynda damýdyń jańa múm­kin­dikteri aıqyndalyp, sonyń tóńire­gin­de jumys isteý bastaldy. Sondyqtan da­mý­dyń qarqynyn údetý kerek. Jaqsy ja­salǵan sharýa eshqaıda ketpeıdi. En­di kem-ketigimizge kóńil bólip, alda tur­ǵan ma­ńyzdy mindetterdi oryndaýdy jalǵas­ty­rýymyz qajet. Baǵdarlamanyń bárin sapaly júzege asyrý, olarǵa bólinip jat­qan qyrýar qarjyny tıimdi paıdalaný osy otyrǵan barlyq azamattyń basty mindeti», dedi Elbasy.

Budan keıin Memleket basshysy Úkimettiń aldynda turǵan kezek kútti­rmeı sheshilýge tıis negizgi máse­le­lerge toq­taldy.

Indýstrııalandyrý – ekonomıkany damytýdyń qozǵaýshy kúshi

Aldymen ındýstrııalandyrý máse­le­si jóninde sóz qozǵaǵan Prezıdent osy ýaqyt ishinde birshama tájirı­be­­ler jınaqtalyp, kóptegen óndiris oryn­­dary salynǵanyn, jańa jumys oryn­dary paıda bolyp, birtalaı je­tis­­tikke qol jetkizilgenin atap ótti. Indýs­trııa­landyrý jyldarynda óńdeýshi sek­tor­dyń úlesi 36 paıyzǵa ósken. Biraq osy salanyń ekonomıkanyń jalpy kólemindegi úlesi áli óse qoıǵan joq: baıaǵy sol 11 paıyz jaǵdaıynda qalyp otyr. Sondyqtan óńdeýshi salany damytý úshin belsendi jumystar júrgizilýi tıis. Elbasy kásiporyndardyń básekege qanshalyqty qabiletti jumys isteıtini de osy máseleni sheshýge arqaý bolatynyn atap ótti. Sondyqtan ınnovasııalyq tehnologııalardy qoldana otyryp damyp kele jatqan óndiris oshaqtaryna basymdyq berip, memlekettik qoldaýdy olarǵa kóbirek jasaý kerek. О́ıtkeni aldyńǵy qatarly tehnologııamen jumys istep, eksporttyq ónimder shyǵaratyn kásiporyndar – ekonomıkanyń qozǵaýshy kúshi. Elbasy qarjyny paıdaly isterge ǵana maqsatty jumsaý qajettigin es­ke­rt­ti. Sonyń ishinde ol bıýdjettiń mol qara­jaty jumsalyp jatqan arnaıy eko­­nomıkalyq aımaqtardy qurýdy toq­ta­typ, baryna tekserý júrgizý qaje­t­tigin aıtty. «Qazirgi ýaqytta elimizde 11 arnaıy ekonomıkalyq aımaq bar, oǵan 283 mlrd teńge bólindi. Soǵan qara­mas­tan ob­lys ákimderi jańa AEA qurý óti­nish­te­rin toqtatar emes.

Aldymen Úkimet atalǵan 11 AEA-nyń jumysyn tekserip alýy kerek. Mán-jaıdy anyqtamaıynsha, jańadan eshqandaı arnaıy ekonomıkalyq aımaq qurylmaýy kerek», dedi Memleket basshysy.

Sıfrlandyrýdyń tıimdiligin halyq túsinýi kerek

Búginde elimiz sıfrlandyrý tehnologııasyna aıryqsha mańyz berip jatqany belgili. Elbasy Joldaýynda da bul másele jan-jaqty aıtyldy. Prezıdent halyqqa kórsetiletin memlekettik qyz­mettiń ashyq ári ádil bolýyna yqpal etetin sıfrlandyrý júıesiniń tıim­di­ligin árbir azamat túsinýi kerek­ti­gin jetkizdi. Prezıdenttiń aıtýynsha, ken óndirý salasyna aqparattyq tex­no­lo­gııalardy engizý arqyly eńbek ónim­di­ligin eseleýge bolady. Sebebi ju­mys av­tomatty túrde júredi. Ásirese den­saý­lyq saqtaý men bilim berý salasyna sıfrlandyrýdy keńinen engizgen jón. Sonyń arqasynda shalǵaı aýyl­da otyrǵan adamnyń densaýlyǵyn ba­qy­laýǵa, bilimin arttyrýǵa múmkindik bar. Al adam kapıtalyn arttyrsaq, el ekonomıkasyn da kóterýge bolady. Son­dyqtan memlekettik qyzmetshilerdi jap­paı sıfrlandyrýǵa úıretýdi qolǵa alý kerek. Elbasy osyǵan baılanysty Prezıdent janyndaǵy Memlekettik basqarý akademııasynda sıfrlandyrý boıynsha arnaıy semınarlar ótkizýdi usyndy. Osynda kásibı mamandar ózgelerge sıfrlandyrýdyń jaı-kúıin túsindirip, tıimdiligi týraly dáris oqy­ǵany artyqtyq etpeıdi. Bul kýrs­ty támamdaǵandarǵa arnaıy kýálik tap­syrý úrdisin engizýdi tapsyrǵan Mem­leket bas­shysy bul jumysqa «Nur Otan» par­tııasy da atsalysýy kerektigin atap ótti. «Álbette sıfrlandyrý bar­lyq máselemizdi sheship bermeıdi. Bul ın­dýstrııalyq revolıýsııanyń ba­sy ǵana. Demek, alda turǵan maqsat-min­­detter kóp. Eń sońynda jasandy ın­tel­lektige ke­lýimiz kerek», dedi N.Nazarbaev.

Prezıdenttiń aıtýynsha, densaýlyq salasyndaǵy sıfrly texnologııalar árbir adamnyń densaýlyǵyn onlaın rejimde baqylaýǵa múmkindik beredi. Sonyń arqasynda dárigerler qaǵazbasty jumystan qutylady. Sol sııaqty keden men salyq salasyn sıfrly tehnologııaǵa aýystyrý arqyly biraz jumysty jedeldetýge, jeńildetýge bolady.

Jalpy alǵanda, 2025 jylǵa qaraı sıfrlandyrýdyń tıimdiligi 2 trln teńgege jetedi degen boljam bar.

Jıynda Elbasy turǵyn úı máselesine de toqtalyp, bul salaǵa memleketten 550 mlrd teńge jumsalǵanyn aıtty. Daǵdarys jyldarynda qolǵa alynǵan sharalardyń arqasynda memleket tarapynan qoldaýlar boldy. Endi qarjyny naryqtyq tetiktermen paıdalanýǵa kóshý kerek, ıaǵnı qurylysty bankter qar­jylandyrýy tıis. Al Úkimet, Ult­tyq bank, ákimder baspana qunynyń arzan­daýy úshin jaǵdaı jasaýy tıis.

Sondaı-aq Elbasy eski úılerdi súrý máselesin de qozǵady. Qala orta­lyq­taryndaǵy tozyǵy jetken úılerdi súrip, ornyna jańadan úıler salý kerek. Negizinen bul aýqymdy jumys mem­leket-jekemenshik áriptestigi arqy­ly júrgizilgeni jón. Memleket bas­shy­synyń aıtýynsha, eski úılerdi alyp tastaý – memleketke de, halyqqa da, bızneske de tıimdi. Birinshiden, bul qalanyń kelbetin ásemdeýge múm­kindik berse, ekinshiden, halyqtyń jaq­sy úıge kóshýine jaǵdaı jasaıdy. Áleýmettik jaǵdaıdyń osylaısha ońa­lýy jurtshylyqtyń densaýlyǵyna, kó­ńil kúıine de jaqsy áser etedi, dedi Elbasy.

Medısınalyq saqtandyrý erterek engiziledi

Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev medısınalyq saqtandyrý más­elesin de kóterdi. «Bizge mindetti áleý­mettik medısınalyq saqtandyrýdy keıinge shegerýge týra keldi. Sebebi ózin ózi jumyspen qamtyp júrgen azamattardy zańdastyryp, resmı túrde tirkeý kerek boldy. Olar salyq tólemeıdi, zeı­netaqy júıesine qatyspaıdy. By­laısha aıtqanda, «kóleńkede» júr. Men osyny bes jyl boıy aıtyp kelemin. Naqty tapsyrmalar da berdim. Alaıda ol azamattarmen eshkim tyǵyz aınalysyp jatqan joq. Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Tamara Dúısenovaǵa da talaı márte aıttym...», degen Elbasy T.Dúısenovadan máseleniń mán-jaıyn surady. Onyń aıtýynsha, osy ýaqytqa deıin ózin ózi jumyspen qamtyp júrgenderdi anyqtaý jumysy atqarylǵan. Sanaq jumysy kórsetkendeı, Qazaqstanda 2,7 mln adamnyń naqty áleýmettik márte­besi joq bolyp shyqqan. Olardyń ishin­de jumyssyzdar da bar. Al ózin ózi ju­mys­pen qamtyp júrgenderdiń ishinde tir­keýge turmaǵan kásipkerler men jalda­maly jumysshylardy zańdastyrý qa­jet. «Eń birinshi, «ózin ózi jumyspen qamtyp júrgen azamattar» degen kimder? Osyny anyqtap, zańǵa ózgerister engi­zý kerek», degen ýájin alǵa tartty T.Dúısenova.

Onyń aıtýyna qaraǵanda, sońǵy bes jyldyń ishinde jumyspen qamtý baǵdarlamalary aıasynda 500 myń adam jumysqa turyp, áleýmettik jarnalaryn tólep jatyr. Degenmen, «kóleńkede júrgen» kásipkerlerdi zańdastyrýda áli de qıyndyqtar bar. Onyń bir sebebi Salyq kodeksinde jazylǵan «700 myń teńgeden tómen tabysy bar kásipkerlerge tirkeýge turý mindetti emes» degen talapta jatyr. Osyǵan baılanysty ózin ózi jumyspen qamtyp júrgen kásipkerlerdi tirkeýdiń tártibine ózgerister engizý qajet.

 Mine, osy kedergilerge baılanysty mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý júıesin engizý 2020 jylǵa shegerilgen. Alaıda Elbasynyń qaty­sýy­men ótken keńeıtilgen otyrys­ta Úkimet basshysynyń orynbasary Erbolat Dosaev Prezıdentke atalǵan júıeni bir jyl buryn tolyǵymen iske qosýǵa ýáde berip, atalǵan reforma 2019 jyldan bastap engiziletinin jetkizdi. «О́zin ózi jumyspen qamtyp júrgen azamattar boıynsha barlyq jumysty osy jyldyń ishinde bitiremiz. Aqparattyq júıeler, tirkeý sııaqty zańnamalarǵa kóktemde ózgerister engiziledi. Nátıjeli jumyspen qamtý jáne kásipkerlikti jappaı damytý baǵdarlamasyn negizge ala otyryp, biz mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrýdy bir jyl buryn bastaýǵa bel býyp otyrmyz. Aldynda bul júıeni engizýdi 2020 jylǵa qaldyrǵan edik. Endi jumystyń bárin eńserip, kelesi jyldan iske qosqaly otyrmyz», dedi E.Dosaev.

Jıynda Prezıdent Nursultan Nazarbaev elimizdegi medısınalyq uıym­dard­yń aqparattyq júıelermen, kom­pıýterlik tehnıkalarmen qamta­masyz etilýi jaıyn synǵa alyp, bul saladaǵy kemshilikter elektrondy densaýlyq pasportyn engizý sekildi qyzmetti iske qosýǵa kedergi keltirip otyrǵanyn aıt­ty. «Medısınalyq uıymdardyń aqpa­rattyq júıelermen jabdyqtalý deń­geıi­niń eń tómen kórsetkishi Shyǵys Qazaqstanda tirkelgen. Onda nebári – 21 paı­yz. Aqtóbede oblysynda – 37 paıyz, As­tanada – 31 paıyz», degen Elbasy oblys ákimderinen onyń sebep-saldaryn surady. Shyǵys Qazaqstan oblysynyń áki­mi Danıal Ahmetovtiń aıtýynsha, aımaq­ta densaýlyq saqtaý mekemelerin kompıýterlermen qamtamasyz etýge 1 mlrd teńge bólingen. Alaıda barlyq teh­nı­kany Qarjy mınıstrligine qa­rasty sa­typ alýlar komıteti ǵana satyp alýǵa tıis bolǵandyqtan jumys kesheýildep tur.

Al Aqtóbe oblysynyń ákimi Berdibek Saparbaev kompıýterdi satyp alýǵa aqshany tolyǵymen bólgenin jetkizdi. Astana ákimi Áset Isekeshev te aldaǵy ýaqytta ózine júktelgen mindetterdi oryn­daýǵa ýáde etti.

«Bul – halyqtyń densaýlyǵy. Usaq-túıek nárse emes. Máseleniń mańyz­dy­lyǵyn eskere otyryp, mınıstrlik bar­lyq jumysty úılestirýi tıis. Ákimder júk­telgen tapsyrmany oryndaýdy jyl­dam­datqany jón», dep eskertti Elbasy.

Budan bólek Memleket basshysy Sol­tústik Qazaqstan, Qostanaı jáne Aqmola oblystarynyń ákimderine de es­kertý jasap, osy aımaqtardaǵy me­dı­sı­nalyq uıymdardy ınternetpen qam­tamasyz etýdi tapsyrdy.

Al elektrondy densaýlyq tólqu­ja­tyn engizý týraly Elbasynyń aldyn­da esep bergen Densaýlyq saqtaý mınıstri El­jan Birtanov bıyl maýsym aıynan bastap bul qujat qanatqaqty jo­ba retinde engiziletinin atap ótti. «Eger jyldyń aıaǵyna deıin barlyq aımaqtar aqparattyq júıelerin retke keltirse, kelesi jyldan bastap densaýlyq sala­sy­nyń basym bóligi elektrondy rejimde jumys isteıtin bolady», dedi mınıstr.

Eń bastysy – minsiz qyzmet

Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda sondaı-aq zańnyń ústemdigi men sybaı­las jemqorlyqqa qarsy kúres máse­lesi qozǵaldy. Elbasy quqyq qorǵaý qury­lym­darynyń jumysy úshin barlyq jaǵ­daı jasalǵanyn, jalaqy kóterilgenin aıta kele, quqyq qorǵaý organdaryna degen qoǵamnyń senimi áli de tómendeý eke­nin eske aldy. Sondyqtan bul sala ma­man­dary jumystaryn shıratyp, eldiń seni­min aqtaýǵa tyrysýy kerek. Ári qyl­mystyq prosesterge de mán berip, onda­ǵy artyq jazalaıtyn tustardy qaıta qa­ras­tyryp, neǵurlym gýmanızmge qaraı baǵyttaýdy jalǵastyra berý kerek. Memleket basshysynyń aıtýynsha, ba­tys elderinde qylmystyq isterdiń 80-90 paıyzy beıbit jolmen sheshiledi. Qazaqstan da osy tájirıbeni synap kórý kerek.

Prezıdent óz sózinde quqyq qorǵaý men sot organdarynyń kadrlyq qura­my­na qatań talaptar qoıylyp kelgenin aıta kele, eldiń tynyshtyǵy men qoǵam tár­tibin kúzetip kele jatqan azamattar abyroıly, moraldyq-ádeptilik kelbeti minsiz bolýy kerektigin eskertti.

Jıyndy qorytyndylaǵan Prezıdent N.Nazarbaev qabyldanǵan bar­­lyq baǵdarlamany, bıylǵy Jol­daý­da qoıylǵan mindetterdi oryndaý Úkimettiń aldynda turǵan basty min­det ekendigin basa aıtyp, jumyla jumys isteýge shaqyrdy. «Sharýa az emes. Kúndelikti jasalyp jatqan ju­mys ta jeterlik. Halyqtyń ál-aýqa­tyn jaqsartý jolyndaǵy maqsat-min­det­te­rimizdi abyroımen oryndaýǵa árqaı­sy­myz mindettimiz jáne aldaǵy murat-maqsatymyzǵa jetemiz degen oıdamyn. Jumystaryńyzǵa sáttilik tileımin», dep sózin túıindedi Elbasy.

Dınara BITIK,

Qymbat TOQTAMURAT,

«Egemen Qazaqstan»

Sýretter Prezıdenttiń baspasóz qyzmetinen alyndy