О́ńirge jumys saparymen kelgen Energetıka mınıstri Qanat Bozymbaev oblys ákimi Bolat Baqaýovpen, ákimdikter ókilderimen birge Ekibastuzdaǵy «Bogatyr Kómir» JShS-ge Eýrazııalyq energetıkalyq korporasııasyna qarasty «Shyǵys» kenishine, Baıanaýyldaǵy «Maıkóbe-Vest» JShS-ne bardy. Kómir kenishterin aralaǵan soń, Ekibastuz qalalyq ákimdiginde kómir óndirý kólemi jáne elimizdiń kómir óndiretin kásiporyndaryn damytý máseleleri boıynsha jınalys ótti.
Jıynǵa Energetıka mınıstrliginiń, ákimdiktiń, «Qazaqstan temir joly» UK» AQ-tyń ókilderi, «Maıkýbe Vest» JShS, «Bogatyr kómir» JShS, «EEK» AQ, «Shubarkól kómir» AQ jáne «Qarajyra» AQ kómir kenishteriniń basshylary qatysty. Qańtardaǵy qatty aıazda kómir tapshylyǵy baıqalyp, halyqtyń narazylyǵy týyndaǵany belgili. Jıynda aıtylǵandaı, bul kenishterdiń aldyn ala kommýnaldyq-turmystyq qajettilikke jáne halyqqa kómir jetkizý jumystaryna tıisti baqylaý júrgizbegenderin kórsetti.
Jalpy, halyqty kómirmen qamtamasyz etý máselesi birinshi kezekte jergilikti ákimdikterdiń quzyretinde. Al kómir óndiretin kásiporyndar «Qazaqstan temir joly» UK» AQ-pen birlesip, kommýnaldyq-turmystyq jáne halyqtyń qajettiligin kómirmen tolyq jáne ýaqtyly qamtamasyz etýi qajet, dep atap ótti Q. Bozymbaev.
О́tken jyly elimizde aldyńǵy jylmen salystyrǵanda kómir 8,3 paıyzǵa artyq óndirilipti. Turmystyq-kommýnaldyq maqsatta respýblıka boıynsha 12,5 mıllıon tonna kómir jetkizilgen. Bozymbaev qańtardaǵy qatty aıazdar kómir túsirý kestesine de kedergi keltirgenin aıtty. Sol sebepti, Almatydaǵy birqatar aýyldarda, temir jol tuıyqtarynda, ShQO, Almaty, Jambyl oblystarynda kómir tapshylyǵy baıqaldy.
Al Ekibastuzdaǵy «Shyǵys» jáne «Bogatyr Kómir» JShS kenishteri eki jyldyń ishinde qýatyn arttyrǵan. Qysta kenishter toqtaýsyz jumys jasady.
– О́tken jyly kómir kenishi tutynýshylarǵa 40 mıllıon 900 myń tonna kómir jetkizgen. Kómirdiń 60 paıyzy eksportqa jumsalsa, qalǵan 40 paıyzy elimizdiń ishki naryǵyna jiberiledi. Bıylǵa 41 mıllıon tonna kómir óndirý josparlanyp otyr, – dedi «Bogatyr kómir» JShS-niń bas dırektory Marat Abdyǵulov.
– Kommýnaldyq-turmystyq kómirdiń bir tonnasy 2133 teńge. Basqa óńirlerdegi kómir tapshylyǵyna baılanysty jaılardyń «Bogatyr» kenishine qatysy joq. О́ıtkeni bizdiń tutynýshylarymyz GRES-ter, Jylý ortalyqtary, qazandyqtar, – dedi ol.
Jalpy, kásiporyn kómirmen Pavlodar, Solústik Qazaqstan jáne Aqmola oblystaryn qamtamasyz etedi. Bıyl sıkldyq-aǵymdyq tehnologııa boıynsha kómir óndirý qaıta qalypqa keltirildi. 2021 jyly alǵashqy, 2023 jyly ekinshi kezeńi aıaqtalady. 2019 jyly «Bogatyr» kenishinde baıytý fabrıkasy iske qosylmaq.
Qanat Bozymbaev barǵan Baıanaýyldaǵy «Maıkýbe-Vest» JShS naryqtyq ýaqyt kelgen kezde «Ekibastuzkómir» birlestiginiń quramynda bolǵan-dy. Odan keıin amerıkalyq kompanııaǵa, biraz jyl «Qazaqmys» korporasııasyna qarady. 90- jyldary Maıkóbeniń kómirin Vengrııa, Rýmynııa sııaqty elder paıdalanǵan kórinedi. Bul kúnderi kenishter jekemenshiktiń qolynda. Jalpy, bizdiń óńirdegi jurtshylyqtyń deni osy Maıkóbeniń kómirin tutynady, «Qarajyra», «Shubarkóldiń» de kómirine suranys joǵary.
– «Maıkóbe» kenishiniń kómiri qońyr, lıgnıt dep atalady. Ekibastuzdyń kómirinen aıyrmasy bar. Qońyr kómir tez janady, kúli az. Biraq taskómirge qaraǵanda, qyzýy tómen. Negizinen turǵyn úılerde peshke jaǵylatyn kómir, – deıdi mamandar.
– Jalpy, «Maıkóbe» kenishi 6,4 shaqyrymǵa sozylyp jatyr. Ken ornynyń tereńdigi 80 metrge jýyq.
Ekibastuz stansalary negizinen Ekibastuzdyń taskómirine laıyqtalyp salynǵan. Kómiri álemdik baǵamen salystyrǵanda arzan sanalady, sondyqtan bul salany damytý úshin eń aldymen qarjylandyrýdyń jasyl naryǵyn damytý kerek, deıdi mamandar. Kómirdiń bir tonnasynyń eń arzany – 9-10 myń teńge. Shalǵaıdaǵy aýyldarda 12-13 myń teńgege deıin barady. Al bir úıge qysta keminde 5 tonna kómir kerek. Aıazdy kúnderi kúnine 10-12 shelek kómir jaǵylady. Sondyqtan qys mezgilinde 9-10 tonna kómir satyp alýǵa týra keledi.
Energetıka mınıstrliginiń málimetinshe, búginde elimizde kómir tapshylyǵy joq. Elimizdegi kómir qory áli 300 jylǵa jetedi. Al baǵa saıasatyna keler bolsaq, kómir quny memleket tarapynan rettelmeıdi. Sondyqtan kim qandaı baǵaǵa satsa da óz erki. Qazir elimizde 400-ge jýyq kómir keni bar kórinedi. Baǵany naryq anyqtaıdy, kómirdiń quny suranysqa qaraı ózgeredi.
Sondyqtan Energetıka mınıstrligi kommýnaldyq-turmystyq qajettilikke kómir jetkizýdi arttyrý jáne kómir salasyn budan ári damytý úshin birqatar sharalardy qolǵa alýda. Úkimetke óńirlerge kómir jetkizý kezindegi kidirister máselesin túpkilikti bir jolǵa qoıatyn birqatar usynystaryn engizbekshi. Endi kenishterde kómirdi jóneltý syzbasy qaıta qarastyrylady. Jıyndaǵy máseleniń mánisi – birinshi kezekte kómirdi halyqtyń kommýnaldyq-turmystyq qajettiligine jetkizý. Ekinshi kezekte, JES-terge jóneltý, eń sońynda eksportqa shyǵarylatyndyǵy jóninde aıtyldy.
Qazir barlyq oblystarda halyqtyń kommýnaldyq-turmystyq qajettiligine kómir jetkilikti. Pavlodar, Soltústik Qazaqstan, Aqmola, Qaraǵandy, Qostanaı, Qyzylorda oblystaryndaǵy qoımalarda jáne temir jol tuıyqtarynda kómir bar. Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Shymkent, Túrkistan, Lengir, Saryaǵash qalalarynda jáne basqa da óńirlerde kómir bar. Oblys qoımalarynda barlyǵy 19 000 tonna kómir jınaqtalǵan.
Farıda Byqaı,
«Egemen Qazaqstan»
Pavlodar oblysy