Qaraǵandy oblysynda quqyq qorǵaýshylar jekemenshik valıýta aıyrbastaý pýnkteri úshin jarǵylyq qordyń eń tómengi mólsherin qaıta qaraýdy surap, dabyl qaqty. Buǵan Ulttyq banktiń «Qazaqstan Respýblıkasynda qolma-qol sheteldik valıýtany aıyrbastaý operasııalaryn uıymdastyrý erejelerin bekitý týraly» qaýlysyndaǵy ózgertýler sebep boldy.
Bul másele jaqynda Qazaqstan kásipkerleri qaýymdastyǵynda da talqylandy. Qaýymdastyq prezıdenti Ermek Ábildınniń aıtýynsha, oblys ortalyǵyndaǵy jekemenshik valıýta aıyrbastaý pýnktteri úshin jarǵylyq qordyń eń tómengi mólsheri 5 mıllıon teńgeden 20 mıllıon teńgege deıin, al basqa qalalar men aýdandaǵylar úshin 10 mıllıon teńgege deıin kóteriletini týraly habar olarǵa aspannan jaı túskendeı áser etip otyr.
– Ulttyq bank ókilderiniń túsindirýinshe, bul sheshim sheteldik valıýta operasııalarymen shuǵyldanatyn jeke tulǵalardyń qarjylyq turaqtylyǵyn nyǵaıtyp, jumys tıimdiligin arttyrý maqsatynda qabyldanǵan, – deıdi ol.
– Jarǵylyq qordyń eń tómengi mólsherin kóterý 2010 jyly da bolǵan, biraq ol aqylǵa qonymdy edi – 3 mıllıon teńgeden 5 mıllıon teńgege deıin. Al qazir talap etilip otyrǵan mólsher tym kóp. Mundaı ózgeris ádiletsiz básekege, valıýta aıyrbastaý kýrsyn astyrtyn kelisýge aparyp soqtyrady dep oılaımyn. Jekemenshik aıyrbastaý pýnktteri jabylsa, ekinshi deńgeıli bankter bilgenin isteýge kóshedi. Menińshe, bul baǵyttaǵy básekelestiktiń tıisti deńgeıin saqtap, qyzmet sapasyn qamtamasyz etý úshin úsh segment bolýy shart: banktik aıyrbastaý pýnktteri, jekemenshik aıyrbastaý pýnktteri jáne «Qazposhta» bólimsheleri.
Kásipkerdiń sózine qaraǵanda, jekemenshik aıyrbastaý pýnktteriniń kirisi qazir salmaq salýdy kótermeıdi. Olardyń onsyz da ǵımaratty jalǵa alý aqysy, salyqtar, kúzet agenttiginiń qyzmeti, qyzmetkerlerdiń jalaqysy, tehnıkalyq jáne baǵdarlamalyq qamtamasyz etý shyǵyndary, órt qaýipsizdigi dabyly jáne taǵy basqa tólemder bar.
– Bul qazir biz úshin úlken problema bolyp otyr, – deıdi Qaraǵandydaǵy aıyrbastaý pýnktiniń ıesi Galına Shaehova. – Iri kásipkerlerge eshteńe emes shyǵar, men sııaqtylarǵa qıyn. Osy naryqta jumys istep kele jatqanyma 20 jyldaı boldy. Tómengi mólsher týraly sheshimdi keıinge shegermese, aıyrbastaý pýnktin jabýyma týra keledi. Basqa áriptesterimniń de jaǵdaıy osyndaı. Bul máseleni sheshkende nege ekeni belgisiz, oblystardyń osy sektordaǵy kásipkerlerimen aqyldaspaı, Astana men Almatydaǵy aıyrbastaý pýnktteriniń ıelerimen keńese salǵanǵa uqsaıdy.
Abaı qalasy men Topar kentindegi aıyrbastaý pýnktteriniń ıesi Tatıana Bankovskaıa tipti alańdaýly.
– Shaǵyn qalalarda biz 2008 jyldan beri jumys istep kelemiz, – deıdi óz oıymen bólisken kásipker. – Halyq sany az bolǵandyqtan, kiris te shamaly qazir tipten tómendep ketken. Endi kelip eki aıyrbastaý pýnktine 20 mıllıon teńge jarǵylyq qoryń bolýy kerek deıdi. Ne úshin? Mundaı soma bizde joq, sondyqtan jabylýymyzǵa týra keledi. Mende jumys isteıtin tórt adam qysqartýǵa ushyraıdy. Aýyldyq jerde jumys tabýdyń qıyn ekeni aıtpasam da túsinikti.
Ulttyq bank fılıalynyń ókili Bekturǵan Bozterıevtiń aıtýynsha, jańa norma týraly bank saıtynda aqparat berilgen. Onda bul másele Qarjy sektoryn damytýdyń 2030 jylǵa deıingi tujyrymdamasyna súıene otyryp túsindirilgen.
– Bul joba ótken jyldyń 29 jeltoqsanynda Ádilet mınıstrliginde tirkelgen, – deıdi ol. – Barlyǵy memlekettik organdarmen – Qarjy, Ulttyq ekonomıka, Aqparat jáne kommýnıkasııalar mınıstrlikterimen, «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasymen, salalyq qaýymdastyqtarymen kelisilgen. Segiz jyl ishinde el ekonomıkasynda kóptegen ózgerister boldy. Teńge baǵamynyń ózi úsh ret ózgertildi. Buryn erkin jumys istep kelgen segmentte birtindep naqty tártip ornatýǵa tyrysamyz. Sizder qarjy sektorynyń resmı qatysýshylary bolýlaryńyz kerek.
Ulttyq bank ókili, sonymen qatar keleshekte jekemenshik aıyrbastaý pýnktteriniń ıelerine affınırlengen altyn quımalaryn satyp tabys tabýǵa múmkindik beriletinin aıtty.
– Aqsha jeke esepshotta beker jatpaı, aınalymǵa túsýi kerek, – deıdi Bekturǵan Bozterıev.
– Qazir ınvestısııalardy dıfferensııalaý joq. Halyq aqshasyn qaıda salý kerek ekenin bilmeıdi. Olar, árıne, ázirge qor naryqtaryna qatysa almaıdy. Degenmen, biz olardyń óz qarajatymen tıimdi salym jasaýyna túrli múmkindikter jasap otyrmyz.
Al Qazaqstan kásipkerleri qaýymdastyǵynyń málimdeýinshe, osy segmentte kásipkerlikpen shuǵyldanyp júrgen shaǵyn bıznes ókilderi úshin salyq tóleý tártibine de ózgerister engizildi. Olar endi aıyrbastaý pýnktiniń ornalasqan jerine qaraı aı saıyn 10-50 AEK kóleminde salyq tóleýge mindetti. «Jyǵylǵan ústine judyryq» degen osy shyǵar.
Aıta ketý kerek, Qaraǵandy óńirinde osy salada jumys istep kele jatqan ókiletti 49 uıymnyń ekeýi Ulttyq bank ózgertýleri týraly habar taraǵan jeltoqsan aıynyń ózinde jabylyp qaldy. Jabylýǵa daıyndalyp jatqandary da bar...
Qaırat ÁBILDA,
«Egemen Qazaqstan»
Qaraǵandy oblysy