Senator burynǵy mindetterdi de eskerý qajet dep sanaıdy

Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń barlyq Joldaý­laryn­da memlekettik saıasat­tyń birinshi kezektegi máselesi – qazaq­­­standyqtardyń barlyq top­­­­tarynyń áleýmettik ahýalyn jaqsartý ekendigin bárimiz jaqsy bilemiz. Eske túsirsek, Elbasy 1997 jylǵy Joldaýynyń ózin­de memlekettiń kúnbe-kúngi jumy­sy halyqtyń ál-qýatyn arttyrý jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy ymyrasyz kúres ekendigi aı­tylǵan. Sodan beri Elbasy jyl saıyn osy baǵyttaǵy jumys­tar­dy kezeń-kezeńmen arttyrý kerek­tigin aıtyp, Úkimettiń aldyna naqty min­detter qoıyp keledi.

О́kinishke qaraı atqarýshy organdar jańa mindetterge qatysty kórsetkishterge kóbirek nazar aýdaryp, burynǵy mindetterdi umytyp, azamattardyń ózekti problemalaryn sheshýdi aıaqsyz qaldyryp jatady. Osyndaı keleńsiz praktıka jyldan jylǵa jalǵasyp, qoǵam úshin asa mańyzdy reformalardy jartykesh kúıde qaldyrýǵa soqtyrýda. Osy­nyń ózi halyq arasynda áleýmettik kúızelistiń týýyna sebep bolyp, turǵyndardyń bılikke degen senim­sizdigin kúsheıtip jáne osy ten­densııanyń artyp kele jat­qanyn jasyrýǵa bolmaıdy. Olar adamdardyń ómir súrý ahýalyna tikeleı áser etetin kelesi salalarda aıqyn kórinedi.

Densaýlyq saqtaý. Osy mı­nıstrlik alqasynyń 2013 jyly bolǵan otyrysynda «aldymen pasıent, artynan aqsha» degen qaǵıdat iske asýda ekendigi aıtyldy. О́te tamasha qaǵıdat, biraq ol tek qaǵaz júzinde qalǵan. Bizde aldymen syrqattyń aqshasyn qaǵýǵa tyrysýshylyq basym. Syrqat jandar sapaly stasıonardy tańdaý quqyna qol jetkize almaıdy. Ol ol ma, Respýblıkalyq dıagnostıkalyq ortalyqtaǵy kardıologtyń nemese basqa da bilikti mamannyń qabyldaýyna qol jetkizý úshin aılap kútýge týra keledi. «Portalǵa» ený úshin jergilikti mamannyń qory­tyn­dysy kerek. Bul problema aı­maqtarda tipti kúrdelenip ket­ken. Osy prosedýranyń ózi medı­­­sınalyq qyzmetkerler ara­synda «barmaq basty, kóz qys­ty» áreketterge jol beredi, al bilik­tiligi tómen dárigerdi jaýapqa tartpaq bolsańyz, birin-biri qor­ǵaǵan korporatıvtik qarsylyq jaǵ­daıynda ol múmkin emes.

Osynyń bári azamattarymyzdy sol emhananyń ózindegi nemese sonyń qyzmetkerleri qosalqy túrde jumys isteıtin jekemenshik klınıkada aqyly túrde emdelýge májbúr etedi...

Jýyrda medısına qyzmetker­leri turǵyndardyń balalarǵa ekpe jasaýdan bas tartyp jatqanyn aıtyp dabyl kóterdi. Alaıda buǵan aldymen ózderi kináli ekendigin jasyryp qaldy. О́zderiniń sapasyz vaksınalardy ekkeninen jáne basqa da óz taraptarynan jiberilgen qatelikterinen talaı búldirshin kóz jumdy emes pe? Sondyqtan da halyq ekpeden qorqady. О́z jumysyna jaýapsyz qaraıtyn dárigerler keıde naýqastyń aýrý tarıhyn zerttemeı, oǵan ishýge ne egýge bolmaıtyn dárilerdi jazyp beredi.

Dári-dármekpen tegin qamta­masyz etilýge tıistiler de oǵan qol jetkize almaı jatady, mysaly qant dıabetimen aýyratyndar tegin dárige qol jetkize al­maǵandyqtan bárin óz aqshasyna alady.

Mektepke deıingi jáne mek­tep­tegi bilim. Balabaqshadaǵy oryn­­dardyń jetispeýshiligine eti­miz úırengeni sondaı, oǵan qarsy kú­resýge bolmaıtyndaı kóri­nedi. Mektep oqýlyqtarynyń sapa­syzdyǵy, ondaǵy aqylǵa qonymsyz tapsyrmalar, kitap-dápterler sal­maǵynyń búldirshinniń eńsesin ezetin aýyrlyǵy, jasóspirim­der arasynda krımınaldyq ıdeo­logııanyń taralýy nemese ózine-ózi qol jumsaýǵa ıkemdeıtin nasıhattar jáne t.b. oqý-bilim salasyna jiti kózqarasty baqylaý ornatýdy qajet etedi. Balalar eldiń bolashaǵy, sondyqtan olar­dyń jaqsy azamat etip tárbıeleý stra­tegııalyq mindet. Sabaq ýa­qyt­tarynan tys bolatyn qo­sym­sha úıirmeler men sporttyq sek­sııalardyń bári aqyly, olarǵa balalaryn jiberýge kóptegen ata-analardyń qoly jete bermeıdi. Sondyqtan ondaı balalar qaıda bararyn bilmeı bos júrip, aqyry krımınaldyq ortaǵa tap bolyp jatady.

2015 jyldan bastap bızneske qosymsha kedergi keltiredi degen syltaýmen mektepterden 100 metr­ge deıin qashyqtyqta bolýǵa tıis­ti araq-sharap satatyn dúken­derin qaıtadan jaqynnan ashýǵa ruq­sat berdik. Osynyń saldary­nan araq-sharap ishkender men shylymqorlar mektep aý­lasyna kirip, sporttyq alań­dar­da otyryp, oınap júrgen bala­larǵa jaman úlgi kórsetetin boldy.

Senator D.Qusdáýletov bular­dan basqa eńbek qatynastaryn­daǵy, TKSh jetildirýdegi, úles­ker­lik qurylystaǵy, satyp alýshy­nyń quqyǵyn qorǵaý másele­sin­degi, qaýip­sizdik salasyndaǵy kópte­gen olqylyqtardy atap ótip, Premer-Mınıstrge osy tarap­­­taǵy jumystardy jetildirý qajet ekendigin jetkizdi. Sonymen birge ol memlekettik qyzmet kór­setý salasynda da tolyp jat­qan olqylyqtar bar ekenine nazar aýdarady. О́tken jyldyń qory­tyndysy boıynsha Soltústik Qazaqstan oblysy memlekettik qyzmet kórsetý salasy boıynsha respýblıkada birinshi oryn alypty. Biraq Memlekettik qyz­met isteri jónindegi agenttik bir jylda 1355 buzýshylyqty anyq­taǵan eken... Birinshi oryn alǵan ob­­lystaǵy buzýshylyqtar sany osyn­daı bolǵanda basqa oblys­tardy mysalǵa da alýǵa bolmaıdy ǵoı, deıdi senator.

Jaqsybaı SAMRAT,

«Egemen Qazaqstan»