Astanadaǵy alǵashqy bilim oshaqtarynyń qarlyǵashy ispetti №38 mektep-lıseıdiń kiltin Elbasynan saltanatty túrde qabyldap alǵannan beri elordamen birge túlegen shákirtterin qanattandyryp, bilim kókjıegine samǵatyp kele jatqan Jamal Bazarqulqyzynyń ustazdyq eńbegi eren.
Jańa mekteptiń irgetasy qalanyp jatqan kezde qurylysshy kıimin kıip, ár kirpishiniń ketigin taýyp durys qalanýyn jiti qadaǵalaǵan ol bilim ordasynyń jankúıer basshysy da, tabandy tasshysy da bola bildi. Árıne, bastapqyda Astananyń aqshańqan mektep-lıseıiniń qaı tilde oqytatyny jaıynda da daý-damaı bolmaı qalǵan joq. Ult pen til taǵdyry ajyraǵysyz túıinshek bolyp talasqa túsken syndarly sátte J.Bazarqulqyzynyń tabandy erik-jigerimen elordanyń tuńǵysh qazaq mektep-lıseıiniń ashylýy erlikke barabar eńbek edi.
1923 jyly qazaqtyń sol ýaqyttaǵy astanasy Orynborda ult ustazy Ahmet Baıtursynulynyń 50 jasqa tolǵan mereıtoıynda Muhtar Áýezov «Ahań túrlegen qazaq mektebi, Ahań túrlegen qazaq tili – biz umytsaq ta, tarıh umytpaıtyn nárseler» degen eken. Iаǵnı ustazdyń uly muratyn urpaq umytpaıdy. Bul rette London qalasyndaǵy táýelsiz bilim sarapshylary aıqyndaıtyn «Úzdik mektep» halyqaralyq baıqaýynda «Bilimniń altyn táji» atty marapatqa ıe bolǵan alqaly jıynda aıtqan sózi áriptesterin qatty tebirentkeni este. Iаǵnı elordalyq pedagogtiń «Bul – Astana qalasy bilim berý júıesiniń jeńisi» deýi táýelsiz eldiń bilim berý júıesiniń jetken jetistigin maqtan etkeni edi.
Búginde J.Bazarqulqyzy jetekshilik etetin daryndy balalarǵa arnalǵan №82 mektep oqytýdyń jańa tehnologııalary men ádis-tásilderin engizýde, jańartylǵan bilim mazmuny baǵdarlamalaryn júzege asyrýda respýblıka mektepteriniń aldyńǵy sapynda keledi. Mektepte jaratylystaný baǵytyndaǵy pánderdi oqytýdyń ádis-tásilderi barlyq pánderdi oqytý qaǵıdasyna saı júrgiziledi. Oqý materıaldary oqýshynyń sanaly túrde meńgerýin, fýnksııalyq saýattylyǵyn, sondaı-aq alǵan bilimderin jeke ómirinde kádege asyra alatyndaı etip úıretýdi maqsat tutady. Máselen, keıipkerimizdiń aıtýynsha, bıologııa pániniń ózindik erekshelikteri men tárbıelik máni ushtastyrý arqyly oqýshylarǵa ekologııalyq mádenıetti sińirýge bolady. О́ıtkeni qorshaǵan orta men adamnyń salamattylyǵy ózara tyǵyz baılanysty. Tabıǵat tazalyǵy – jan men tán tazalyǵy. Sondyqtan bıologııalyq bilim oqýshylardy ómirge beıimdep otyrady. Bıologııa pánin oqytý ádistemesi oqýshylardyń jas ereksheligine de baılanysty. Ol uzaq jylǵy pedagogıkalyq tájirıbesinde oqýshyny jeke tulǵa, oı-pikirin jetkize alatyn jan retinde tárbıeleýge tyrysady. Bıologııalyq ortanyń saqtalýy jaıynda aıtqan syndarly pikirleri nazar aýdararlyq.
Oqýshylardyń bıologııalyq bilimderi keńeıip, qorshaǵan orta týraly tanymdarynyń jetilýinde muǵalimniń ádistemelik jáne zerthanalyq jumystarynyń mańyzy zor deıdi bilikti pedagog. О́z ádis-tásilderiniń ózekti máselelerdi sheshýdegi rólin saraptaý jáne zerthanalyq tájirıbeler jasaý jolymen júzege asyrylatyndyǵyn jetkizgen muǵalimniń aıtýynsha, ádisteme – uzaq jyldyń jemisi, talmaı izdenbeı nátıjege jetý múmkin emes. Bıologııa pánin oqytýdyń ózekti máselelerin anyqtap alyp, josparly túrde maqsatty jumys júrgizýdi, boljam men kúmándardarǵa zerthanada saraptama jasaýdy, eksperıment-saraptamalyq jumystardyń qorytyndysy men oqýshylardyń baqylaý jumystarynyń nátıjesin salystyra otyryp teorııalyq baılam jasaý men ony dáleldeýdi jolǵa qoıǵan. О́z pániniń bilgir mamany sabaq barysynda teorııamen shektelmeı, saraptama-taldaý baǵytyndaǵy jumystardy da júrgizedi. Hımııa-bıologııa pánderin jańasha ádis-tásildermen oqytýǵa zer salyp otyrady.
Dıalogtyq oqytý arqyly oqýshylardyń ózara bilim beretinin, toptyq jumysta óz oılaryn erkin aıtyp, daǵdylanatyndyǵyn quptaıdy. Munyń bári oı eleginen ótkizilip, sabaq nátıjesine qaraı belgili bolady. Iаǵnı bilim berýde dıalogtyń mańyzy zor. Dıalog kezinde oqýshylardyń óz arasynda jáne oqýshy men ustaz arasynda qarym-qatynas júredi. Bul qarym-qatynas negizinde bilim alý úrdisi de júrip jatady. Muǵalim sabaqta oqýshylardy toptastyrý úshin «janýarlar men qustardy» túrli-tústi etip paıdalanatynyn jáne «úı qustary men túz qustary» sııaqty ataýlarmen oqýshylardy qyzyqtyra otyryp toptastyrýǵa bolatynyn aıtady. Osylaısha, toptyq jumysta oqýshylar túrli ıdeıalar men kózqarastaryn ortaǵa salady.
Talqylaý barysynda pikir alýandyǵy men kózqaras aıyrmashylyǵy da oryn alady. Osyndaı alýan túrli pikirdiń qorytyndysy arqyly shynaıy bilim alýǵa bolady. Úndemeı otyratyn oqýshynyń ózi dıalog arqyly belsendilik tanytady. Qazirgi bilim mazmunyn jańartýdyń negizine osy úderis basshylyqqa alynyp otyr, deıdi maıtalman muǵalim. Bul sabaqta oqýshylardyń óz betimen bilim alýyna jaǵdaı týǵyzady. Muǵalim barlyq prosesti baǵyttap, qadaǵalap otyrady. J.Bazarqulqyzy dıalogtyq ádisti bıologııa sabaǵynda qajetti ádisterdiń biri dep sanaıdy. Osy ispetti belsendi jumys júrgizilgende oqýshylardyń birlesken sheshim qabyldaýy men sóıleý mádenıetteri qalyptasady, ózine degen senimderi arta túsedi.
J.Bazarqulqyzynyń hımııa-bıologııa pánderiniń ádistemesi týrasynda jazǵan ádistemelik maqalalary birqatar respýblıkalyq baspasózde jaryq kórdi. Shákirtteri aýdandyq, qalalyq, respýblıkalyq pán olımpıadalary men halyqaralyq ǵylymı jobalarda únemi júldeli oryndardy ıelenip keledi. Tálim-tárbıe alǵan túlekteri álemniń aldyńǵy qatarly ýnıversıtetterin támamdap, el ekonomıkasyn, bilimi men ǵylymyn, mádenıetin damytýǵa ólsheýsiz úles qosyp jatyr. Al ustaz eńbegi kóptegen qurmetti marapattarmen baǵalandy. Aıtalyq qazaqstandyq muǵalimder arasynda tuńǵysh ret sheteldik bilimdi saraptaý ortalyǵynyń reıtıngi boıynsha «Úzdik bilim berýshi muǵalim» qurmetti ataǵyna ıe boldy. Bıyl Astana qalasynyń 20 jyldyq mereıtoıy. Arqaǵa qonys aýdarǵanda Alataý baýraıynan kelgen alǵashqy lektiń qatarynda bolǵandyqtan, maıtalman muǵalim hám mektep menedjeri retinde elordanyń bilim salasyn alǵa jyljytýda Jamal Bazarqulqyzynyń da eleýli eńbegi bar deýge tolyq negiz bar. Maýletqalı RAHYMBAEV, Bilim berý isiniń úzdigi