Týystardy tabystyrǵan tańba týraly syr

Sýretshi Beısen Serikbaımen Almatydaǵy «Qazaqstan» baspasynda kezdeısoq ushyrasyp, bir kezdegi ol jasaǵan tamasha tańba tarıhyn estigennen keıin biz mine, joǵarydaǵydaı oıǵa qaldyq. Sebebi túımedeı dep aıtarlyq dúnıeniń de óz ómir­­baıany bolady. Solar­dyń ishindegi óte jaqsy, sátti oryn­dalǵan týyndylar ǵumy­ry­nyń uzaqtyǵyn ýaqyt­tyń ózi dáleldeýde. Dúnıejúzi  qazaq­ta­rynyń quryltaıyna ar­nalǵan emblema mine, sonyń naqty kórinisi. Olaı deıtinimiz, Beı­senniń qylqalamynan týyp, jyl qusyndaı jyly lep ákelgen bul eńbek 1992 jyly alǵash ret paıda boldy da kórermen kózaıymyna aınal­dy. Eshkim ony jatyrqap, jat­­synǵan joq. Sóıtip yqsham, ná­zik, jeńil sy­zyqtary jáne kóz qaryq­tyr­maı­tyn jarasymdy boıaýlary ar­qyly ol kúni búginge deıin qaý­ymdastyq qajetine jarap ke­ledi. Al endi ony jasaǵan sý­retshi she? Jáne... atalmysh tań­banyń tarıhy. Osylarǵa bir sát úńilip kórelikshi, qane...

– Meniń týǵan jer, ósken ortam Aıagóz  óńirindegi Tańsyq eldi mekeni, – dep bastady áńgi­me­sin Beısen. – Bul qos ǵashyq – Qozy Kórpesh-Baıan sulý keshe­ni turǵan jer. Áke-sheshem keńshardyń malshylary-tyn. Kúndelikti tirlikteri qarapaıym da tabıǵı is-áreketterge toly edi. Sonysymen bizge jaqsy tálim-tárbıe berdi jaryqtyqtar. Olardy qaderı-halimshe boıyma sińirip ósken men bastaýysh bilim­di aýylda, segizjyldyq mektepti Aıagózde bitirdim de Almatydaǵy kórkemsýret ýchı­lı­shesine túsýge talpyndym. Jolym boldy. Bul oqý ornyn támamdaǵannan keıin, 1979 jy­ly jańadan ashylǵan teatr jáne kórkemsýret ınstıtýtyna qabyldandym. Ol qazirgi T.Júrgenov atyndaǵy Ulttyq óner akademııasy ǵoı. Sonyń dızaın fakýltetin bitirip, «Tuskıiz» fabrıkasyna joldama alǵanymda, armııa qataryna shaqyryldym emes pe? 

Keıipkerimizdiń sózine qaraǵanda, ol áskerdegi mindetti boryshyn ótep kelgen soń fabrıkadaǵy bas sýretshi qyzmetin odan ári jalǵastyrady. Sodan biraz ýaqyt ótkennen keıin, ıaǵnı 1987 jyly «Jazý­shy» baspasyna qyzmetke aýy­sa­dy. Atqaratyn mindeti – jos­parǵa enip, jaryq kórý úshin ón­diriske jiberilgen ádebı shy­ǵar­malardyń muqabalaryn be­zendirý, rýhanııat salasyna qatysty fotoalbomdardyń polıgrafııalyq jumysyn uıymdastyryp, sapasyna jaýap berý. О́stip júrgende elimiz egemendik alyp, onyń eleń-alańynda Almatyda sheteldegi qandastarymyzdyń basyn qosý týraly áńgime kóteriledi. Elbasynyń tapsyrmasymen bul is-sharany uıymdastyrýdy qolǵa alǵan jazýshy Qaldarbek Naımanbaev qat-qabat jumystardyń arasynda quryltaı emblemasyn jasattyrýdy da umytpaıdy. Osy maqsatpen Jazýshylar odaǵynda komıssııa otyrysy ótip, tańba nobaıyn ómirge ákelý 7-8 sýretshige tapsyrylady. Olardyń arasynda bizdiń keıipkerimiz de bar bolatyn. Sodan ne kerek, eki aı ishinde kórkemdik keńes 5 ret bas qosady. Talqyǵa salyp qaraıtyndary – 1992 jyldyń qyrkúıeginde ótkeli otyrǵan quryltaı emblemasynyń jaı-kúıi. Aqyry 20 shyǵarmashylyq ókili qatysqan sońǵy jıynda «Jazýshy» baspasynyń jetekshi kórkemdeýshi redaktory Beısen Serikbaıdyń jasaǵan tańbasy qabyldanady. 

– Osy arada sizdiń tarapy­ńyz­dan: «Bul týyndynyń ıdeıa­sy men mazmuny qandaı? Erek­sheligi nede edi?» – degen saýaldardyń týatynyn aıt­paı-aq sezip otyrmyn, – dep sózin sabaqtady áńgime ıesi. – Mundaǵy negizgi temirqazyq – qazaq kıiz úıiniń shańyraǵy. Ol ońǵa qaraı baǵyttalyp tur. Bul hal­­qy­myzdyń osy bir ıgi bas­tamasy, izgi nıeti jaq­sylyqqa bet alǵaı degen tilekti bil­diredi. Al quryltaıǵa qa­tys­ty sóz tirkesteri ırektelgen kúıde, tútin ispetti shıratyla jazylǵan. Ol ár eldegi qazaq dı­as­porasynyń osy forýmǵa ke­lip jınalǵanǵa deıingi tar jol, taıǵaq keshýinen habar beredi. Sodan soń... ıá, sodan soń emblemadaǵy sımvoldyq shtrıh, grafıkalyq syzyqtar men bos ke­ńis­tikterde 4 túrli boıaý bar. Ol Alash týynyń negizindegi túster. Atap aıt­qanda: qyzyl – halyqtyń bastan ótkergen qasireti, jasyl – ómir, tabıǵat, aq – taza, adal jol nyshany, kók – tirshilik ıeleri bizderdiń aınalamyzdaǵy aýa men aspan. Mine, osylaısha bul tórt tús halqymyzdyń ótkeni men  búginin kózge elestetip, olardy beıneli túrde bir-biri­men ushtastyryp tur deýge bolady. Endi shańyraqtyń oń jaǵyndaǵy bos orynǵa keleıik. Ol elimizden tysqary, jyraqta júr­gen qandastarymyzdyń orny degen uǵym. Emblemadaǵy shańyraq ıininiń bir-birine jetpeı turǵandyǵynyń da óz máni bar. Dál sol jerge «Dú­nıejúzi qazaqtarynyń quryltaıy» sózderiniń jazylýy kópten kútken osy kún jaq­sy isterge bastamashy, soǵan dáneker bolsa degen oı edi. Ári ol alystaǵy jáne taıaý shetel­der­degi týystarymyzdyń basy atameken tórinde qosylyp, birigýi uǵymyn bildirerlik izgi nıet te bolatyn.

Osylaı degen Serikbaı bir­aýyq únsiz qaldy da áńgimesin qaıta jalǵady. Odan uqqanym – biz sóz etip otyrǵan týyn­dynyń qazir Dúnıejúzi qazaqtary qaýym­dastyǵynyń tólqujaty der­lik belgige aınalǵandyǵy. Oǵan shırek ǵasyrdan astam ýaqyt boıy qan­das­tarymyzdyń Almaty, Túrkistan, Astana­daǵy 5 forýmy, Eýropanyń Germanııa, Shvesııa, Fransııa, Azııa­nyń Qytaı, Mońǵolııa mem­le­ketterindegi basqosý jıyndary osy emblema  aıasynda ótýi naq­ty dálel bola alady. Bu­ǵan sóz etilip otyrǵan qaýym­das­tyqtyń bastamasymen kóp tomdyq shetel qazaqtary aqyn-jazýshylarynyń kitaphanasy se­rııasynyń osy logotıppen ja­ryqqa shyqqanyn qosyńyz. Al atalmysh tańba beınelengen mar­kalar men konvertter she... Kóp. Tipten kóp!   

Túımedeı ǵana tańbalar. Túr­li logotıpter... Astana, Alma­tyda ótetin forým, sammıt qarsańynda gazet-jýrnaldar men telearnalarǵa jarq etip shyǵatyn olarǵa qyzyqtap qaraıtynymyz ras. Biraq ishki mazmunyna úńilip, nazar aýdara bermeıtinimiz ókinishti. Sát salyp qarap, syr sýyrtpaqtasaq árqaısysy óz ıdeıasy týraly sóılep qoıa berer me edi, qaıter edi deısiń ishteı. Iá, solaı. Olarda on san oı bar. Talaı tarıh, taǵdyr jatyr túıilip. Son­daı týyndynyń biri – Dúnıejúzi qazaqtary quryltaıynyń jo­ǵaryda ózimiz sóz etken emblemasy.

Jyl qusyndaı jańalyq ákelip, tórtkúl dúnıedegi týystarymyzdy tabystyrǵan onyń avtory – Beısen Serikbaı. Keıip­kerimiz budan basqa qaýym­das­tyqtyń alǵashqy Tóraǵa orynbasary, jazýshy Qaldarbek Naımanbaevtyń ıdeıa berip, aıtýymen halyqaralyq «Alash» ádebı syılyǵynyń dıplomy men tósbelgisin jasaǵan jan. Qazaqstan Dızaınerler oda­ǵynyń múshesi ol qazir ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnı­versıtetinde eńbek etýde. Qyzmeti – jýrnalıs­tı­ka faký­l­­tetindegi baspagerlik, re­dak­­­torlyq jáne dızaınerlik óner kafedrasynyń aǵa oqy­tý­shy­sy. 30 jyldan astam ómirin res­pýb­lıkamyzdyń «Jazýshy», «Qazaqstan», «Qaınar», «Rarıtet», «Sanat», «Ana tili»  sekildi beldi de belgili bas­palarynyń tap­syrys­taryn oryn­daýǵa arnaǵan onyń qıyn da qyzyqty jumysy bosqa ket­pepti. Sondaǵy ártúrli janr­daǵy 1200-den astam kitap­tyń ishi-syrtyn bezendirý barysyndaǵy jınaqtalǵan mol tájirıbesin ol bul kúnderi bolashaq baspagerlerge bilik­tilikpen úıretýde. 

Janbolat AÝPBAEV, «Egemen Qazaqstan»

ALMATY

Sýretterde: Dúnıejúzi qazaqtary quryltaıynyń emblemasy; maqalada sóz etilgen tańbanyń avtory B.Serikbaı; keıipkerimiz bezendirgen kitap muqabalary.