Baǵdar – ortaq múdde jolyndaǵy túsinistik

Keshe elordadaǵy «Ramada Plaza Astana» qonaq úıinde Kaspıı jaǵalaýy elderi Syrtqy ister mınıstrleri orynbasarlarynyń deńgeıinde Kaspıı teńiziniń quqyqtyq mártebesi týraly konvensııany ázirleý jónindegi Arnaıy jumys tobynyń 30-shy otyrysy bastaldy. Otyrysty Qazaqstannyń Syrtqy ister mınıstri Erjan Qazyhanov ashyp, qysqasha sóz sóıledi. Kaspıı teńiziniń mártebesin retke keltirý jáne halyqaralyq saıası, ekonomıkalyq jáne mádenı yntymaqtastyqtyń quqyqtyq rejimin qurý Qazaqstan úshin mańyz­dy strategııalyq másele bolǵan jáne bolashaqta da bola beredi. Sebebi, ol saıası turaqtylyqty, Kaspıı aımaǵynyń damýyn, Kas­pıı­diń qaıtalanbas geografııalyq qal­py men ornyn paıdalanýdy, tabı­ǵı baılyǵyn saqtap, molaıtýdy qamtamasyz etý úshin de aıryqsha qajet, dedi Erjan Hozeuly óziniń sózinde. Elimiz Syrtqy ister mı­nıs­tri Kaspııdiń san qyry bar keshendi másele ekendigin, sondyqtan, ol aýmaqtyq, ıaǵnı Kaspıı jaǵa­laýyna jatatyn elderdiń ekono­mı­ka salasyna qatysty ózara ynty­maqtastyq máseleleriniń bolashaq­taǵy múmkindikterine de qatysty bolatyndyǵyn nazarǵa saldy. Biz ulttyq múddemizdi qorǵaı­tyn tıimdi tetikterdi iske qosýdy maqsat tutyp kelemiz. Al ortaq maqsatymyz – tańdalyp alynǵan strategııalardyń sáıkes kelýi men tıimdiliginiń qamtamasyz etilýi. Qazaqstan ózi tarapynan atalǵan óńirdiń ekonomıkalyq órkendeýi men qaýipsizdiginiń saqtalýyna jáne óńir ıntegrasııasynyń alǵa jyljýyna múddeli taraptardyń qaı-qaısymen bolsyn ynty­maq­ta­sý­ǵa ázir. Tek birlesken kúsh-jiger ǵana Kaspıı jaǵalaýy elderi res­ýrstarynyń álemdik ekonomıkaǵa ıntegrasııalanýyna, al birlesip ázirlegen ınfraqurylymdyq jobalar Kaspıı jaǵalaýy elderiniń damýyna sep bolady dep oı­laı­myn, dedi E. Qazyhanov. Qazaqstan syrtqy saıasat ve­domstvosynyń basshysy sondaı-aq Bakýde ótken 3-shi Kaspıı sam­mı­ti­niń qorytyndysy Kaspıı jaǵa­laýy elderi arasynda qaıshy­lyq­tardyń joq ekendigine, al bul Kaspııdiń quqyqtyq mártebesin aıqyndaý jónindegi konvensııaǵa ýaqyt keshiktirmeı qol qoıyla­ty­nynyń dáleli ekendigine toqtaldy. Otyrys kezinde budan burynǵy ótken 29 basqosý Arnaıy jumys tobynyń kelissóz tetikteriniń du­rys iske qosylǵandyǵyn aıǵaq­taı­tyny, muny joǵary deńgeıdegi bes­jaqty tarap yntymaqtasty­ǵy­nyń negizinde qol jetkizilgen memleket basshylarynyń kelisiminen kórýge bolatyny da aıtyldy. Budan keıingi kezekte Qazaqstan Syrtqy ister mınıstriniń oryn­basary Qaırat Sarybaıdyń tór­aǵa­lyǵymen ótken otyrys bary­syn­da Kaspıı jaǵalaýy elderiniń ókilderi sóz alyp, másele tóńire­gindegi oılaryn ortaǵa saldy. Ázerbaıjan Syrtqy ister mı­nıstriniń orynbasary Halaf Halafov Kaspıı máselesine qatysty jobalardyń júzege asqanyna biraz ýaqyt ótkenin, bul ýaqyt ara­ly­ǵynda kóptegen istiń basy qaıy­rylǵanyn tilge tıek etti. Búginde Kaspıı jaǵalaýy elderiniń bar­lyǵy Kaspııdiń quqyqtyq már­te­besi jónindegi konvensııa joba­sy­nyń sońǵy kezeńderin qorytyn­dylaýǵa múddelilik tanytyp otyr. Bolashaqta bul jumystar ilgeri jyljyp, kelissózder odan ári jal­ǵasa beredi degen senimdemiz, degen H.Halafov áriptesterine alǵa qoı­ǵan maqsat-mindetterin oryndaý jolynda sáttilik tiledi. Iran Islam Respýblıkasynyń Kaspıı teńizi máseleleri boıynsha arnaıy ókili Mohammad Mehdı Ahýndzade otyrysty joǵary deń­geıde uıymdastyrǵany úshin qazaq­standyq tarapqa alǵysyn bildirip, mundaı qadamdar Kaspııge qatys­ty túıinderdiń tarqatylýyna yq­pal etetinin atap ótti. Sondaı-aq, ol Kaspıı jaǵalaýyndaǵy barlyq elderdiń múdde-quqyǵy teńdeı bol­ǵanymen, keıbir kezderi máse­le­lerdiń konsensýs negizinde sheshimin tappaı jatatyndyǵyn da alǵa tartty. 30-shy otyrys barysynda túıin­di máselelerdiń tez arada sheshimi tabylýyn jedeldetemiz degen senimimiz bar. Sebebi, Kaspııge qatysty birjaqty sheshimderdiń qa­byldanýy elderdiń yntymaq­tas­t­yǵyna óz salqynyn tıgizýi múmkin, dedi M.Ahýndzade. Al Reseı Federasııasy Prezı­dentiniń TMD elderimen memlekettik shekarany delımıtasııalaý jáne demarkasııalaý jónindegi ar­naıy ókili, SIM-niń erekshe tap­syr­malar jónindegi elshisi Aleksandr Golovın Kaspıı teńiziniń qu­qyqtyq mártebesi týraly kon­ven­sııa­nyń mańyzdylyǵyna toqtalyp, Reseı Federasııasynyń ózekti má­se­lelerdi ońtaılandyrýǵa arnal­ǵan arnaıy jobalary jaıymen bólisti. Búgingi jıyn aıasynda biz Kaspııdiń máselesine qatysty 4-shi sammıttiń ótý merzimin jedeldetýge bar kúsh-jigerimizdi sa­lamyz, dedi A.Golovın. Túrkimenstan Prezıdenti ja­nyndaǵy Kaspıı teńizi máseleleri jónindegi memlekettik kásip­oryn­nyń tóraǵasy Mýrad Atadjanov Kas­pııge qatysty kúrdeli máse­leler áńgime ózegine aınalǵan kún­nen beri Túrkimenstannyń teńizdiń quqyqtyq mártebesin aıqyndaý jolynda óz ustanymy bar ekendigin, al Quqyqtyq mártebeni aıqyn­daý jónindegi konvensııanyń ázir­lenýi elderdiń ózara yntymaq­tas­ty­ǵyn nyǵaıtýǵa yqpal etetindigin atap ótti. Búginde Túrkimenstan Kaspıı­diń bıoresýrsynyń saqtalýy men kóbeıýine aıryqsha nazar aýdaryp otyr. Bul oraıdaǵy is-sharalar jo­ǵary halyqaralyq standarttarǵa sáıkes júzege asyrylýy tıis. Ol tıisinshe jan-jaqty saraptamalyq zertteý jumystaryn talap etedi, dedi Túrkimenstannan kelgen ókil. Bul kúngi jıyn aıasynda taraptar Kaspııdiń quqyqtyq márte­be­siniń aıqyndalýy jolyndaǵy qa­damdar múddeli elderdi tolǵandy­ra­tyn úderisterdiń jedeldetilýine oń yqpal etedi degen oı-paıym­darymen bólisti. Árıne, Kaspıı jaǵalaýy elde­ri­niń aldynda úlken mindetter tur­ǵany aıan. Solardyń eń mańyz­dy­lary – teńiz akvatorııasynyń de­lımıtasııalanýy jáne bekire tu­qymdas balyqtardyń ónerkásiptik turǵyda aýlanýyna tosqaýyl qoıý. Sońǵy ondaǵan jyldar ishinde eshqandaı baqylaýsyz aýlanýdyń áserinen bekire tuqymdas balyq­tar­dyń sheksiz azaıǵany eshkimge qupııa emes. Eki kúnge sozylatyn otyrys sheńberinde taraptar, mine, osy máselelerdi de talqy tara­zysyna salmaq. Láıla EDILQYZY.