Almaty oblysynyń ortalyǵyn mekendeıtin turǵyndardyń resmı sany búginde 172 myń adamnan asady. Bul shahardyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyndaǵy ilgerleýdi bildiretin jetistikpen qatar, atqarýshy bılikke qosymsha jaýapkershilik júkteıtin salmaqty syn bolyp otyr.
Ásili, qala jaǵalaǵan eldiń qatary kóbeıgenine qarap, aımaqtaǵy ortalyqtyń qalypty damý jolynda ekendigin baǵamdaýǵa bolady. Derekter de osyny áıgileıdi. Mysalǵa, 2017 jyldyń qorytyndysy boıynsha Taldyqorǵandaǵy ónerkásip óndirisiniń ónim kólemi 67 mlrd teńgeden asyp jyǵylǵan. Sóıtip burnaǵy jylmen salystyrǵanda 15 paıyzǵa artqan. Jyl ishinde 7 kásiporyn iske qosylsa, qalypty jumys istep turǵan 2 ónerkásip keńeıtilip, jańǵyrtylǵan eken.
«Taldyqorǵan» arnaıy ındýstrııalyq aımaǵynyń jumysyna da jan bite bastaǵan. Qazir munda 2 kásiporyn jumys istep tur. Nátıjesinde 237 adamǵa tyńnan jumys tabylyp, eńbekpen qamtylǵan. Shaharda óndirispen qatar aýylsharýashylyq ónimderin daıyndaý da jolǵa qoıylyp kele jatyr. Byltyrǵy jyly 16 mlrd teńgeniń ónimi alynǵany osyny kórsetedi. Taǵy bir atap óterligi, qalaǵa qarasty 71 sharýa qojalyq «Agrobıznes - 2020» baǵdarlamasy sheńberinde 5 kooperatıvke birigip, sharýasyn dóńgeletip otyr.
Jalpy, elimizdegi oblys ortalyqtarynyń barlyǵyna tán úrdis qaladaǵy shaǵyn jáne orta bıznestiń durys jolǵa qoıylýy bolsa kerek. Taldyqorǵanda da bul baǵytta aıtýǵa turarlyq is bar. Dál osy shaǵyn jáne orta bıznes salasynda 2017 jyly 58,1 mlrd teńgeniń ónimi shyǵarylyp, 352 jańa jumys oryny qurylypty. Resmı derek kózi qalada 26 myń adamnyń jeke bıznespen shuǵyldanyp, 9861 nysannyń turaqty jumys istep turǵandyǵyn aıtady. Al qalanyń damý ındeksindegi basymdyqqa ıe sala qurylystyń qyzý júrip jatqandyǵy bolyp tur. Sońǵy jyldar ishinde qala aýmaǵynda 2 jańa shaǵyn aýdan salynyp, turǵyn úıler sany kóbeıdi. Qazir qala bıligi kóp qabatty turǵyn úılerdiń qurylysyn kóbeıtýmen qatar kottedjdi qalashyq salýǵa bilek sybanyp kirisip ketti. Bıylǵy jyldyń sońyna deıin quny 2,4 mlrd teńge bolatyn 202 páterli 166 kottedjdiń qurylysyn aıaqtaý maqsaty tur. Al bıýdjet qarajaty esebinen 520 páterli 9 kóp qabatty úı, jeke qarajat esebinen 195 páterli 4 kóp qabatty úı salyp, paıdalanýǵa berý jumystary óz aldyna bólek mindet. Munyń syrtynda kóshelerdi jóndep, aýlalardy abbattandyrý sııaqty jumystar da kún tártibinde tur. Dál osy jerde jeke kásipkerlerdiń kómekke kelip jatqanyn aıtý paryz. Taldyqorǵandyq qaltalylar bıyl 100 aýlany jasaqtap, jarqyratyp bermekshi eken.
Árıne, qalada áleýmettik másele de az emes. Máselen, qaladaǵy qoǵamdyq kólikterdiń qyzmet kórsetýine qatysty jıi daý shyǵady. Tasymaldaýshy kompanııalar tarıfti kótergenimen, qyzmet sapasyn jaqsarta almaı otyr. Avtobýstardyń tehnıkalyq talaptarǵa saı emestigi de jolaýshylardyń júıkesin tútken jaıt. Ásirese, qala mańyndaǵy saıajaı turǵyndarynyń qoǵamdyq kólikke qatysty ókpesi qara qazandaı. Osy eldi mekenderdiń aýyz sýmen tolyq qamtamasyz etilmeýi de qala basshylyǵynyń jumysyna syn bolyp otyr.
Qalada ortalyq jylý júıesine qosylmaǵan jeke turǵyn úılerdiń sany kóp. Qys boıy qatty otyn tutynatyn turǵyndar tal men daraq qorshaǵan jasyl qalanyń «ókpesin» tútinmen ystap shyǵady. Onyń ústine bıyl sarshunaq aıaz kárine mingende, kómir tapshylǵy bolyp, jurt ábigerge túsip qaldy. Súıinerligi, oblys ortalyǵyna kógildir otyn jetti. Bir jyl buryn bastalǵan qalany gazdandyrý jumysy jalǵasýda. Qazirge deıin tabıǵı gazǵa 393 abonent qosylǵan. Turǵyn úılerdi tolyqtaı gazben qamtý aıaqtalǵasyn, qalanyń ekologııalyq máselesi de sheshiledi degen úmit bar.
Aıtpaqshy, Taldyqorǵannyń taıaý bolashaqta «Smart sity» jobasy aıasynda jańa sıpatta damýǵa tolyqtaı múmkindigi bar. Elimizdegi sıfrlandyrý baǵdarlamasynyń sheńberinde qaladaǵy birqatar nysandardyń jumysyn jandandyryp, qyzmet kórsetýdi jańa baǵytta qolǵa alýǵa qadam jasalyp jatyr. Qala qaýipsizdigin beınequrylǵylar arqyly qadaǵalaý sátimen júzege asty. Oblys ortalyǵyndaǵy beısaýyt júristi qalt jibermeıtin 669 kamera jumys isteıdi. Jáne atalǵan qurylyǵylardyń barlyǵy ishki ister organdarynyń basqarý ortalyǵana tikeleı jalǵanǵan, bul tártip saqshylarynyń jedel dabyl berý men jyldam áreket etý múmkindigin eselep arttyrǵan. Elimizdegi eń alǵashqy robot-polıseı de osy Taldyqorǵanda jumysyn bastady. Jasandy ıntellektini damytýǵa arnalǵan alǵashqy qadamnyń nátıjesi týraly «Egemen Qazaqstannyń» oqyrmandaryn buǵan deıin qulaǵdar etkenbiz.
Dittep kelgende, Taldyqorǵannyń «Aqyldy qalaǵa» aınalýyna tolyq negiz bar. Qazir jetisýlyq jas ınjener Talǵat Abylaev «Taldyqorǵan Smart sity» jobasynyń tujyrymdamasyn jasap jatyr. Izdenimpaz túlek buǵan deıin qala turyǵyndarynyń qajetin óteıtin sıfrly joba – «Tinfo» mobıldi qosymshasyn daıyndap, iske qosqan bolatyn.
Taǵy bir jańalyq, jaqynda qala ákimi Baǵdat Qarasaev turǵyndarǵa esep berý kezinde Taldyqorǵan mańyndaǵy Moınaq aýlynda kúnnen qýat alatyn stansa salynatynyn aıtyp qaldy. Bıyl qurylysy bastalatyn kún batereıalary stansasy elektr qýatyn óndirýge qol jetkizse, qala turǵyndary tutynatyn energııa quny da edáýir tómendeıtin bolady. Demek, keler kúnnen úmit mol.
Qalmahanbet MUQAMETQALI,
«Egemen Qazaqstan»
Almaty oblysy