Parlament Senatynyń Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaevtyń tóraǵalyǵymen ótken jalpy otyrysta palata Senat depýtaty Muhtar Qul-Muhammedti Halyqaralyq qatynastar, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń múshesi etip saılady. Sondaı-aq osy kúngi jıyn aıasynda depýtattardyń úshten biri saýaldaryn jarııa etti. Iаǵnı qoǵam ómirindegi mańyzdy máseleler qamtylǵan 17 depýtattyq saýal Premer-Mınıstr men Bas prokýrorǵa jáne Ulttyq bank tóraǵasynyń atyna joldandy.
Aldymen senatorlar Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Birikken Ulttar Uıymy arasyndaǵy Soltústik jáne Ortalyq Azııa úshin Sýbóńirlik bólimshege arnalǵan ákimshilik jáne qarjylyq rásimderge qatysty kelisimdi ratıfıkasııalady. Kelisim Almaty qalasynda 2013 jylǵy qarashada resmı túrde ashylǵan Soltústik jáne Ortalyq Azııaǵa arnalǵan Sýbóńirlik bólimsheniń jumysyn qamtamasyz etýge járdemdesedi. Bul qujat tranzıttik saýda, sý jáne energetıka salalaryndaǵy birikken jobalar boıynsha Qazaqstannyń Birikken Ulttar Uıymynyń Azııa men Tynyq muhıt elderine arnalǵan Ekonomıkalyq jáne áleýmettik komıssııasymen (ESKATO) yqpaldastyǵyn nyǵaıta túsedi. Sondaı-aq Qazaqstan tarapyna Bólimsheniń jumysyna jáne keıbir baǵdarlamalardy iske asyrýǵa bólinetin erikti jarna boıynsha Bólimsheden jyl saıyn esep alýǵa múmkindik beredi. Osy zań jobasy boıynsha baıandama jasaǵan Syrtqy ister mınıstri Qaırat Ábdirahmanov atalǵan kelisimniń 8-babyna sáıkes, Sýbóńirlik bólimsheniń ákimshilik jáne qarjylyq rásimderine qatysty qosymsha halyqaralyq shart jasaý kózdelgenin aıtty. «Ákimshilik jáne qarjylyq kelisimge sáıkes, qazaqstandyq tarap ESKATO-ǵa jyl saıyn 100 myń AQSh dollaryn, keńselik úı-jaıdy jáne baǵdarlamalyq iskerlik is-áreket sharalaryn jabýǵa bóledi. Sonymen qatar keńselik úı-jaı beredi. Osy zańdy qabyldaý respýblıkalyq bıýdjetten kelisimde qarastyrylǵan somadan basqa qosymsha qarajat bólýdi qajet etpeıdi», dedi ol. Mınıstr sonymen birge qarastyrylyp jatqan máseleniń saıası mańyzdylyǵyn da atap ótti. «Kelisimniń ratıfıkasııasy Qazaqstannyń ESKATO-nyń maqsattary men mindetterine beıimdelýge, Azııa jáne Tynyq muhıt óńirlerimen baılanysty nyǵaıtýǵa múmkindik beredi. Sýbóńirlik bólimshe Elbasynyń bastamasyna sáıkes, Almaty qalasyndaǵy kópjaqty dıplomatııa jónindegi halyqaralyq habyn qurý tujyrymdamasyna saı kelip otyr. BUU haby halyqaralyq uıymnyń Ortalyq Azııadaǵy uıymdarynyń tıimdiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan», dedi Q.Ábdirahmanov.
Otyrysta 1996 jylǵy 16 qyrkúıektegi Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Ázerbaıjan Respýblıkasynyń Úkimeti arasyndaǵy Tabys pen múlikke qosarlanǵan salyq salýdy boldyrmaý jáne salyq tóleýden jaltarýǵa jol bermeý týraly konvensııaǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly Qazaqstan men Ázerbaıjan arasyndaǵy úkimetaralyq hattama ratıfıkasııalandy. Qarjy mınıstri Baqyt Sultanov tanystyrǵan zań jobasynda qoldanystaǵy zańnamaǵa sáıkes, konvensııa qoldanylatyn Qazaqstan men Ázerbaıjan salyqtarynyń ataýlary naqtylanǵan. «Jańa mátinde ýaǵdalasýshy memleketterde rezıdenttikti aıqyndaý jáne turaqty mekeme qurý tártibin retteıtin baptardyń erejeleri de naqtylana tústi», dedi baıandamashy.
Osy kúngi otyrys aıasynda Senat depýtattary Qazaqstan Respýblıkasy men Vetnam Sosıalıstik Respýblıkasy arasyndaǵy ustap berý týraly shartty ratıfıkasııalady. Bas prokýrordyń orynbasary Andreı Lýkın tanystyrǵan zań jobasy eki el arasynda ustap berý jáne ustap berýden bas tartý negizderin retteıdi. Sondaı-aq 2017 jylǵy 15 maýsymda Hanoıda jasalǵan Shart árbir ýaǵdalasýshy memlekettiń óz aýmaǵynda bolatyn, ustap berýge alyp keletin qylmystar úshin qylmystyq qýdalaý nemese suraý salýshy taraptyń aýmaǵynda sottyń úkimin oryndaý maqsatynda izdestirilip jatqan adamdy ustap berýine baǵyttalǵan.
Gazettegi maqala depýtattyq saýalǵa negiz boldyKún tártibindegi máseleler qaralyp bitken soń, senatorlar ádettegideı depýtattyq saýaldaryn tıisti vedomstvo jetekshileriniń atyna joldady. Eń qyzyǵy, bul jolǵy otyrysta depýtattardyń úshten biri saýaldaryn jarııa etip, belsendilik tanytty. Qoǵam ómirindegi mańyzdy jaıttardy qamtyǵan 17 depýtattyq saýaldyń birine «Egemen Qazaqstan» gazetiniń osy jylǵy 26 qańtardaǵy sanynda (№18 (29249) «Aqyl-oı kóshi ary asyp bara ma?» degen taqyryppen jarııalanǵan maqaladaǵy qozǵalǵan ózekti másele negiz bolǵan. Aıta keteıik, basylymnyń Soltústik Qazaqstan oblysyndaǵy menshikti tilshisi О́mir Esqalı maqalada sońǵy jyldary teriskeı óńirlerdegi shekaralyq eldi mekenderde týyp-ósken, bilim alǵan balalarymyzdyń kórshi eldiń orta jáne joǵary oqý oryndaryna qujat tapsyrýy jıi kórinis bere bastaǵanyn baıandaǵan bolatyn.
Osy oraıda senatorlar B.Áıtimova men M.Baqtııaruly ózderiniń birlesken depýtattyq saýaldaryn Premer-Mınıstr B.Saǵyntaevtyń atyna joldady. «Sońǵy jyldary Reseıdiń joǵary oqý oryndary shekaralyq oblystardaǵy eldi mekenderdegi mektep oqýshylaryn iriktep, daryndylaryn ózderine oqýǵa shaqyrý faktileri jıilep ketti. Reseıdiń joǵary oqý oryndary Qazaqstannyń mektepterinde ártúrli baıqaýlar uıymdastyryp, bilimdilerin erte bastan iriktep alyp, tegin oqýǵa múmkindik beretin sertıfıkattar tabystaýda. Árıne jastardyń tańdaý erkine, talap-tilekterine shekteý qoıa almaımyz. Shetelde bilimi men biliktiligin jetildirip kelgenniń esh aıyby joq. Biraq olardyń ózge elderge jappaı ketýi bizdi tolǵandyrady. Sonda Qazaqstan tarapy basqa memlekettiń ekonomıkasy men áleýmeti úshin qarjy shyǵyndap, orta bilim bergen bolyp shyǵady. Bul – aqyl-oı kóshi, ekonomıkaǵa paıdaly jastyq qýattyń, jumys áleýetiniń ketýi. On bir jyl memleketten ár balanyń bilim alýyna 3 mln 200 myń teńge qarjy bólinetinin, bir tulǵanyń qalyptasýyna áldeneshe adamnyń ter tógetinin, ózgelerge daıyn eńbek kúshin úlestirip otyrǵanymyzdy eske alsaq, bul el úshin úlken shyǵyn, ekonomıkalyq, adamı kapıtal, shashylǵan daryn ekenine kóz jetkizemiz.
Qurmetti Baqytjan Ábdiruly, osy atalǵandardyń negizinde shekaralyq eldi mekenderde týyp-ósken, bilim alǵan mektep túlekteriniń kórshi eldiń orta jáne joǵary oqý oryndaryna aýysý sebepteriniń aldyn alyp, elimizdiń keleshegi aqyl-oı ıelerinen kóz jazyp qalmaý joldarynyń keshendi is-sharasyn qarastyrýyńyzdy suraımyz», delingen depýtattyq saýalda.
Sonymen qatar senator Sáýle Aıtpaeva kámeletke tolmaǵandardyń qaýipsizdigine alańdaýshylyq bildirse, Birǵanym Áıtimova qulaǵy aýyr balalardyń bilimge qol jetkizýin qamtamasyz etý týraly aıtty. Al Dınar Nóketaeva ustazdar mártebesin kóterýdi usyndy. Narıman Tóreǵalıev eldi mekenderdi, aýyldyq jerlerdi keń jolaqty ınternetpen qamtamasyz etýdiń erekshelikterin kóterdi. Darhan Káletaevtyń depýtattyq saýaly qorshaǵan orta men tabıǵı resýrstarǵa monıtorıng júrgizýdiń Biryńǵaı memlekettik júıesiniń qyzmet etýi, sondaı-aq biryńǵaı elektrondyq tuǵyrnamasyn qurý týrasynda órbise, Rashıt Ákimovtiń saýaly eldi mekenderdegi aýanyń lastanýy jónindegi ózekti máselelerdi zertteý úshin mekemearalyq komıssııa qurý qajettigine baǵyttaldy. Ǵumar Dúısembaevtyń saýaly sapaly aýyz sýmen qamtamasyz etý týraly boldy.
Al Álı Bektaev «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy gıdrotehnıkalyq qurylystardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý týraly» arnaıy baǵdarlama qabyldaý máselesin kóterdi. Tóleýbek Muqashev óz saýalynda jergilikti ózin ózi basqarýdy damytýǵa qatysty oı qozǵady. Sol sııaqty Serik Jaqsybekov Shymkent – Tashkent avtomobıl jolynyń boıyna ornalasqan «Jibek joly» telefon stansasynyń satylýyna Bas prokýrordyń nazaryn aýdardy. Sársenbaı Eńsegenov mal urlyǵyna jaýapkershilikti qataıtý qajet dep sanaıtynyn bildirse, Dýlat Qusdáýletovtiń saýaly krıptovalıýtany zańnamalyq turǵyda retteýge baǵyttaldy.
Nurlybek DOSYBAI, «Egemen Qazaqstan»